Zachodnia Dywizja Strzelców Polskich – dywizja Armii Czerwonej złożona z Polaków, uczestniczyła w wojnie domowej w Rosji i w wojnie polsko-radzieckiej.
Historia Utworzona została 15 października 1918 w Rosji Sowieckiej. Sformowana przez rozwinięcie istniejącego wcześniej Rewolucyjnego Czerwonego Pułku Warszawskiego zatwierdzona na podstawie dekretu nr 115 Rewolucyjnej Rady Wojennej RFSRR z 15 października 1918.
Dywizję utworzono z Polaków służących do tej pory w różnych jednostkach Armii Czerwonej. Okres szkolenia przeszła w Moskwie. W latach 1918–1920 jej żołnierze walczyli na Froncie Południowym przeciw Kozakom atamana Piotra Krasnowa, następnie z wojskami Amii Ochotniczej generała Antona Denikina i Piotra Wrangla.
Pod koniec 1918 została skierowana na granicę zachodnią Rosji, w celu wzięcia udziału w zajmowaniu obszaru Ober-Ostu przez bolszewików po uznaniu przez Radę Komisarzy Ludowych RFSRR po rozejmie w Compiègne (11 listopada 1918) traktatu brzeskiego za nieistniejący.
Pierwszym dowódcą dywizji był Stefan Żbikowski, który później został zastąpiony przez Romana Łągwę. Komisarzami politycznymi byli Adam Sławiński i Stanisław Bobiński.
Dywizja liczyła około 8 tysięcy żołnierzy i oficerów, dzieliła się na trzy brygady, a te z kolei na pułki, posiadała również własną artylerię.
Wchodziła w skład radzieckiej Armii Zachodniej, a następnie w skład Armii Litewsko-Białoruskiej, przekształconej w czerwcu 1919 w 16 Armię.
Prowadząc działania bojowe w składzie Armii Zachodniej 5 stycznia 1919 roku zdobyła Wilno. Wiosną na Froncie Litewsko-Białoruskim walczyła, m.in. pod Baranowiczami przeciw oddziałom Wojska Polskiego dowodzonym przez generała Stanisława Szeptyckiego, ponosząc wysokie straty.
9 czerwca 1919 została przemianowana na 52 Dywizję Strzelców i bezpowrotnie przestała istnieć jako polska formacja wojskowa – uzupełniona Rosjanami, Białorusinami i Ukraińcami utraciła swój polski charakter.
Dowództwo dywizji Dowódcy: Stefan Żbikowski Roman Łągwa Komisarze polityczni: Adam Sławiński Stanisław Bobiński
Struktura organizacyjna Skład dywizji ulegał zmianom: I Brygada Strzelców Rewolucyjny Czerwony Pułk Warszawski (od grudnia 1918 pn. Warszawski Pułk Zachodniej Dywizji Strzeleckiej) 3 Rewolucyjny Pułk Siedlecki (do listopada 1918) 2 Rewolucyjny Pułk Lubelski (od 11 listopada 1918) 1 Warszawski Pułk Czerwonych Huzarów I dywizjon artylerii lekkiej II Brygada Strzelców 2 Rewolucyjny Pułk Lubelski (do 11 listopada 1918) 3 Rewolucyjny Pułk Siedlecki (od listopada 1918) 4 Rewolucyjny Pułk Warszawski Mazowiecki Pułk Czerwonych Ułanów II dywizjon artylerii lekkiej III Brygada Strzelców 5 Rewolucyjny Pułk Wileński 6 Rewolucyjny Pułk Grodzieński 1 Warszawski Pułk Czerwonych Huzarów (źródła nie w pełni potwierdzone) III dywizjon artylerii oddział zwiadowców konnych batalion łączności batalion inżynieryjny park samochodowy grupa lotnicza szpital polowy oddział sanitarny oddział weterynaryjny.
Jednostki związane z ZachDS W Armii Czerwonej, poza Zachodnią Dywizją Strzelców, znajdowały się także inne polskie jednostki: Polska Rota Rewolucyjna w Irkucku Polski Oddział Zbiorczy w Usmaniu Polski Oddział Straży Kolejowej w Pietrozawodsku Polski Oddział Straży Kolejowej w Woroneżu Batalion Polski im. Józefa Mireckiego w Orle Drużyna Polska w Odessie Rewolucyjny Batalion w Mińsku Białoruskim Drużyna Bojowa w Saratowie
Przypisy
Bibliografia
Richard Pipes: The Russian Revolution (1990); wyd. polskie - Rewolucja Rosyjska Warszawa 1994; Wyd. PWN; .
Kategoria:Polskie rewolucyjne formacje wojskowe w Rosji Kategoria:Radzieckie dywizje piechoty Kategoria:Sowieckie dywizje strzelców z okresu wojny polsko-bolszewickiej Kategoria:Radzieckie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1918 Kategoria:Radzieckie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1919