thumb|Owoc Uncarina ankaranensis Połapkowate, sezamowate (Pedaliaceae R. Br.) – rodzina roślin należąca do rzędu jasnotowców (Lamiales). Obejmuje 13 rodzajów z 70 gatunkami. Występują one w Afryce, południowej Azji i w Australii. Są to na ogół rośliny siedlisk suchych i piaszczystych, także na wybrzeżach, często synantropijne, rozprzestrzenione jako chwasty w różnych częściach świata. Sezam indyjski jest ważną rośliną spożywczą uprawianą od ponad 5 tys. lat. Jadalne są nasiona oraz tłoczony z nich olej, stosowany także w kosmetyce. Wytłoki wykorzystywane są jako pasza. Ekstrakty z bulw Harpagophytum wykorzystywane są w ziołolecznictwie w leczeniu chorób reumatycznych, artropatiach i przy zaburzeniach trawiennych.
Morfologia Pokrój Rośliny zielne i krzewy, tylko na Madagaskarze niewielkie drzewa do 8 m wysokości (Uncarina). Nierzadko łodygi nieco gruboszowate, a korzenie bulwiaste Liście Zwykle naprzeciwległe, rzadko skrętoległe (u Sesamum). Często pokryte główkowato-gwiazdkowatymi gruczołkami wydzielającymi śluz po zmoczeniu. Zazwyczaj blaszka liściowa jest pojedyncza i całobrzega, czasem w różnym stopniu wcinana, rzadko także pierzasto lub dłoniasto złożona. Kwiaty Wyrastają w kątach liści pojedynczo lub po kilka w wierzchotkach. U nasady szypułek kwiatowych często występują miodniki. Kielich składa się z 5 zrośniętych działek. Korona kwiatu zwykle jest grzbiecista i okazała, dzwonkowata, trąbkowata lub cylindryczna, zwykle zwężona u nasady. Pręciki są cztery z czego dwa dłuższe, dwa krótsze, czasem także z prątniczkami. Górna zalążnia otoczona jest u nasady zwykle dyskiem miodnikowym. Powstaje z dwóch owocolistków (rzadziej czterech – u Josephinia) podzielonych zwykle fałszywymi przegrodami, tak że występują cztery komory (u Josephinia 8). W każdej rozwijają się pojedyncze do wielu zalążków. Łatki znamion szerokie, często mokre. Owoce Torebki lub suche, niepękające (rozłupnie, orzechy i skrzydlaki). Na owocach zwykle różnego rodzaju haczyki i inne wyrośla. mały|Dicerocaryum senecioides mały|Uncarina roeoesliana
Systematyka Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
Podział na rodzaje według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Ceratotheca Endl. Dicerocaryum Bojer Harpagophytum DC. ex Meisn. Holubia Oliv. Josephinia Vent. Linariopsis Welw. Pedalium D. Royen ex L. Pterodiscus Hook. Rogeria J.Gay ex Delile Sesamothamnus Welw. Sesamum L. – sezam Uncarina (Baill.) Stapf
Włączany tu dawniej rodzaj Trapella przeniesiony został w 2015 do rodziny babkowatych Plantaginaceae.
Pozycja w systemie Reveala (1993–1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Lamianae Takht., rząd jasnotowce (Lamiales Bromhead), rodzina połapkowate (Pedaliaceae R. Br.).
Przypisy
*