Krystyna Artyniewicz, z domu Mikiewicz, pseudonim K.A. (ur. 1909, zm. 31 lipca 1953) – polska pisarka, poetka, ilustratorka, autorka książek dla dzieci i młodzieży oraz scenariuszy przedstawień teatralnych. Łączniczka w powstaniu warszawskim, członek Związku Literatów Polskich.
Życiorys Ojciec Tadeusz Konstanty, był rysownikiem i karykaturzystą, stałym współpracownikiem satyrycznego pisma „Mucha”, matka Jadwiga z Rodkiewiczów była nauczycielką. W 1813 r. ojciec wyjechał do Brazylii. Okres I wojny światowej spędziła z matką i rodzeństwem, Marią i Konstantym, w majątku dziadków Rostkowo, koło Przasnysza, a później w majątku Długa Kościelna koło Warszawy. Brat był poetą. W 1935 r. został powołany do służby wojskowej i popełnił samobójstwo w Wyższej Szkole Podchorążych w Zambrowie. Siostra, Maria Partum, była malarką. Zginęła w czasie powstania warszawskiego w sierpniu 1944 r. podczas jednego z bombardowań. Osierociła dwoje dzieci Karinę i Andrzeja, późniejszego malarza i performera. Dziewczynka zmarła w 1946 r. a wychowaniem chłopca zajęła się Krystyna Artyniewicz.
Wiersze dla dzieci zaczęła pisać przed wojną. W 1938 r. ukazały się m.in. Jak Jaś sprzedawał świnki i Mały murzynek. W okupacji niemieckiej była łączniczką i strzelcem w powstaniu warszawskim w Brygadzie Dyspozycyjno-Zmotoryzowanej „Koło”, należała do redakcji „Głosu Starego Miasta”. W latach 1942–1943 napisała dwa programy, Ulice warszawskie i Szopka 1943, które były pokazywane w działającym w konspiracji w Warszawie, teatrze lalek Biura Informacji i Propagandy AK. Kierował nim reżyser teatralny Eugeniusz Poreda. Wg. Marka Waszkiela Szopka 43 składała się z trzech części: Wytrwać („rewia wielkich polityków”), Ulica (rewia „soczystych typków warszawskich”) i Jasełka (tradycyjna opowieść jasełkowa, z tą różnicą, że „do szopki idą szmuglerzy i dzieci z Zamojszczyzny, Król Herod to Hitler. Trzej królowie: Roosevelt, Churchill i Sikorski”). Ta polityczna wizja szopki miała zapowiadać nadejście czasu odwetu za krzywdy Niemców na narodzie polskim.
Od 1945 r. publikowała swoje utwory w piśmie „Nasz Światek” (m.in.: Co to robi czarny Bobi, Zatopione miasto, Powitanie) i „Świerszczyku” (m.in.: Miła droga, Na karuzeli, Nad Nysą, Powracają, Wełniaczek Jagusi). Od początku istnienia „Iskierki”, tj. od 1945 r., należała do najaktywniejszych autorów współpracujących z pismem. W latach 40. i 50. pisała także dla „Płomyczka”, „Płomyka” i pisma przeznaczonego dla starszych dzieci „Przyjaciel” (m.in.: Przeszli Wisłę, przeszli Wartę, 9 maja).
Zajmowała się także ilustrowaniem książek. W 1945 r. ukazała się książka, wydana przez Oddział Grodzki Związku Nauczycielstwa Polskiego, Uczymy się rachować: pierwsza książka do nauki rachunków autorstwa E. Szymczykiewicz i A. Wrotniak z ilustracjami Krystyny Artyniewicz. W 1950 r. wydano poradnik, z jej rysunkami, O ciąży, porodzie i pielęgnacji niemowląt autorstwa L. Grabowieckiej i S. Kochańskiej.
Była członkiem Związku Literatów Polskich. Zmarła w lipcu 1953 r. w wyniku zatrucia grzybami.
W 1978 r. ukazała się partytura Wędrówka z piosenką i inne piosenki dla dzieci: na głos i fortepian oraz na glos, fortepian i dziecięce instrumenty perkusyjne pod redakcją Lecha Miklaszewskiego, gdzie do wiersza Artynkiewicz muzykę skomponował Władysław Szpilman. W Bibliotece Narodowej zachowany jest także rękopis muzyczny, z 1991 r., Andrzeja Cwojdzińskiego Osiem pieśni: na alt z fortepianem: op. 35, w którym znalazł się zapis nut do wierszy Wiosenna piosenka i Bociek.
Wybrane dzieła Wybrane dzieła na podstawie źródeł: Książki Jak to Jaś sprzedawał świnki, 1938 Mały murzynek, 1938 W mieście, 1947 Goście zapustni: inscenizowana bajka, 1947 Gdy ostatnia świeczka zgaśnie: inscenizowana bajka, 1947 Jak Marysia mała słonko gonić chciała, 1948 Jak klasa druga świętemu Mikołajowi pomogła: obrazek sceniczny, 1948 Malowany płotek, 1950 O Ziemniaczku Obieżyświatku, 1950 Przedszkolaczki, 1951 Brygada Zapałczaków, 1951 Teatrzyk na patyku, 1951 Zabawki i gry świetlicowe, 1952 Agnieszka z orzeszka, ilust. Wacław Szulc, 1954 Wierzbinowe kotki, 1960 Motylek, 1962
Antologie Szedł czarodziej: antologia wierszy dla dzieci. T. 1, 1986
Inscenizacje Ulice warszawskie, 1942-1943 Szopka 43, 1942-1943 Goście zapustni, reż. Joanna Piekarska, premiera 10 kwietnia 1950, Teatr Lalki i Aktora „Baj Pomorski”, Toruń Goście zapustni, reż. Marian Sobański, premiera 1951, Teatr Lalek Rabcio-Zdrowotek, Rabka
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Łączniczki w powstaniu warszawskim Kategoria:Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Urodzeni w 1909 Kategoria:Zmarli w 1953