Marynarka Wojenna (II RP)

thumb|Bandera wojenna z lat 1919-1930 Marynarka Wojenna II RP – jeden z dwóch, obok wojska, jak ówcześnie nazywano wojska lądowe, rodzajów Sił Zbrojnych II Rzeczypospolitej Polskiej. Rozwiązana 31 marca 1947 roku w Wielkiej BrytaniiMariusz Borowiak: Okręt podwodny ORP Wilk, s. 64-66.

Od 1928 roku Marynarka Wojenna swoje święto obchodziła 10 lutegoDziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 3 z 28.01.1928 r., poz. 29..

Formowanie Marynarki Wojennej W listopadzie 1918 roku Polska składała się z niecałej Kongresówki i zachodniej części Galicji. Wizja dostępu do morza, jak i tworzenia własnej marynarki wojennej, była jeszcze niepewna. Jednak już w listopadzie pierwsze rozkazy związane z tworzeniem polskiej marynarki wojennej wydał gen. Tadeusz Rozwadowski. Komendę nad powracającymi do kraju marynarzami oddał pułkownikowi marynarki wojennej Bogumiłowi Nowotnemu, który w dniach 8-10 listopada przejął od Niemców Flotę Wiślaną. W wyniku tych działań powstał zalążek polskiej marynarki wojennejD. Nawrot, Miejsce i rola Polskiej Marynarki Wojennej w walce o dostęp do morza w latach 1918–1920, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1995, t. XXXVII, s. 1; J. Przybylski, Marynarze w walce o niepodległość Polski 1918–1920, Warszawa 1999, s. 9-10. Po 28 listopada 1918 roku Naczelnik Państwa Józef Piłsudski powołał do życia swoim opublikowanym w Monitorze Polskim rozkazem „Marynarkę Polską”, mianując jednocześnie pułkownika marynarki Bogumiła Nowotnego szefem Sekcji Marynarki Wojennej przy Ministerstwie Spraw Wojskowych. W Modlinie sformowano pierwsze jednostki: Flotyllę Rzeczną, Oddział Zapasowy Marynarzy i Batalion Morski. W skład jednostek weszli marynarze z byłych flot zaborczych. Polską marynarkę budowali oficerowie w 72% z zaboru rosyjskiego, 6% z zaboru niemieckiego i 22% z zaboru austriackiego. Stwarzało to duże trudności w nazewnictwie i procedurach. Język fachowy stworzył weteran Floty Austro-Węgierskiej kpt. mar. Antoni Ledóchowski.

W grudniu przystąpiono do tworzenia Flotylli Wiślanej z pozostawionego przez Niemców sprzętu pływającego, a w kwietniu 1919 roku Flotylli Pińskiej na rzece Pinie z łodzi i motorówek poniemieckich. Flotylla powstała z połączenia flotylli w Krakowie oraz Flotylli w Warszawie i w Modlinie. Pierwszym dowódcą Flotylli Pińskiej był por. mar. J. Giedroyć. 11 marca 1919 roku do dymisji podał się komandor Nowotny, a dymisja została przyjęta przez Piłsudskiego, który wymusił ją z powodu buntu marynarzy w Twierdzy Modlin. W połowie 1919 roku na szefa Departamentu dla spraw Morskich został wyznaczony wiceadmirał Kazimierz Porębski z marynarki rosyjskiej. W Międzynarodowej Komisji ds. żeglugi na Odrze Polskę po I wojnie światowej reprezentował admirał Napoleon Louis-Wawel, przybyły z Cesarsko-Królewskiej Floty Austro-Węgier.

Traktat wersalski przyznał Polsce ponad 140 km wybrzeża z małymi portami w Helu i Pucku. Ten drugi stał się bazą rodzącej się polskiej Marynarki Wojennej i bazowania dwóch pierwszych okrętów wojennych: motorówki inspekcyjnej ORP "Wisła"oraz okrętu hydrograficznego ORP „Pomorzanin”, kupionego prywatnie przez komandora Józefa Unruga (państwo Polskie nie miało jeszcze wtedy „osobowości prawnej”). thumb|Port w Pucku w pierwszej połowie lat 20. Widoczne: okręt hydrograficzny ORP „Pomorzanin”, kanonierki ORP „Komendant Piłsudski”, ORP „Generał Haller” i holownik „Krakus”

Marynarze czynnie uczestniczyli w kształtowaniu granic wolnej Rzeczypospolitej, m.in. w wojnie polsko-bolszewickiej z lat 1919-1920. Pierwsze działania wojenne podjęły uzbrojone jednostki pływające Flotylli Pińskiej w dorzeczu rzeki Prypeć już w 1919 roku. Zajmowały się one dostarczaniem zaopatrzenia dla wojsk polskich, a w maju 1919 roku stoczyły pierwszą potyczkę z jednostkami nieprzyjaciela. 3 lipca 1919 pod Horodyszczem współdziałały z wojskami gen. A. Listowskiego w ofensywie na Łuniniec. W kwietniu 1920 jednostki Flotylli Pińskiej (polski statek uzbrojony „Pancerny” oraz kilka motorówek) stoczyły z 6 uzbrojonymi statkami sowieckimi największą, zwycięską bitwę pod Czarnobylem. Jeden statek sowiecki został zatopiony, 2 prawdopodobnie uszkodzone, a kolejny wraz z kilkoma jednostkami transportowymi zdobyty. Na lądzie walczyło z wojskami bolszewickimi ok. 2,5 tys. marynarzy z Pułku Morskiego, Flotylli Pińskiej i Wiślanej. Wojna polsko-bolszewicka była regresem rozwijającej się Marynarki Wojennej. W czasie ofensywy sowieckiej 20 sierpnia 1920 roku Flotylla Pińska została rozwiązana, a jej statki zatopione. W tym samym roku, z inicjatywy kapitana A. Mohuczego, Batalion Morski został przeformowany w Pułk Morski pod dowództwem kapitana Konstantego Jacynicza. Formowano go na bazie kadry Marynarki Wojennej z Torunia, Batalionu Morskiego z Pucka i Specjalistów Morskich z Modlina.

Dowódcami batalionów byli: 1 – kpt. mar. Antoni Wąsowicz, 2 – kpt. mar. Adam Mohuczy, 3 – kpt. mar. Włodzimierz Steyer. Pułk Morski nigdy nie walczył całością sił. Do akcji batalionu Pułku wchodziły oddzielnie w różnym czasie i odległych od siebie rejonach. 1 Batalion Morski walczył pod Ostrołęką, 2 Batalion Morski z Modlina pod dowództwem kapitana Konstantego Jacynicza wraz z generałem J. Hallerem w dniu 10 lutego 1920 zaślubił Polskę z Bałtykiem, wrzucając platynowy pierścień na znak przynależności Polski do Bałtyku i Bałtyku do Polski (w lutym 1920 na teren Pomorza wkroczył wraz z wojskiem polskim gen. Józef Haller, dowódca Frontu Pomorskiego). 2 Batalion uczestniczył w krwawych walkach pod Grodnem i Białymstokiem. 3 Batalion udziału w walkach nie brał. Pułk Morski został rozwiązany jesienią 1920.

Obsada personalna najważniejszych stanowisk służbowych w Marynarce Wojennej w 1922 roku szef Kierownictwa Marynarki Wojennej – wiceadm. Kazimierz Porębski szef Służby Technicznej Marynarki Wojennej – gen. bryg. Tadeusz Bobrowski dowódca Floty i Komodor – kmdr Jerzy Świrski szef sztabu Dowództwa Floty – kmdr por. Józef Unrug inspektor flotylli rzecznych – kmdr Otton Metzger dowódca Flotylli Wiślanej – kmdr por. Władysław Blinstrub dowódca Flotylli Pińskiej – kpt. por. mar. Marian Wolbek dowódca Dywizjonu Torpedowców – kmdr por. Edward Sadowski dowódca Dywizjonu Ćwiczebnego – kmdr por. Jan Stankiewicz dowódca Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej – kmdr ppor. Adam Mohuczy dowódca Szkoły Specjalistów Morskich – kmdr ppor. Karol Korytowski dowódca Kadry Marynarki Wojennej – kmdr ppor. Józef Czechowicz komendant Portu Wojennego Gdynia – kmdr Witold Panasewicz komendant Portu Wojennego Modlin – kmdr por. Xawery Czernicki

Do 1926 roku w jej skład wchodziły: 2 kanonierki („Komendant Piłsudski” i „Generał Haller”), 4 trałowce („Jaskółka”, „Mewa”, „Rybitwa” i „Czajka”), 5 torpedowcówTorpedowce uzyskano dla MW RP po podziale floty niemieckiej. („Mazur”, „Krakowiak”, „Ślązak”, „Podhalanin” i „Kujawiak”), 4 monitory rzeczne („Warszawa”, „Toruń”, „Pińsk” i „Horodyszcze”), 2 transportowce („Warta” i „Wilia”), okręt hydrograficzny („Pomorzanin”), okręt-baza nurków („Nurek”), 3 holowniki („Krakus”, „Wanda” i „Sokół”). Przewidywano dalszy rozwój floty wojennej.

Pokojowa organizacja Marynarki Wojennej w 1924 thumb|ORP „Wicher” thumb|ORP „Mazur” thumb|ORP „Iskra” Kierownictwo Marynarki Wojennej Dowództwo Floty dywizjon torpedowców dywizjon ćwiczebny eskadra szkolna lotnictwa morskiego Komenda Portu Wojennego Gdynia Dowództwo Flotylli Wiślanej dywizjon monitorów 1 grupa kutrów uzbrojonych 2 grupa kutrów uzbrojonych Komenda Portu Wojennego Toruń Komenda Portu Wojennego Modlin Dowództwo Flotylli Pińskiej grupa statków pancernych 1 grupa kutrów uzbrojonych 2 grupa kutrów uzbrojonych Komenda Portu Wojennego Pińsk Oficerska Szkoła Marynarki Wojennej Szkoła Specjalistów Morskich Kadra Szeregowych Floty Centralne Składy Techniczne

Rozbudowa sił morskich Pierwszy program rozbudowy floty opracowano już na początku 1920. Przewidywał on nabycie lub budowę do końca 1929: 2 okrętów liniowych, 6 krążowników, 28 kontrtorpedowców, 42 okrętów podwodnych, 3 podwodnych stawiaczy min, 28 trałowców, 54 kutrów torpedowych, 14 jednostek pomocniczych, ponad 80 jednostek rzecznych i ponad 70 samolotów. Ponieważ okazał się on dalece nierealny, nie uzyskał aprobaty Ministerstwa Spraw Wojskowych i na stałe trafił do archiwum.

Pierwszymi okrętami morskimi były otrzymane w 1921 w wyniku podziału byłej floty niemieckiej małe torpedowce: „Kaszub”, „Mazur”, „Krakowiak”, „Kujawiak”, „Ślązak” i „Góral” (przemianowany na „Podhalanina”). W latach 1920–1921 sprowadzono je do kraju i wyremontowano. Ponadto zakupiono w Finlandii 2 kanonierki o wyporności 342 t każda: „Komendant Piłsudski” i „Generał Haller”, 4 trałowce o wyporności 150 t każdy: „Czajka”, „Jaskółka”, „Mewa” i „Rybitwa”, a w Gdańsku 4 monitory rzeczne, okręt hydrograficzny „Pomorzanin” i kilka motorówekEdmund Kosiarz, Flota Orła Białego, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1984, wyd. III, s. 11-12, .. W 1922 ukształtowała się Marynarka Wojenna jako samodzielny rodzaj Sił Zbrojnych. Na czele stało Kierownictwo MW.

Połowa lat 20. przyniosła złożenie zamówień we Francji na dwa kontrtorpedowce i trzy okręty podwodne. W latach 30. rozpoczęto budowę nowych okrętów we Francji (stawiacza min), Anglii (dwóch kontrtorpedowców) i Holandii (dwóch okrętów podwodnych). Nie pozostawał bez zamówień przemysł rodzimy. Wybudowano 6 trałowców oraz przygotowywano się do budowy dwóch kontrtorpedowców. Kierownictwo Marynarki w osobach wiceadmirała Kazimierza Porębskiego, kontradmirała Jerzego Świrskiego i kontradmirała Józefa Unruga rozpoczęło rozwój infrastruktury lądowej Marynarki Wojennej. Powstała główna baza Polskiej Marynarki Wojennej w Gdyni z nowoczesnym portem, baza pomocnicza na Helu oraz jednostki piechoty, artylerii, logistyczne, specjalistyczne i inne. Utworzone zostało Lotnictwo Marynarki Wojennej. Jego twórcą był komandor Karol Trzasko-Durski. Samoloty Morskiego Dywizjonu Lotniczego bazowały w Pucku. W 1924 został opracowany projekt lądowej organizacji obrony wybrzeża, oparty na rozbudowie systemu fortyfikacji i artylerii dużych kalibrów z głównym punktem obrony na Helu. Plan przewidywał tylko obronę pasa nabrzeżnego w oderwaniu od położenia operacyjnego wojsk Okręgów korpusów.

31 marca 1930 roku, zarządzono nowy podział jednostek pływających we flocie. Zarządzenie weszło w życie następnego dnia, 1 kwietnia 1930 roku. Zlikwidowano wtedy między innymi Dywizjon Torpedowców. Wtedy w skład Dywizjonu Szkolnego Floty weszły: torpedowce OORP „Mazur”, „Ślązak” i „Kujawiak”, okręt broni podwodnej ORP „Generał Sosnkowski”, holownik „Lech”, motorówka nurkowa „Nurek” oraz hulk ORP „Bałtyk”. Utworzono wtedy także Dywizjon Minowców na bazie Dywizjonu Ćwiczebnego w składzie: minowce OORP „Jaskółka”, „Czajka” i „Rybitwa”, kanonierki OORP „Komendant Piłsudski” i „Generał Haller”, torpedowce OORP „Krakowiak” i „Podhalanin”. Bez przydziału do Dywizjonów pozostały: transportowiec ORP „Wilia”, okręt hydrograficzny ORP „Pomorzanin” i żaglowiec szkolny ORP „Iskra”.

W latach 1930–1932 do służby weszły zamówione we Francji dwa nowoczesne niszczyciele: „Wicher” i „Burza”, oraz trzy okręty podwodne: „Ryś” (pierwszy okręt podwodny w polskiej marynarce), „Wilk” i „Żbik”. W latach 1935–1938 zbudowano w kraju 6 małych trałowców, którym nadano imiona złomowanych trałowców poniemieckich oraz „Żuraw” i „Czapla”. W 1937 roku przybyły do Polski zamówione w Anglii dwa duże niszczyciele: „Grom” i „Błyskawica”, a w 1938 roku zbudowany we Francji stawiacz min „Gryf” i dwa duże okręty podwodne: „Sęp” i „Orzeł” oraz samoloty rozpoznawcze. W 1928 sformowano morski dyon artylerii 75 mm w składzie 4 baterii po 2 działa, dyslokowany koło Gdyni. W 1935 sformowano morski dyon 75 mm artylerii plot. do obrony Helu. W 1931 sformowano w Gródku Jagiellońskim morski batalion strzelców przeniesiony do Wejherowa, jako element lądowej obrony wybrzeża.