Rynek Nowomiejski w Toruniu

Rynek Nowomiejski w Toruniu – centralny punkt Nowego Miasta, rozplanowany w 1264 roku wraz z lokacją miasta.

Charakterystyka thumb|left|Widok znad narożnika wschodniego Jest to kwadratowy plac o wymiarach około 95 × 95 m, .

Zabudowa rynku Centrum Rynku od początku XIV wieku zajmował Ratusz Nowomiejski, mieszczący salę posiedzeń Rady Miejskiej, salę sądu ławniczego, pomieszczenia kancelarii i kamlarii, sukiennice, ławy chlebowe, a w piwnicach () piwiarnię i więzienie. Po połączeniu Starego Miasta z Nowym Miastem w 1454 roku, budynek stał się pomocniczą siedzibą władz miasta, . Od 1668 roku, po utracie przez ewangelicką gminę nowomiejską kościoła św. Jakuba i niezbędnej adaptacji został przeznaczony na świątynię luterańską pod wezwaniem św. Trójcy. Przekształcony na kościół gotycki Ratusz zdołał przetrwać do początku XIX w. Z powodu złego stanu technicznego budynku postanowiono na jego miejscu wybudować nowy budynek zboru pw. Trójcy Świętej. . Ostatecznie budynek w stylu neoromańskim, projektu Karla Friedricha Schinkla, ukończono w 1824 roku. Służył on ewangelikom , następnie od 1927 do 1939 roku pełnił funkcję cerkwi prawosławnej parafii toruńskiej. Obecnie mieści siedzibę Fundacji Tumult.

Wokół Rynku znajdowały się kamienice najbogatszych mieszczan Nowego Miasta. Ze względu na mniej kupiecki, a bardziej rzemieślniczy charakter Nowego Miasta, kamienice te były nieco skromniejsze od swych staromiejskich odpowiedników. Oprócz kamienic w miejscu obecnej kamienicy nr 10 znajdowały się co najmniej do poł. XVIII w. ławy mięsne. Zajmowały one działkę szerokości ok. 4,6 m, sięgając przez całą długość bloku zabudowy aż do ul. Wielkie Garbary. W okresie nowożytnym przy Rynku działały również dwie z ponad dwudziestu nowomiejskich karczm: Gospoda pod Modrym Fartuchem oraz Gospoda Murarska. Ponadto w XVI w. w miejscu obecnej kamienicy nr 25 powstał Nowomiejski Dom Weselny. Wskutek wielu pożarów Nowego Miasta, między innymi w latach 1413 i 1455, zniszczeń z okresu wojen krzyżackich w XV w., a później szwedzkich i napoleońskich, zachowało się stosunkowo niewiele obiektów z okresu średniowiecza. W większości kształt zachowanych obecnie kamienic jest efektem późniejszych przekształceń z okresu nowożytnego i z XIX w.

W okresie międzywojennym większość mieszkańców Rynku Nowomiejskiego stanowili kupcy. Podczas II wojny światowej architekt Hans Döllgast przygotował ujednolicenia zabudowy Rynku.

Wszystkie pierzeje Rynku Nowomiejskiego oraz fasady domów narożnych od 1961 roku figurują w rejestrze zabytków nieruchomych pod numerem A/1371.

Wyróżniające się kamienice Pierzeja południowa NrObiektLata budowyStyl architektonicznyEwidencja zabytkówUwagiZdjęcie 1. Rynek Nowomiejski 1/św. Jakuba 211911, 1912 klasycyzm nr rejestru A/100Wcześniej znajdowały się tu dwie bliźniacze kamienice. W latach 70. XIX wieku własność blacharza Amanda Hirschbergera. Gmach zmodernizowano w 1874 roku. W latach 1911–1912 przebudowany przez firmę Rosenau i Wichert.center|60px 2. Rynek Nowomiejski 2 ok. 1906–1907 barok Kamienica należąca na pocz. XX wieku do restauratora Matthiasa Hoppe’a. Na jego zlecenie w latach 1906–1907 została przebudowana. Po jej remoncie Hoppe otworzył w budynku restaurację Zum Friedensengel (Pod Aniołem Pokoju). W 1920 roku w kamienicy mieścił się hotel Europa, w 1941 Gaststätte Kuntersteiner Bierstube, w 1947 roku restauracja Leszek.center|60px 3. Rynek Nowomiejski 3 nr rejestru A/286Kamienica od XVIII w. aż do II wojny światowej należała do szacownego toruńskiego rodu Körnerów. W latach 1847–1859 mieszkał w niej niemiecki pisarz, satyryk i etnograf Bogumil Goltz.center|60px 4. Rynek Nowomiejski 4 center|60px pierwsza z prawej 5. Rynek Nowomiejski 5 barok, fasada klasycystyczna nr rejestru A/516 Do 1921 roku mieszkał w niej historyk i archiwista Arthur Semrau, kustosz Muzeum Miejskiego w Ratuszu, a także w latach 1919–1921 pierwszy toruński konserwator zabytków. Był również redaktorem czasopisma naukowego „Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn”.center|60px 6. Rynek Nowomiejski 6 gotyk, klasycyzm nr rejestru A/517center|60px 7. Rynek Nowomiejski 7 gotyk .center|60px

Pierzeja zachodnia NrObiektLata budowyStyl architektonicznyEwidencja zabytkówUwagiZdjęcie 1. Gospoda Pod Modrym Fartuchem Rynek Nowomiejski 8 XV wiek nr rejestru A/1376 Według tradycji założona w 1489 roku. Przez kilkaset lat pozostawała w posiadaniu rodziny Szalitów. Według tradycji odwiedzana między innymi przez Kazimierza Jagiellończyka, Jana Olbrachta .center|60px 2. Rynek Nowomiejski 9 3. Rynek Nowomiejski 10 Mieszkał tu Ignacy Danielewski (1829-1907), wydawca, literat i dziennikarz, redaktor m.in. Gazety Toruńskiej.center|60px 4. Rynek Nowomiejski 11 center|60px 5. Rynek Nowomiejski 12 center|60px 6. Apteka Pod Złotym Lwem w Toruniu Rynek Nowomiejski 13 nr rejestru A/569 Dokładna data powstania kamienicy i apteki jest nieznana, apteka prawdopodobnie powstała w 1624 rokucenter|60px

Pierzeja północna NrObiektLata budowyStyl architektonicznyEwidencja zabytkówUwagiZdjęcie 1. Gospoda Bractwa Murarskiego w Toruniu Rynek Nowomiejski 17 nr rejestru A/275center|60px 2. Rynek Nowomiejski 18 1903 wczesny modernizm Kamienica zaprojektowana i zbudowana przez Maxa Homanna dla Paula Trautmanna w 1903 roku, zmodernizowana w latach 1911–1912 przez firmę Rosenau i Wichert.

Pierzeja wschodnia NrObiektLata budowyStyl architektonicznyEwidencja zabytkówUwagiZdjęcie 1. Rynek Nowomiejski 22XIX wiekW 1939 roku siedziba sztabu Armii Pomorze. Od 1936 roku gen. Władysław Bortnowski (1891-1966), późniejszy dowódca Armii „Pomorze” w czasie kampanii wrześniowej. W czerwcu 1938 roku zatrzymał się u niego marszałek Edward Rydz-Śmigły, przybyły tu na uroczystości patriotyczne 2. Rynek Nowomiejski 23XVI, przebudowa XIXrenesanscenter|60px 3. Rynek Nowomiejski 25XV, przebudowa XIX nr rejestru A/1392/1-2Do XV wieku dwie osobne działki. Po połączeniu od XVI wieku funkcjonował tu Nowomiejski Dom Weselny, zniszczony w wyniku oblężenia w 1813. W 1828 wzniesiono nowy budynek z przeznaczeniem na sierociniec, który funkcjonował w tym miejscu do 1881. Rok później kamienicę przebudowano podwyższając o jedną kondygnację.center|60px 4. Rynek Nowomiejski 26 XIX wiekWzniesiona na starszych murach, przebudowana w połowie XIX wieku przez W. Martiniegocenter|60px 5. Rynek Nowomiejski 27 1724, II połowa XIX wieku klasycyzm nr rejestru A/54 Przebudowana w połowie XIX wieku według projektu Carla Friedricha Barnicka.center|60px

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Ulice w Toruniu Toruń