UAZ-469 (УАЗ-469) – rodzina samochodów terenowych produkcji radzieckiej i rosyjskiej, produkowanych od 1972 do 2003 roku i ponownie od 2010 roku w fabryce UAZ w Uljanowsku. Od roku 1985 produkowany z niewielkimi zmianami pod oznaczeniem UAZ 3151/31512, zastąpiony w 2003 roku przez zmodernizowany model UAZ Hunter.
Historia Geneza W połowie lat 50. w państwowych zakładach UAZ w Uljanowsku uruchomiono produkcję wojskowych samochodów terenowych GAZ-69, przeniesioną tam przez władze radzieckie z zakładów GAZ w Gorkim. Już jednak w 1958 roku w biurze konstrukcyjnym UAZ, kierowanym przez głównego konstruktora Piotra Muziukina, przybyłego z zakładów GAZ, podjęto prace nad jego następcą. Wiodącym konstruktorem nowego samochodu został Lew Starcew. Rozważano zastosowanie konstrukcji samonośnej, lecz zdecydowano się na pozostawienie wytrzymalszej konstrukcji na ramie nośnej. Pierwszy prototyp UAZ-469 z 1960 roku otrzymał zawieszenie niezależne na wahaczach i wzdłużnych wałkach skrętnych, ale nie okazało się ono udane i w 1961 roku zastosowano klasyczne zawieszenie zależne na wzdłużnych resorach piórowych, jak w GAZ-69. Dla polepszenia własności terenowych samochód otrzymał jednak reduktory przy kołach, zwiększające prześwit pojazdu do 300 mm, oraz nowe opony terenowe. Zastosowano mocniejszy silnik benzynowy GAZ-21 o mocy 75 KM z nowego samochodu osobowego Wołga. W 1962 roku samochód otrzymał ostateczny wygląd nadwozia (projektant Albert Rachmanow), wraz ze znakiem firmowym w postaci stylizowanej spłaszczonej litery cyrylicy „У” (U) wpisanej w okrąg, przypominającej ptaka. Od początku rozwijano także równolegle uproszczony model cywilny UAZ-460B, z zawieszeniem na resorach, bez reduktorów w piastach kół, ze słabszym silnikiem o mocy 70 KM i częścią podzespołów zunifikowaną z GAZ-69. Zrezygnowano jednak z jego produkcji na rzecz wariantu UAZ-469B zunifikowanego z UAZ-469, ale różniącego się przekładnią, brakiem reduktorów w piastach i prześwitem wynoszącym 220 mm. W 1964 roku UAZ-469 przeszedł pomyślnie badania państwowe, ale z powodu niewystarczającej początkowo produkcji silników GAZ-21 i braku przyznania środków na wdrożenie dla zakładów UAZ, długo oczekiwano na skierowanie nowego modelu do produkcji. Już w 1966 roku opracowano wersję z nadwoziem zamkniętym, jednakże nie została ona wówczas wdrożona do produkcji, gdyż podstawowym odbiorcą samochodu było wojsko, preferujące nadwozie otwarte z brezentowym dachem.
Produkcja i rozwój Partia próbna została zbudowana pod koniec 1971 roku, lecz produkcja seryjna została uruchomiona dopiero 15 grudnia 1972 roku. Jako pierwszy wdrożono do produkcji uproszczony wariant UAZ-469B. Dopiero od 1973 roku produkowano docelowy model wojskowy UAZ-469 z reduktorami w piastach kół. Samochód podlegał następnie jedynie ograniczonym modernizacjom. W 1980 roku pojawiły się pomarańczowe kierunkowskazy z przodu i tyłu oraz mniejsze kierunkowskazy po bokach maski. Amortyzatory dźwigniowe w zawieszeniu zamieniono zaś na teleskopowe. Od 1983 roku zwiększono moc silnika o oznaczeniu 414 do 77 KM, a w 1984 roku ulepszono układ chłodzenia.
W 1985 roku wprowadzono większy pakiet ulepszeń: dwuobwodowy układ hamulcowy, podwieszane pedały zamiast stojących, hydrauliczne wspomaganie sprzęgła, bezpieczną łamaną kolumnę kierownicy i bardziej miękkie resory siedmiopiórowe zamiast dziewięciopiórowych. Oznaczenie zmodernizowanego modelu zmieniono wówczas na UAZ-3151, a uproszczonego modelu cywilnego na UAZ-31512 (zgodnie z systemem obowiązującym od 1966 roku dla nowych konstrukcji).
Modernizacjami pierwotnego modelu były też systematycznie modernizowane gaźniki od K126g do K151, serwo – wspomaganie hamulców, hamulce tarczowe, nowy okrągły kolektor ssący oraz wydajniejsza nagrzewnica.
Dopiero po wprowadzeniu gospodarki wolnorynkowej w 1995 roku pojawiła się fabryczna wersja ze sztywnym dachem UAZ-31514, a także wersja z przednim zawieszeniem na sprężynach śrubowych UAZ-31512-10.
Eksploatacja Podstawowym użytkownikiem samochodów UZA-469 i modeli zmodernizowanych (utożsamianych w praktyce z oznaczeniem UAZ-469) była armia, służby i państwowa gospodarka ZSRR. Bazowy model UAZ-469 bez litery, o polepszonych właściwościach terenowych, był przeznaczony specjalnie dla wojska, stając się podstawowym samochodem terenowym Armii Radzieckiej. Uproszczony model „cywilny” UAZ-469B przeznaczony był w założeniu dla innych służb mundurowych, przede wszystkim milicji, oraz gospodarki narodowej ZSRR, w tym rolnictwa (kołchozy, sowchozy), budownictwa i różnych służb i organizacji. Za czasów ZSRR samochody te nie były sprzedawane jako nowe osobom prywatnym, jedynie mogły być przez nie nabywane po zużyciu i wycofaniu z jednostek państwowych. W niewielkiej liczbie były przyznawane też za zasługi, np. przodownikom rolnictwa. Samochody te, w dużej mierze w prostszej wersji UAZ-469B, używane były również przez wojska innych państw Układu Warszawskiego oraz pozostających w strefie wpływów ZSRR. Przykładowo, UAZ-469B był podstawowym samochodem terenowym w Wojsku Polskim. Oprócz roli lekkiego wojskowego samochodu terenowego, używane były także w wersjach specjalistycznych, jak wóz dla radiostacji desantowej RD-115ZT lub polski wóz dowodzenia WD-43.
Samochody te były w czasach ZSRR szeroko eksportowane, do 70 krajów świata na wszystkich kontynentach poza Australią. Zwłaszcza popularne były w krajach z kiepskimi drogami i wpływami ZSRR, jak Kuba, Egipt, Syria, Mongolia, Kolumbia – przy czym w części państw były sprzedawane także na rynek cywilny. We Włoszech importer Martorelli modyfikował samochody, instalując lepsze wyposażenie, opcjonalnie sztywny dach, a także nowe silniki. Podstawowa wersja była sprzedawana pod nazwą Explorer, ponadto istniały modele: Marathon z silnikiem wysokoprężnym Peugeot o mocy 76 KM, Dakar z silnikiem VM o mocy 100 KM i Racing z silnikiem Fiat o mocy 112 KM.
Produkowano tylko wersję siedmiomiejscową, z odchylanymi siedzeniami po bokach w przedziale bagażowym. Ładowność wynosiła 600 kg przy dwóch osobach. Według wymagań wojska, samochód miał otwarte nadwozie z brezentowym rozpinanym dachem i przednią szybę składaną na maskę dla umożliwienia transportu lotniczego. Dla ułatwienia wymiany części, przednie i tylne drzwi były jednakowe. W ZSRR powstawały niefabryczne wersje z nadwoziem zamkniętym, np. dla milicji. W Polsce Wojskowe Zakłady Motoryzacyjne nr 4 z Wrocławia zbudowały niewielką liczbę sanitarek dla dwóch rannych z zamkniętym przedłużonym z tyłu i podwyższonym nadwoziem.
Po rozpadzie ZSRR i wprowadzeniu gospodarki wolnorynkowej zamówienia wojskowe się zmniejszyły i podstawowym modelem stał się cywilny UAZ-31512, sprzedawany obecnie także na rynek cywilny. Zakłady UAZ próbowały też uatrakcyjniać ofertę, wprowadzając w 1995 roku bardziej praktyczny model z nadwoziem zamkniętym UAZ-31514. Po dalszych ograniczonych modernizacjach, przy zachowaniu zasadniczej konstrukcji i stylistyki, samochód w 2003 roku otrzymał nazwę UAZ Hunter. W 2010 roku UAZ ogłosił o wznowieniu produkcji oryginalnego spartańskiego modelu terenowego na bazie UAZ Hunter, m.in. z metalowymi zderzakami, pod oznaczeniem UAZ-469.
Dane techniczne Napęd 4x4 (dołączany przedni most) Silnik benzynowy gaźnikowy górnozaworowy: pojemność skokowa: 2445 cm³ Całkowita masa samochodu: 1630 Maksymalna prędkość przy maksymalnym obciążeniu – 100-105 km/h Liczba cylindrów – 4 Stopień sprężania – 6,7 (benzyna 72 oktanowa) Moment obrotowy: 17,2 kGm – 172 Nm przy 2200-2500 obr./min moc: 75 KM przy 4000 obr./min skrzynia biegów: mechaniczna 4-biegowa (III i IV bieg synchronizowany), przełożenia: I – 4,12, II – 2,64, III – 1,58, IV – I, wsteczny – 5,22 przeniesienie napędu: 2-stopniowy reduktor terenowy (1,0 i 1,94), przekładnia główna stożkowa ze spiralnymi zębami o przełożeniu 2,77 i przekładnie redukcyjne w piastach kół o przełożeniu 1,94 (łączne przełożenie 5,38) (GAZ-69) lub przekładnia główna stożkowa ze spiralnymi zębami o przełożeniu 5,125 (GAZ-69B) użyteczne obciążenie dla wszystkich rodzajów dróg – 7 osób + 100 kg spalanie: 16 l/100 km na drodze, oraz do 28 l/100 km w terenie, 10,6 l/100 przy 40 km/h
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Radzieckie samochody wojskowe Kategoria:Rosyjskie samochody wojskowe Kategoria:Samochody terenowe 469 Kategoria:Samochody z lat 2000–2009 Kategoria:Samochody z lat 70. Kategoria:Samochody z lat 80. Kategoria:Samochody z lat 90. Kategoria:Samochody z napędem AWD