Marcin Broniewski (Broniowski) herbu Tarnawa, znany jako Martinus Bronovius de Biezdzfedea (zm. przed 31 marca 1593) – sekretarz Stefana BatoregoLeszek Kieniewicz, Sekretariat Stefana Batorego. Zbiorowość i kariery sekretarzy królewskich, w: Studia staropolskie, t. IV, Warszawa 1986, s. 62., polski podróżnik, historyk, kartograf, dyplomataTarnawa – herb rycerski, kronikarz, pamiętnikarz i wydawca.
Życiorys Urodził się w I połowie XVI w. w rodzinie Broniowskich, właścicieli Bieździedzy pieczętujących się herbem Tarnawa. Gałąź bieździedzka rodu Broniewskich wywodzi się z gniazda majątku Broniewice, w dawnym powiecie sandomierskim. Za czasów króla Kazimierza Jagiellończyka (1447-1492) wszyscy należący do tego gniazda przyjęli nazwisko Broniewski, pisane często początkowo, jako Broniowski. Syn Stanisława, brat Jerzego, Mikołaja i Krzysztofa. Posiadał dobre wykształcenie, lecz nieznane jest miejsce studiów. Dworzanin królewski Zygmunta Augusta, który należał do obozu katolickiego i podpisał protestację przeciwko konfederacji warszawskiej. Od 1577, na dworze króla Stefana Batorego, pełnił funkcję sekretarza monarchy. Jako burgrabia krakowski, nagrodzony został przez Jana Olbrachta starostwem w Lubaczowie i wójtostwami potwierdzonymi także przez Zygmunta I Starego, które utorowały drogę do dworu królewskiego następnym z rodu. Jako poseł polski do chana perekopskiego Machmet Gireja (4 kwietnia 1578)Historia rodu był architektem zawartego układu pokojowego. Rok później ponownie posłował do Tatarów. W 1580 powrócił i lata następne spędził na dworze królewskim. Po śmierci Stefana Batorego wystąpił w obronie swych praw majątkowych na sejmie konwokacyjnym 1587, domagając się jednocześnie wynagrodzenia za poselstwo do Tatarów. W czasie sejmu elekcyjnego był zwolennikiem Piasta, godząc się w ostateczności na królewicza szwedzkiego. Dla wymierzenia sprawiedliwości napadł na majątek Familicze, należący do prawosławnego biskupa łuckiego - Terleckiego. Schyłek życia prawdopodobnie spędził zajmując się rzemiosłem wojennym. Poseł na sejm koronacyjny 1587/1588 roku z województwa ruskiegoPosłowie ziemscy koronni 1493-1600, pod red. Ireny Kaniewskiej, Warszawa 2013, s. 306..
Był podróżnikiem i twórcą pierwszego opisu ówczesnego Krymu – Tartariae descriptio (Opis Tatarii) w języku łacińskim i zarazem pierwszej informacji o żyjącym tam ludzie. Mapy północnych wybrzeży Morza Czarnego, które sporządził, były równie unikalnymi co jedynymi i uważane są dzisiaj za wybitny zabytek i osiągnięcie polskiej kartografii, a o ich nie tylko zabytkowej klasie może świadczyć fakt, iż ostatni raz drukiem wydano je w 1963.
Twórczość Dzieła Tartariae descrpitio... cum tabula geographica eiusdem Chersonesus Tauricae, dedykowane Stefanowi Batoremu, dat. 1 stycznia 1579, wydane z broszurami innych autorów, Köln 1595, drukarnia Officina Birckmannica Tartariae descriptio = Opis Tatarii, przeł. Ewa Śnieżewska, red. Magdalena Mączyńska, Łódź: Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich 2011.
Prace edytorskie M. Bucella Epistola... Georgii Chiacor... de morbo et obitu... Stephani regis, Koloszwar 1587
Materiały Instrukcja Stefana Batorego dot. poselstwa do cara perekopskiego (12 września 1578, Lwów - wyd. I. Polkowski "Sprawy wojenne króla Stefana Batorego. Dyjaryjusze, relacyje, listy i akta z lat 1576-1586", Kraków 1887, w: Acta Historica Res Gestas Poloniae Illustrantia, t. 11)
Opracowania nt. Broniewskiego źródło: K. Niesiecki: Korona Polska t. 1, Lwów 1728; wyd. 2 pt. Herbarz polski wyd. J. N. Bobrowicz, t. 2, Lipsk 1839, s. 308 M. Wiszniewski: Historia literatury polskiej t. 7, Kraków 1845, s. 404 W. A. Maciejowski: Piśmiennictwo polskie, t. 3, Warszawa 1852 J. Bartoszewicz: Pogląd na stosunki Polski z Turcją i Tatarami, Warszawa 1859, s. 151 F. M. S. (Sobieszczański): Broniowski (Marcin). Encyklopedia powszechna Orgelbranda t. 4 (1860)
Zobacz też Chanat krymski Tatarzy w Polsce
Przypisy
Bibliografia Wielka Ilustrowana Encyklopedja Powszechna, wyd. Gutenberg, t.2 Kraków (reprint Gutenberg-Print, Warszawa 1994, Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t.2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 46-47 Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989,
Linki zewnętrzne W. Hap Ziemia jasielska naszą małą ojczyzną – Wybitni ludzie regionu Bieździedza Historia rodu. Martini Broniovii, De Biezdzfedea Tartariae Descriptio w bibliotece Polona
Marcin Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej Kategoria:Historycy I Rzeczypospolitej Kategoria:Kartografowie I Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników XVI wieku Kategoria:Polscy pisarze nowołacińscy XVI wieku Kategoria:Polscy podróżnicy i odkrywcy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Posłowie I Rzeczypospolitej w Chanacie Krymskim Kategoria:Posłowie na sejm koronacyjny 1587/1588 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo ruskie) Kategoria:Sekretarze Stefana Batorego Kategoria:Wydawcy I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w XVI wieku