thumb|Le Nain ?, Mleczarka (Pejzaż z osiołkiem), ok. 1640, Ermitaż thumb|Le Nain ?, Pejzaż z wieśniakami, ok. 1640, National Gallery of Art Le Nain – francuscy malarze, trzej bracia: Antoine (ur. ok. 1600 w Laon?, zm. 26 maja 1648 w Paryżu), Louis (ur. ok. 1593 w Laon?, zm. 24 maja 1648 w Paryżu) i Mathieu (ur. 1607 w Laon, zm. 26 kwietnia 1677)Daty narodzin braci w tym artykule podane są za: The Dictionary of Art, Oxford 1996, t. 19, s. 146.. Główni przedstawiciele malarstwa realistycznego w XVII-wiecznej Francji.
Życiorys O życiu braci wiadomo stosunkowo niewiele. Daty ich urodzenia nie są pewne. W przypadku Antoine'a często podawana jest data 1588, a Louisa 1593; obie pochodzą z XVIII-wiecznych rejestrów Akademii i bywają obecnie powtarzane w różnych publikacjach. Równocześnie nowsze opracowania podają daty ok. 1600The Dictionary of Art, Oxford 1996, t. 19, s. 146; A. Blunt, Art and architecture in France 1500-1700, 1999, Yale University Press, s. 173.. Byli synami Jeanne Prévost i Isaaca Le Nain, drobnego urzędnika, sergent royal au grenier à sel w Laon. Malarstwa miał ich uczyć bliżej niesprecyzowany cudzoziemski artystaInformacja ta pochodzi z XVIII-wiecznej biografii malarzy pióra Leleu.. W 1629 roku przenieśli się do Paryża, do dzielnicy Saint-Germain-des-Prés, niepodlegającej wówczas jurysdykcji miejskiej. W tym samym roku Antoine otrzymał tytuł mistrza; cztery lata później malarzem został Mathieu. W Paryżu mieli dobrze prosperującą pracownię, a znani byli zwłaszcza jako malarze portretów. W 1632 roku otrzymali od miast zlecenie na wykonanie dużego portretu ośmiu urzędników miejskich. Mathieu w 1633 miał namalować na sklepieniu kaplicy St-Germain-des-Prés sceny Zstąpienia Ducha Świętego, Wniebowzięcia Maryi i jej Koronacji. Z 1643 roku pochodzi romans Galanteries de la Cour pióra powieściopisarza Du Baila, w którym autor pod imionami Florange, Filidas i Polidor przedstawił braci Le Nain.
Wszyscy trzej 1 marca 1648 roku zostali mianowani członkami powstałej wówczas Académie Royale de Peinture et de Sculpture (Królewskiej Akademii Malarstwa i Rzeźby), jednak Antoine i Louis zmarli w dwa miesiące później i zostali pochowani w Saint-Sulpice. Po śmierci braci Mathieu zyskał znaczną pozycję. W 1649 przedstawił Akademii portret kardynała Mazarina. W 1658 roku zaczął się tytułować jako Lord La Jumelle, w 1662 został odznaczony przez króla orderem św. Michała. W niewyjaśnionych okolicznościach w 1663 roku order został mu odebrany, a trzy lata później malarz został uwięziony za dalsze jego noszenie. Prawdopodobnie był związany z zamieszkami politycznymi w okresie FrondyK. Secomska, Malarstwo francuskie XVII w., Warszawa 1985, s. 96.. Zmarł w 1667 i tak jak bracia został pochowany w Saint-Sulpice.
Twórczość thumb|left|Le Nain, Powrót z chrzcin (Szczęśliwa rodzina), Luwr thumb|left|Le Nain ?, Kuźnia, Luwr O edukacji braci w zasadzie nic nie wiadomo. Choć nie ma pewności, że odwiedzili Włochy, ich dzieła zdradzają znajomość współczesnego malarstwa włoskiego. Louis bywa nawet nazywany le Romain (rzymski). Ich dorobek, generalnie składający się z wielofigurowych przedstawień i scen chłopskich, dzielony jest na kilka grup. Pierwszą z nich, przypisywaną Antoine'owiA. Blunt, Art and architecture in France 1500-1700, 1999, Yale University Press, s. 174., stanowią niewielkie obrazki, malowane na blasze lub desce, ukazujące grupę osób (zazwyczaj rodziny z kręgów burżuazji, rzadziej chłopskie) i niemal pozbawione narracji. Przykładami są Portret we wnętrzu z Luwru, Kobieta i pięcioro dzieci z NG w Londynie. Na drugą grupę składają się narracyjne dzieła, jak Zwycięstwo z Luwru czy przypisywane braciom: Ostatnia Wieczerza i Wieczerza w Emaus z Luwru. Trzecią grupę stanowią najbardziej znane dzieła Le Nain, poświęcone tematyce chłopskiej, m.in. Powrót z sianokosów (Wózek), Powrót z chrzcin (Szczęśliwa rodzina) i Posiłek chłopski z Luwru. Obrazy z dwóch ostatnich grup łączone są z Louisem i Mathieu, ale także i Antoine'em. Podział ten jest jednak bardzo umowny i różni się w zależności od poglądów badaczy. Nie wiadomo w ogóle, czy każdy z braci specjalizował się w innej tematyce czy też dostosowywali stylistykę do potrzeb zamówieniaK. Secomska, Malarstwo francuskie XVII w., Warszawa 1985, s. 97..
O ile dzieła o tematyce religijnej czy alegorycznej są zbliżone do współczesnych im obrazów flamandzkich czy włoskich, o tyle ich dorobek o tematyce chłopskiej nie znajduje paralel, chociaż to nie oni byli twórcami gatunku "scen rodzajowych". Wcześniej tematyką tą zajmowali się choćby Holendrzy czy FlamandowieP. Couchoud, Sztuka francuska, Warszawa 1981, s. 263.. Bracia Le Nain nie wyśmiewają się z chłopów ani nie traktują ich protekcjonalnie, ale ukazują z godnością. Wieśniacy, często całe grupy lub rodziny, przedstawiani są na tle pejzażu lub we wnętrzu; niejednokrotnie patrzą uważnie w stronę widzaThe Dictionary of Art, Oxford 1996, t. 19, s. 149-150.. Brak tutaj scen pijaństwa czy uczt, malowanych przez Flamandów, a w zamian są poważne, proste, niemal nieruchome sceny rodzinne czy wiejskie. Mają one cechy pozbawionych narracji portretów zbiorowych. O ile portrety i część scen rodzajowych malowane są ciepłymi i zróżnicowanymi barwami, o tyle obrazy o tematyce wiejskiej mają bardzo ograniczoną gamę kolorystyczną, opartą na brązach, szarościach i błękitach.
Zgodnie z sentymentalną wizją XIX-wiecznego krytyka Champfleury'ego w braciach Le Nain widziano wieśniaków, którzy na przekór modom uprawiali w stolicy malarstwo realistyczne. Bracia jednak dobrze prosperowali, tworząc portrety, sceny rodzajowe oraz religijne, za które byli cenieniA. Blunt, Art and architecture in France 1500-1700, 1999, Yale University Press, s. 173.. Niewyjaśnione jest, kto w takim razie zamawiał dzieła o tematyce chłopskiej i kto je kupował. Nieznane są dziś niemal żadne źródła sprzed połowy XVIII wieku, które wymieniałyby właścicieli obrazów braci Le Nain. Można przypuszczać, że portrety rodzinne i sceny podobne do Oficerów w palarni zamawiała burżuazja, problem jednak stanowią sceny chłopskie, łączone z Louisem (np. Wózek). W powszechnej opinii przedstawiają wieśniaków, ale jedna z hipotez mówi, że są oni zbyt dobrze ubrani, jak na biednych rolników i że być może są to osoby pochodzące z warstwy burżuazyjnej, które zakupiły ziemie i zajmowały się nimi same bądź powierzały opiece jakiegoś farmeraA. Blunt, Art and architecture in France 1500-1700, 1999, Yale University Press, s. 175-7.. Według innych badaczy za życia braci, pod koniec XVI wieku i w latach 1638-43, ich rodzinne strony (okolice Laonu) zostały splądrowane przez wojska. Malarze przedstawialiby zatem chłopów, którzy przeżyli te grabieże i na nowo cieszyli się życiemK. Secomska, Malarstwo francuskie XVII w., Warszawa 1985, s. 96-7..
Z powodu podobnego stylu, jakim posługiwali się bracia oraz sygnowania dzieł tylko nazwiskiem, wydzielenie spośród całego dorobku braci twórczości poszczególnych braci napotyka na liczne trudności. Co więcej, niektóre obrazy wykonywali wspólnie. Z tych powodów najczęściej występują łącznie, jako bracia Le Nain.
Poniższa tabela zawiera 16 obrazów, sygnowanych nazwiskiem Le Nain, spośród których 10 jest opatrzonych datąThe Dictionary of Art, Oxford 1996, t. 19, s. 148.. Oprócz nich istnieje cały szereg dzieł, przypisywanych na podstawie podobieństw stylistycznych braciom i ich naśladowcom. Tytuł Data Wymiary (w cm)Technika Muzeum Obrazek Wenus w kuźni Wulkana 1641 150×117 olej na płótnieMusée St-Denis, Reims80px|center Powrót z sianokosów (Wózek)164156×72 olej na płótnieLuwr, Paryż 80px|centerPowrót z chrzcin (Szczęśliwa rodzina)164261×78 olej na płótnieLuwr80px|centerPosiłek chłopski164297×122 olej na płótnieLuwr80px|centerKobieta i pięcioro dzieci164225×32 olej na blasze miedzianejNational Gallery w LondynieNational GalleryPalarnia (Oficerowie w palarni)1643117×137olej na płótnieLuwr80px|centerMłodzi gracze w karty164330×38olej na blasze miedzianejClark Art Institute, WilliamstownTańczące dzieci164333×40olej na blasze miedzianejprywatna kolekcja, SzwajcariaPokłon pasterzy164459×67olej na płótnieNational Gallery w DubliniePortret we wnętrzu164727×38olej na blasze miedzianejLuwrLouvreTrzej muzycy?27×34olej na desceLos Angeles County Museum of Art, Los AngelesCounty Museum of ArtMuzycy?32×40olej na blasze miedzianejLuwrLouvreGrający na flażolecie (Grajek)?21×29olej na blasze miedzianejDetroit Institute of Arts, DetroitThe Detroit Institute of ArtsZwycięstwo (Alegoria Wiktorii)?151×115olej na płótnieLuwr80px|centerSprzeczkaok. 164075,5×93olej na płótnieNational Museum, Cardiff80px|centerMłodzi gracze karciani?55×64olej na płótnieBuckingham Gallery, LondynRoyal Collection Do dzieł przypisywanych należą m.in. Mleczarka (Pejzaż z osiołkiem) z Ermitażu, Pejzaż z wieśniakami z National Gallery of Art, Wieczerza w Emaus z Luwru, Pejzaż z kaplicą gotycką z Wadsworth Atheneum w Hartford oraz wiele innych. Wszystkich dzieł atrybuowanych braciom Le Nain jest ok. 75K. Secomska, Malarstwo francuskie XVII w., Warszawa 1985, s. 140..
Przypisy
Bibliografia
A. Dulewicz, Słownik sztuki francuskiej, Warszawa 1986, . K. Secomska, Malarstwo francuskie XVII w., Warszawa 1985, . The Dictionary of Art, Oxford 1996, t. 19, .
Kategoria:Francuscy malarze realizmu Kategoria:Zmarli w 1648