Barcja

Barcja (niem. Barten, Bartenland, Barthonia, lit. i prus. Barta) – kraina historyczna oraz dawne terytorium plemienne, zlokalizowane w centralnej części Prus. thumb|250px|Plemiona bałtyjskie około 1200 r.

Położenie Barcja graniczyła z Galindią, Pogezanią, Warmią, Natangią oraz Nadrowią. Granica między Barcją a Natangią, Warmią i Pogezanią przebiegała wzdłuż rzeki Łyny. Natomiast granica z Galindią biegła od jeziora Oświn do jeziora Rydzówka.

Terytorium zamieszkiwane przez Bartów pozbawione było tak dużej liczby jezior, jak ziemie zamieszkiwane na południe przez Galindów. Po stronie Barcji znajdował się gród w Bezławkach nad Dajną, a po stronie Galindii osady w rejonie jeziora Salęt i Szestna. Obie grupy plemienne oddzielały wały zbudowane w rejonie obecnych wsi Koczarki, Budziska (Budziszki) i Langanki.

Historia thumb|Lista ziem pruskich z duńskiego kodeksu Liber Census Daniae z ok. 1210–1231 r. Barcja jest wymieniona jako trzecia w drugim rzędzie.|220x220px|lewothumb|220x220px|Barcja w XIII wieku na mapie Prus plemiennych|lewoZ wykopalisk archeologicznych wynika, że kulturowo Bartowie byli bliżej związani ze strefą sambijską, a nie galindzką.

Najstarsza wzmianka o Barcji znajduje się w zbiorze dokumentów Liber Census Daniae (ok. 1210–1231) duńskiego króla Waldemara II Zwycięskiego, który w 1210 r. wyprawił się do Prus i je sobie czasowo podporządkował.

Najważniejsze kronikarskie źródło jakim jest Kronika Ziemi Pruskiej Piotra z Dusburga przedstawia Bartów wyłącznie w militarnym kontekście. W Kronice Dusburga potwierdzona jest też rola barckich przywódców plemiennych: z imienia wymienia on niektóre z tych postaci, jak na przykład wodza o imieniu Diwan i nakreśla sylwetki kilku innych, jak na przykład: Girdaw oraz Numo i Dersko, którzy w 1284 r. przebywali na Litwie. Z relacji tych wynika, że Bartowie byli identyfikowalni i przynajmniej w niektórych sytuacjach łatwo odróżniano ich od innych Prusów i Litwinów. Kryteria tego rozróżnienia pozostają jednak nieznane i tylko można przypuszczać, że były to jakieś elementy stroju lub obyczaju. Z wykopalisk archeologicznych wynika, że Bartowie przystąpili po raz pierwszy do walki z Krzyżakami w 1242 r., uczestnicząc wraz z Warmami i Natangami w oblężeniu Bałgi (I powstanie pruskie). W 1248 r. Bartowie wspomagali Jaćwingów podczas najazdu na nich książąt ruskich Daniela i Wasylka. Po upadku powstania w 1249 r. rozpoczęły się najazdy krzyżackie na ziemie Bartów. Ataki Krzyżaków nastąpiły w latach 1251–1252, gdy kolejnych najazdów dokonali: margrabia branderburski Otto III, biskup Merseburga Henryk I i hrabia von Schwarzburg. Ich następstwem było opanowanie całego terytorium i wybudowanie na jego obszarze zamków: Bartoszyce, Reszel i Wiesenburg.

W 1260 r. w efekcie klęski Zakonu w bitwie pod Durben w Kurlandii, doszło do wybuchu II powstania pruskiego, które trwało do 1273 r. Na terenie Barcji oddziałami powstańców dowodził wódz Diwan. Rozpoczęło się długotrwałe oblężenie przez Prusów zamków Bartoszyce (4 lata), Gierdawy, Weistotepila nad Gubrem, Wallewona (przez 3 lata) oraz spalenie Reszla przez uciekających Krzyżakówhttp://pismo.pruthenia.pl/pruthenia_7/Pruthenia_7_2012_Klimek-R_Gdzie_po%C5%82o%C5%BCone_by%C5%82y_zamki_Wiesenburg_%28Wallewona%29_i_Weistotepila.pdf. Po stłumieniu powstania, ziemia Bartów została włączona do państwa zakonu krzyżackiego.

Dawne ziemie plemienne Bartów zostały podzielone między nowo powstałe jednostki terytorialne państwa zakonnego, przy czym część z nich stała się dominium biskupów warmińskich (co jest o tyle istotne, że dokładnie opisano jego granicę, powtarzającą na pewnym odcinku przebieg dawnego pogranicza barcko-galindzkiego), część podlegała komturii w Bałdze, inna komturii w Królewcu, a kolejna – komturii w Pokarminie. Niemniej jednak jeszcze na początku XIV w. część dawnych barckich włości pozostawała opustoszała (np. Wopławki nazwane przez Dusburga „odludnym miejscem w ziemi Bartów”).

Miasta Do miast leżących współcześnie na terenie Barcji należą: Lp.MiastoPopulacjaPowierzchniaJednostka administracyjna1.24x24px Kętrzyn27 62910,35 km²20x20px województwo warmińsko-mazurskie2.26x26px BartoszyceLewobrzeżna część miasta leży na terenie Natangii.23 81011,79 km²20x20px województwo warmińsko-mazurskie3.20x20px Lidzbark WarmińskiLewobrzeżna część miasta leży na terenie Warmii plemiennej.15 87714,4 km²20x20px województwo warmińsko-mazurskie4.24x24px Reszel46153,82 km²20x20px województwo warmińsko-mazurskie5.23x23px Korsze41214,03 km²20x20px województwo warmińsko-mazurskie6.25x25px Prawdinsk404510 km²20x20px obwód królewiecki7.23x23px Jeziorany32583,41 km²20x20px województwo warmińsko-mazurskie8.23x23px Żeleznodorożnyj264110 km²20x20px obwód królewiecki9.23x23px Bisztynek24172,16 km²20x20px województwo warmińsko-mazurskie10.25x25px Sępopol19704,63 km²20x20px województwo warmińsko-mazurskie

Miasta zdegradowane Do miast Barcji (które jednak z różnych przyczyn utraciły status miasta) należą również: Lp.Dawne miastoPopulacjaPrawa miejskieDegradacjaJednostka administracyjna1.24x24px Srokowo13851405 r.1945 r.20x20px województwo warmińsko-mazurskie2.23x23px Barciany11541628 r.1945 r.20x20px województwo warmińsko-mazurskie3.23x23px Kryłowo7851407 r.1945 r.20x20px obwód królewiecki4.22x22px Drużba4401400 r.1945 r.20x20px obwód królewiecki

Zobacz też Prusy Dolne

Uwagi

Przypisy

Bibliografia T. Nowakiewicz, Wstępne uwagi na temat pogranicza Galindii i Barcji we wczesnym średniowieczu, [w:] Badania archeologiczne w Polsce północno-wschodniej i na zachodniej Białorusi w latach 2000–2001, M. Karczewski, M. Karczewska (red.), s. 311–320, Białystok 2002

Kategoria:Historia zakonu krzyżackiego Kategoria:Plemiona pruskie Kategoria:Geografia województwa warmińsko-mazurskiego Kategoria:Obwód królewiecki