thumb|J. Moore, C. J. Ch. Zimmermann: Wieża ciśnień przy ul. Na grobli we Wrocławiu thumb|C. J. Ch. Zimmermann: Muzeum Sztuki i Rzemiosła w Hamburgu thumb|C. J. Ch. Zimmermann: Klinika Uniwersytecka w Hamburgu thumb|C. J. Ch. Zimmermann: Sąd do spraw cywilnych w Hamburgu thumb|C. J. Ch. Zimmermann i A. Erbe: Szkoła Nawigacji w Hamburgu Carl Johann Christian Zimmermann, zwany Hans Zimmermann (ur. 8 listopada 1831 w Elblągu, zm. 18 marca 1911 w Wandsbeck koło Hamburga) – niemiecki architekt epoki historyzmu, urbanista i urzędnik władz publicznych, działający w Berlinie, Wrocławiu i Hamburgu.
Życiorys Zimmermann był synem jednego z burmistrzów-radców budowlanych Elbląga. Studiował historię sztuki w Królewcu, a następnie zdał tam egzamin na geodetę i pracował przy budowie Pruskiej Kolei Wschodniej (zapewne między Bydgoszczą a Toruniem). W latach 1854–1856 studiował w berlińskiej Akademii Budownictwa architekturę. W październiku 1856 zdał egzamin na kierownika budowy. W latach 1860 i 1861 zdobył pierwsze nagrody w dorocznym konkursie im. Schinkla dla młodych architektów. Pracując w administracji miejskiej Berlina, zaprojektował tam budynek więzienia.
W maju 1864 Zimmermann został powołany na stanowisko miejskiego radcy budowlanego we Wrocławiu, które pełnił wpierw równolegle z Juliusem von Roux, a potem z Alexandrem Kaumannem. Zajmował się wszelkimi zadaniami publicznymi miasta dotyczącymi architektury, urbanistyki oraz instalacji podziemnych na lewym brzegu Odry. Projektował wówczas zarówno neogotyckie, jak i neorenesansowe budynki, później preferował neorenesans.
W 1872 Zimmermann opuścił posadę we Wrocławiu i udał się do Hamburga, by objąć tamtejsze stanowisko budowniczego miejskiego, zaproponowane mu w listopadzie 1871. Wakująca od śmierci Carla Ludwiga Wimmela posada w tym większym od Wrocławia mieście była bardziej prestiżowa. W ciągu przeszło trzydziestu lat działalności w Hamburgu wywarł wielki wpływ na architektoniczny obraz budynków użyteczności publicznej tego miasta. Około roku 1900 siedemdziesięcioletni architekt wycofał się z aktywnej działalności projektowej, ograniczając się do nadzorowania młodszych współpracowników, wśród których wyróżniał się Albert Erbe, późniejszy budowniczy miejski Essen. W 1908 przeszedł na emeryturę (jego następcą został dopiero w 1909 Fritz Schumacher) i osiedlił się na przedmieściach Hamburga.
Główne dzieła i prace więzienie przy Barnimstraße w Berlinie, 1862–1863 We Wrocławiu: zasypanie wewnętrznej fosy, tzw. Oławy miejskiej (w miejscu dzisiejszej Trasy W-Z) i skanalizowanie śródmieścia, od 1865 protestancki kościół Zbawiciela na Polach Stawowych, projekty od 1865, budowa 1871–1876 pod nadzorem innych architektów, zniszczony w czasie II wojny światowej zmiany w projekcie wieży ciśnień przy ul. Na Grobli, oryginalny projekt: John Moore, 1865 plebania kościoła św. Elżbiety, 1865 gimnazjum św. Jana przy ul. Stanisława Worcella 3, 1865, obecnie Zespół Szkół Ekonomiczno-Administracyjnych zespół ewangelickich i katolickich szkół przy Podwalu we Wrocławiu, 1865, później silnie przebudowany, obecnie XII Liceum Ogólnokształcące przebudowa Königsplatz we Wrocławiu (obecny plac Jana Pawła II), obejmująca likwidację mostu Królewskiego, 1866–1868 projekt Cmentarza Grabiszyńskiego nr I z kaplicą pogrzebową, kostnicą i domem ogrodnika, 1867, obecnie Park Grabiszyński, zabudowania niezachowane przebudowa i rozbudowa szpitala św. Bernarda, obecnie Muzeum Architektury we Wrocławiu, 1869 – większość zmian zniszczona w czasie II wojny światowej lub usunięta później nowy budynek Gimnazjum Marii Magdaleny przy ul. Szewskiej, na południe od katedry św. Marii Magdaleny, 1869. Później przebudowany, zniszczony w 1945. szkoła podstawowa przy ul. Glinianej 30, 1870 (obecne skrzydło północno-zachodnie), rozbudowa przez architektów Richarda Plüddemanna (skrzydło południowe wzdłuż ulicy, 1888–1890) i Karla Klimma (sala gimnastyczna, 1906–1907) W Hamburgu: Muzeum Sztuki i Rzemiosła, 1873–1875, w 1943 silnie zniszczone w czasie bombardowania, odbudowane do 1957 wyższa szkoła realna przy Holstenglacis, 1875–1876, rozbudowa 1901–1903, później gimnazjum im. Albrechta Thaera, obecnie studium wyrównawcze dla studentów zagranicznych (niem. Studienkolleg für Ausländische Studierende) Projekt urbanistyczny Forum Sprawiedliwości (niem. Justizforum) przy Sievekingplatz z trzema budynkami sądowymi oraz projekty dwóch sądów (sąd do spraw cywilnych, sąd karny), 1878–1882. Trzeci z planowanych sądów, Hanzeatycki Najwyższy Sąd Krajowy, powstał dopiero 1907–1912 wedle projektu architektów Lundta i Kallmorgena. więzienie Fühlsbüttel, 1879 rozbudowa tzw. Domu Miejskiego (niem. Stadthaus) z wieżą narożną, ówczesnego prezydium policji, 1882–1892 gimnazjum Wilhelma, 1883–1885 szpital w dzielnicy Eppendorf, 1884–1889. Duży zespół w układzie pawilonowym, później wielokrotnie rozbudowywany, obecnie Klinika Uniwersytecka w Hamburgu. Generalna Dyrekcja Celna, 1891–1893 kamienica przy ABC-Straße nr 47, 1898–1899 państwowy urząd do spraw szczepień przy Brennerstraße 81, 1901–1902 gmach admiralicji, 1902 gmach Szkoły Nawigacji w Hamburgu, współpraca A. Erbe, 1905, obecnie Federalny Urząd Żeglugi i Hydrografii kaplica nr 6 na cmentarzu Ohlsdorf
Bibliografia Daria Dorota Pikulska, Carl Johann Christian Zimmermann, Muzeum Architektury we Wrocławiu, Wrocław 2005, . Dieter Schädel, Carl Johann Christian Zimmermann (1831–1911). 36 Jahre Leiter des Hamburger Hochbauamtes, [w:] Dieter Schädel (wyd.) Wie das Kunstwerk Hamburg entstand, Hamburg 2006, .
Kategoria:Miejscy radcy budowlani Wrocławia Kategoria:Architekci związani z Wrocławiem przed 1945 Kategoria:Urodzeni w 1831 Kategoria:Zmarli w 1911 Kategoria:Niemieccy architekci Kategoria:Ludzie urodzeni w Elblągu