Z jarmarku (jid. פֿונעם יריד, Funem jarid) – powieść autobiograficzna, a zarazem ostatnie dzieło klasyka literatury jidysz, Szolema Alejchema. Tłumaczona była między innymi na język polski i angielski.

Historia utworu Do napisania książki natchnął Szolema Alejchema, jak pisze on sam w 1916 r., znajomy poeta, Abraham Elijahu Lubarski. Książka powstawała od 1914 do momentu śmierci pisarza w 1916 r. Utwór kończy się w momencie, gdy autor obejmuje posadę rabina rządowego w Łubni. Ostatni rozdział pt. Wybory Szolem Alejchem napisał prawdopodobnie w ostatnich dniach życia. Pisarz w planach miał opisanie całego swojego bogatego życia, niestety choroba i nagła śmierć przerwały jego pracę literacką niemalże w jednej trzeciej, tak więc "Z jarmarku" można traktować jako pierwszą część nigdy niedokończonego dzieła. Jak pisze sam autor w pierwszym rozdziale – autobiografia i testament to jakby jedno i to samoSzolem Alejchem, Z jarmarku, Wyd. Dolnośląskie, Wrocław, 1989 r., str. 26. Książka napisana jest ze swoistym dla Szolema Alejchema humorem, ukazuje również w doskonały sposób życie ludności żydowskiej na terenach dzisiejszej Ukrainy pod rządami carskimi w ostatnim dwudziestoleciu XIX w., oraz przemiany społeczne wśród ludności żydowskiej pod wpływem haskali.

Znaczenie tytułu W pierwszym rozdziale książki, będącym jednocześnie swoistym wstępem, Szolem Alejchem pisze tak o tytule – "Z jarmarku" może również znaczyć "z życia", bo życie jest podobne do jarmarku. Każdy jest skory do porównywania ludzkiego życia z czymkolwiek. Pewien stolarz na przykład powiedział kiedyś – człowiek jest jak stolarz. Stolarz żyje, żyje, a potem umiera. Tak też bywa z człowiekiem. – Od szewca słyszałem że życie podobne jest do pary butów. Kiedy podeszwy są zdarte, to znaczy koniec. Pora głowie do piasku. Zupełnie naturalne będzie, jeśli furman przyrówna człowieka, nie przymierzając, do konia. Dlatego nie dziw, że takiemu jak ja człowiekowi, który przetarabanił pół setki lat, a teraz zebrał się do opisania swego życia, wpadło do głowy przyrównać własną przeszłość do jarmarkuSzolem Alejchem, Z jarmarku, Wyd. Dolnośląskie, Wrocław, 1989 r., , str. 25.

Polskie tłumaczenie Tłumaczenia na język polski dokonał Michał Friedman, w tym tłumaczeniu książka ukazała się w 1989 r., nakładem Wydawnictwa Dolnośląskiego we Wrocławiu w ramach serii Biblioteka Pisarzy Żydowskich. Wydanie opatrzone było wstępem Salomona Belis-Legisa, również przetłumaczonym z języka jidysz przez Michała Friedmana, oraz uwagami autorstwa J.D. Berkiewicza i słowniczkiem pojęć.

Akcja książki i bohaterowie Akcja książki zaczyna się w momencie, kiedy autor jest jeszcze dzieckiem, i rozgrywa się w jego rodzinnym mieście, Woronce. Tu poznajemy jego rodziców, Nachuma Rabinowicza i Chaję Esterę, babcie Mindę, stryjów Pinie i Nysła, Fejgełe Diabła, szereg mełamedów oraz pierwszych przyjaciół pisarza: Szmulika sierotę, Meira Medwedewkera, psa Sirko, Pinełe syna Szemeły i Gergełe Złodzieja. Czytelnik jest świadkiem między innymi pierwszych lat edukacji pisarza i rozstań z przyjaciółmi. Ten okres opisują pierwsze 23 rozdziały. Potem następuje moment wyjazdu z Woronki do dużego miasta – Perejasławia, gdzie ojciec rozpoczyna prowadzić dom zajezdny. Autor opisuje podróż oraz ponowne spotkanie z rodzicami, poznaje także nowych krewnych. Z tą częścią książki wiążą się tacy bohaterowie jak Arnold z Pidworków oraz Dawid i Szymon Rudermanowie. Autor opisuje między innymi próbę przejścia na prawosławie Szymona Rudermana, zaręczyny swojego brata Hersza, swoją pierwszą miłość, epidemię cholery i śmierć matki. Ten okres i wydarzenia opisują rozdziały od 24 do 37 w którym bohater zostaje wysłany do swoich dziadków od strony matki – Mojsze Jose Hamarnika i Giłt do Bogusławia. Do domu autor powraca w rozdziale 44 by w kolejnym rozdziale poznać swoją macochę. Z tą częścią książki wiążą się kolejni bohaterowie: Kolekturowiec, Udani zięciowie, Eli syn Dodiego, Benjaminson. W tym okresie jako jeden z nielicznych uczniów żydowskich dostaje się na naukę do ujezdnoj i uzyskuje stypendium, wiele czasu poświęca edukacji, a także opisuje swoją przygodę z kradzieżą sakiewki, miłość do córki kantora i bolesne rozczarowanie oraz podjęcie pierwszej pracy jako korepetytor. Okres pobytu w Perejasławiu kończy nie dostanie się autora na nauki do Instytutu Nauczycielskiego w Żytomierzu oraz śmierć Kolekturowca i niespodziewane zniknięcie poety Benjaminsona. Rozdział 62 opisuje półroczną pracę autora w charakterze korepetytora w Rżyszczewie, w kolejnym rozdziale przyszły pisarz powraca z powrotem do Perejasławia i spotyka się ze swym dawno niewidzianym przyjacielem Elim. W kolejnych rozdziałach młody Szolem po raz kolejny wyjeżdża w poszukiwaniu pracy, a po różnych perypetiach ląduje w domu żydowskiego dziedzica Łajewa, gdzie pracuje jako guwerner jego córki. Kolejne rozdziały autor poświęca swojemu pobytowi w Zofijówce, okres ten kończy rozdział 74 kiedy to zakochany w swojej uczennicy Szolem zostaje ponownie zmuszony do wyjazdu i poszukiwania pracy. Kolejne rozdziały opisują pobyt bohatera w Kijowie i jego działania w celu zdobycia pracy. Książkę zamyka rozdział 78 – Wybory opisujący objęcie przez bohatera posady rabina rządowego w Łubni.

Rozdziały 1. Po co powieść skoro samo życie jest powieścią ? 2. Miasto 3. Rodzice 4. Szmulik sierota 5. Skarb 6. Rabin w raju 7. Szmulik znika 8. Meir Medwewewker 9. Jeszcze jeden utracony przyjaciel 10. Kolega Sirko 11. Tragedia Sirko 12. Instynkt dobra i instynkt zła. 13. Złodziejstwo, gra w karty i inne grzechy 14. Fejgełe Diabeł 15. Duch-kawalarz 16. Rodzina 17. Wuj Nysł i ciocia Hudł 18. Pinełe, syn Szemeły, jedzie do Odessy 19. Kto zmienia miejsce, ten zmienia los 20. Ludzie rozjeżdżają się 21. Gergełe Złodziej 22. Bałaguła 23. Żegnaj, Woronko ! 24. Podróż 25. W nowym domu 26. Wielkie miasto 27. Wakacje 28. Mełamedzi i nauczyciele 29. Nauczyciel Gemary 30. Dawny cheder 31. Bar micwa 32. Młodzieniec 33. Pierwsza miłość 34. Cholera 35. Żałobnicy 36. Nad Dnieprem 37. Na promie 38. W Bogusławiu na targowisku 39. Zaskakujące powitanie 40. Wśród kożuchów 41. Żyd-ptak 42. Groźne Dni 43. Święto Szałasów – Sukot 44. Z powrotem do domu 45. Pyskówka macochy 46. Przy bramie na ławeczce 47. Właściciel kolektury 48. Udani zięciowie 49. Arnold z Pidworków 50. Gimnazjalista Salomon 51. Pensja 52. Kolega Eli 53. Wśród kantorów i klezmerów 54. Nie kradnij ! 55. Córka kantora 56. Symchat Tora 57. Kryzys 58. Szołem udziela korepetycji 59. Sielanka 60. Zawiedzione nadzieje 61. Koniec sielanki 62. Pół roku tułaczki 63. Znowu w domu 64. Dobra posada 65. We śnie i na jawie 66. Zdarzenie z zegarkiem 67. Anioł w postaci człowieka 68. Niespodziewany egzamin 69. Żyd-dziedzic 70. Życie na wsi 71. Ekonom Dodi 72. Pobór do wojska 73. Ciocia Tojba z Berdyczowa 74. Pierwszy wyjazd 75. Protekcje 76. Kupernik 77. Posada sekretarza 78. Wybory

Przypisy

Bibliografia Szolem Alejchem, Z jarmarku, Wyd. Dolnośląskie, Wrocław, 1989 r.,

Hasło Sholem Aleichem na en. Wikipedii

Kategoria:Powieści autobiograficzne Kategoria:Powieści, których akcja toczy się na Ukrainie Kategoria:Dzieła literackie jidysz