thumb|Mury obronne Wawelu thumb|Koszary Rudolfa przy ul. Warszawskiej thumb|Budynek przy ul. Stradomskiej 12–14 thumb|Budynek przy ul. św. Gertrudy 12 Garnizon Kraków – garnizon w Krakowie, w którym kolejno stacjonowały instytucje i jednostki wojskowe sił zbrojnych Monarchii Austro-Węgierskiej, Wojska Polskiego II RP, Wehrmachtu i Wojska Polskiego.
Prestiż miasta podnosił fakt, że było ono dużym garnizonem wojskowym. Stacjonowały w nim na przestrzeni lat różne jednostki wojskowe.
Rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z 10 sierpnia 2022 w sprawie utworzenia, przekształcenia i zniesienia garnizonów oraz określenia zadań, siedzib i terytorialnego zasięgu właściwości ich dowódców, określono terytorialny zasięg Garnizonu Kraków. Obejmuje on (2022) część miasta Kraków, miasto Nowy Sącz, Tarnów oraz powiaty: bocheński, brzeski, dąbrowski, chrzanowski, gorlicki, krakowski (część) , miechowski, myślenicki, nowosądecki, olkuski, proszowicki, tarnowski, wielickiRozporządzenie MON z 10 sierpnia 2022.
Garnizon armii austrowęgierskiej +Garnizon cesarskiej i królewskiej Armii oraz cesarsko-królewskiej Obrony Krajowejc. i k. Komenda 1 Korpusuul. Stradomska 14c. i k. Komenda Twierdzyplac św. Magdaleny 2c. i k. Komenda Placuc. i k. Komenda 12 Dywizji Piechotyul. św. Gertrudy 12c. i k. Komenda 23 Brygady Piechotyc. i k. Komenda 24 Brygady Piechotyc. i k. Komenda 7 Dywizji Kawaleriic. i k. Komenda 20 Brygady Kawaleriic. i k. Komenda 1 Brygady Artylerii PolowejPułk Ułanów Nr 3Pułk Dragonów Nr 10c. k. Komenda 46 Dywizji Piechoty Obrony Krajowejul. Pawia 3c. k. Komenda 91 Brygady Piechoty Obrony Krajowej16 Pułk Piechoty Obrony KrajowejLdw. Kaserne Krowodrza1 Pułk Armat PolowychArtilleriekaserne Łobzów3 Pułk Armat PolowychArtilleriekaserne Dąbie1 Pułk Haubic Polowychul. Rakowicka1 Dywizjon Artylerii Konnej1 Dywizjon TaborówKadra zapasowa Pułku Ułanów Nr 1Kavalleriekaserne RakowiceKadra kompanii zapasowej Batalionu Strzelców Polnych Nr 13Franz Josefkaserne ul. Rajska 1
Garnizon Wojska Polskiego II RP Koszary 18 listopada 1918 roku generał Bolesław Roja nadał nowe nazwy krakowskim koszarom: Franz Josefkaserne przy ul. Rajskiej na koszary Kościuszki, Rudolfskaserne przy ul. Warszawskiej na koszary Jana Sobieskiego, Trompeterkaserne przy ul. Grodzkiej na koszary Legionów, Staedt. Ldw. Kaserne przy ul. Siemiradzkiego na koszary Józefa Piłsudskiego, Ldw. Kaserne Krowodrza na koszary hetmana Czarnieckiego, Weichseldepotkaserne przy ul. Zwierzynieckiej na koszary Bartosza Głowackiego, Salinenkaserne Podgórze III Most na koszary Jana Kilińskiego, Pion. Barackenkaserne przy ul. Montelupich na koszary Stefana Batorego, Pion. Zugskaserne przy ul. Zabłocie na koszary Kazimierza Pułaskiego, Kavalleriekaserne Rakowice na koszary ks. Józefa Poniatowskiego, Fest. Art. Baonskaserne przy ul. Montelupich na koszary hetmana Żółkiewskiego, Artilleriekaserne przy ul. Rakowickiej na koszary generała Bema, Artilleriekaserne Dąbie na koszary Bolesława Wielkiego, Artilleriekaserne Łobzów na koszary Kazimierza Wielkiego, Artilleriekaserne Podgórze na koszary Jagiellonów, Artillerie Notkaserne Podgórze na koszary Władysława Warneńczyka, Art. Zugsdepotkaserne Podgórze na koszary Grunwaldzkie, Artilleriekaserne Zwierzyniec na koszary Henryka Dąbrowskiego.
Wyższe dowództwa Polska Komenda Wojskowa w Krakowie (1 XI – XII 1918) Dowództwo Okręgu Generalnego „Kraków” (1918–1921) Dowództwo Okręgu Korpusu Nr V (1921–1939)
Oddziały broni i służb
Dowództwo 6 Dywizji Piechoty 20 Pułk Piechoty Ziemi Krakowskiej
Dowództwo V Brygady Jazdy (1921–1924) Dowództwo 5 Samodzielnej Brygady Kawalerii (1924–1937) Dowództwo Krakowskiej Brygady Kawalerii (1937–1939) 8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego 5 Szwadron Pionierów
Dowództwo 5 Grupy Artylerii 6 Pułk Artylerii Lekkiej 5 Pułk Artylerii Ciężkiej 5 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej
5 Batalion Pancerny 2 Dywizjon Pociągów Pancernych
2 Pułk Lotniczy 3 Grupa Aeronautyki
4 Brygada Saperów 5 batalion Saperów 1 Batalion Mostów Kolejowych
Dowództwo 2 Grupy Łączności (1931–1933) 5 Samodzielny Batalion Łączności → 5 Batalion Telegraficzny (1930–1939) Stacja Radiotelegraficzna „Kraków” w Krakowie → 3 pluton radiotelegraficzny w Krzesławicach → Stacja Radiotelegraficzna Nr 3 w Krzeszowicach Kadra kompanii szkolnej 2 batalionu radiotelegraficznego w Krakowie → Kadra 2 kompanii szkolnej radio kompania telegraficzna 6 DP → kompania łączności 6 DP
5 Dywizjon Żandarmerii
Wojskowy Sąd Okręgowy Nr 5 Wojskowa Prokuratura Okręgowa Nr 5 Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie Wojskowe Więzienie Śledcze Nr 5
Dowództwo Uzbrojenia w Krakowie (kierownik – gen. ppor. Aleksander Truszkowski) Zarząd Centralnych Zakładów Uzbrojenia w Krakowie (kierownik – gen. bryg. Aleksander Truszkowski) Centralny Skład Broni nr 2 (kierownik – ppłk uzbr. Stanisław Franciszek Walczyński) Centralny Skład Amunicji nr 4 (kierownik – płk uzbr. Rudolf Obraczay) Zbrojownia nr 4 (kierownik – płk uzbr. Ludwik Monné) Kadra Zbrojowni nr 4 5 Okręgowe Szefostwo Uzbrojenia Okręgowy Zakład Uzbrojenia Nr V Pomocnicza Składnica Uzbrojenia nr 5 (zarządca – mjr uzbr. Kazimierz Wachowicz) 5 Składnica Uzbrojenia w Krakowie (zobacz Składnice Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej) Filia 5 Składnicy Uzbrojenia w Kłaju
5 Szpital Okręgowy 5 Batalion Sanitarny (1922-1931)
Składnica Materiału Intendenckiego Nr 5
Władze garnizonowe Komenda Obozu Warownego „Kraków” Komenda Placu Kraków Komenda Miasta Krakowa
Komendanci placu i miasta płk dypl. kaw. Roland Bogusz (X 1931 – XI 1932) mjr piech. Jan Czechowski (wz. XI 1932 – III 1934) ppłk adm. (samoch.) Felicjan Madeyski (IV 1934 – 1939)
Obsada personalna komendy miasta w marcu 1939 komendant miasta – ppłk adm. (samoch.) Felicjan Madeyski naczelny lekarz garnizonu – mjr lek. dr Kazimierz Edward Michalik adiutant – rtm. Kazimierz Grudniewicz †1940 Charków kierownik referatu mobilizacyjnego – kpt. adm. (art.) Józef Żmuda kierownik referatu OPL – kpt. adm. (piech.) Józef Sułek kierownik referatu bezpieczeństwa i dyscypliny – kpt. adm. (piech.) Jan Uryga kierownik referatu administracyjno-kwaterunkowego – kpt. adm. (piech.) Leon Pszonczak kapelan garnizonu – st. kpl. ks. Antoni Kosiba
Garnizon Wojska Polskiego po 1945 Dowództwo Wojsk Specjalnych COS-DKWS Jednostka Wojskowa Nil Dowództwo Okręgu Wojskowego nr V (1945–1954) Dowództwo i sztab Krakowskiego Okręgu Wojskowego (1992–1999) Dowództwo Korpusu Powietrzno-Zmechanizowanego (1999–2001) 2 Korpus Zmechanizowany (2001-2014) COL-DKL (2014-2024) D2KP-DKL (2023-obecnie) 2 Centrum Koordynacji Operacji Powietrznych – od 2002 Dowództwo i sztab 6 Pomorskiej Dywizji Piechoty – do 23 czerwca 1957 16 Kołobrzeski Pułk Piechoty 13 Kołobrzeski Batalion Saperów Inspektorat SKW w Krakowie Wojewódzki Sztab Wojskowy w Krakowie Dowództwo i sztab 6 Pomorskiej Dywizji Powietrznodesantowej – do 23 czerwca 1957 do 1986 10 batalion powietrznodesantowy 16 batalion powietrznodesantowy 9 szkolny batalion powietrznodesantowy 6 Pomorska Brygada Powietrznodesantowa – od 1986 do 1992 6 Brygada Desantowo-Szturmowa – od 1992 do 2009 6 Brygada Powietrznodesantowa – od 2009 i inne
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Księga chwały piechoty, komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992. Księga jazdy polskiej, pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza, Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1993.
Kraków