Jan Kajetan Jabłonowski książę herbu Prus III (ur. 1699 w Bracławiu, zm. 5 marca 1764 w Ostrogu) – pułkownik wojsk koronnych, starosta brodnicki, bobrzecki i czehryński od 1722, wojewoda bracławski od 1754, feldmarszałek Cesarstwa, kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys Syn Jana Stanisława Jabłonowskiego. Żonaty z Teresą z Wielhorskich (ślub 1730, zm. 1749) oraz Anną z Sapiehów (ślub 1750), pasierbicą swego kuzyna Józefa Aleksandra Jabłonowskiego.
Grand HiszpaniiAntoni Amilkar Kosiński: Przewodnik heraldyczny. T.1., s. 137, kawaler polskiego Orderu Orła Białego (17 stycznia 1756), hiszpańskiego Orderu Złotego Runa i bawarskiego Orderu św. Huberta. 5 sierpnia 1744 od cesarza Karola VII Wittelsbacha otrzymał tytuł książęcy, który w Polsce został uznany w 1773.
Działalność polityczna Jako poseł na sejm konwokacyjny 1733 roku z ziemi halickiej był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 27 kwietnia 1733 roku na tym sejmieKonfederacya generalna omnium ordinum Regni et Magni Ducatus Lithuaniae na konwokacyi generalney Warszawskiej uchwalona [...] 27 (słow. [...] kwietnia [...] 1733, s. 42.. W początkach działalności politycznej popierał Stanisława Leszczyńskiego, którego był elektorem w 1733 rokuElektorowie królów Władysława IV., Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III. / zestawili w porządek abecadłowy Jerzy Dunin-Borkowski i Miecz. Dunin-Wąsowicz, Lwów 1910, s. 75., jednak po sejmie pacyfikacyjnym pogodził się z królem Augustem III. Od lat 40. współpracował z dworem pruskim. Był posłem ziemi halickiej na sejm 1746 rokuDyaryusze sejmowe z wieku XVIII.T.II. Dyaryusz sejmu z r.1746. Diaria comitiorum Poloniae saeculi XVIII i Diarium comitiorum anni 1748 wydał Władysław Konopczyński, Warszawa 1912, s. 238.. Po otrzymaniu w r. 1754 województwa bracławskiego zbliżył się do dworu królewskiego, nadal jednak pozostawał zdecydowanym przeciwnikiem Familii Czartoryskich i Rosji, popierając zarazem zabiegi polityczne hetmana Jana Klemensa Branickiego.
Twórczość literacka Pozostawił po sobie kilka druków politycznych (Krótka ekspozycja do uwiadomienia naznaczonych senatorów do boku królewskiego, Warszawa 1758; Mowy miane ... na Radzie Senatu przed sejmem Convocationis, Warszawa 1763 oraz publikacje dewocyjne Księgi Ester, Juydyt, Zuzanny z Pisma Świętego wybrane…, Lwów 1747; Paralele dwóch Świętych Józefów Starego i Nowego Testamentu, 1749). Dorobek literacki Jana Kajetana jest zgodnie określany przez historiografów jako grafomański.
Działalność fundacyjna W r. 1737 zbudował nowy kościół parafialny w Mariampolu (ukończony około r. 1741). W r. 1744 „ugodził” architekta Francesco Capponiego do wzniesienia nowej kaplicy dla pomieszczenia rzeźby Chrystusa Ukrzyżowanego przy kościele bernardyńskim we Fradze. W r. 1763 ufundował cerkiew parafialną w Żerebkach Szlacheckich (w powiecie skałackim). Ustępował pod tym względem aktywności swej małżonki.
Dodatkowe informacje Jan Kajetan przewyższał zarozumiałością i pychą wszystkich pozostałych z rodziny, co zauważali już jego współcześni. Będąc krewnym Leszczyńskich, a poprzez nich spowinowacony z francuskim dworem królewskim, uważał się za równego monarchom, wydając manifesty na wzór udzielnych książąt, tytułował się stale księciem na Ostrogu. W XIX wieku przytoczono tekst dyplomu jaki miał wydać: Jan Kajetan, na ks. Ostrogskim i Berezdowickim z Prusów ks. Jabłonowski, hrabia na Siemiatyczach i Maryampolu, Jezupolu, Strzeliskach, Proskuniewie, Żabotynie, Wilii, Wysokiem, kawaler Złotego Runa, postanawiam, i mieć chcę, aby jak dwie pierwsze majętności tytuł księstwa, tak ośm ostatnich tytuł hrabstwa miały. Niemal powszechnie przypominany jest fakt, że w jednej ze swych rezydencji wojewoda bracławski miał wielki obraz (portret) przedstawiający jego osobę uchylającą czapkę przed wizerunkiem Matki Boskiej, z ust której wychodziło zdanie: Couvrez–vous mon cousin.
Przypisy
Bibliografia
Kazimierz Konarski, Anna Jabłonowska, reformatorka życia społecznego w Polsce w XVIII wieku, Warszawa 1918, str. 5-6. Janina Bergerówna, Księżna Pani na Kocku i Siemiatyczach. Działalność gospodarcza i społeczna Anny z Sapiehów Jabłonowskiej, Lwów 1936, str. 12-15. dr Antoni J. Rolle, Jeden ze szczepów zasłużonego rodu, [w:] Wybór pism, tom 1, Gawędy historyczne, red. W. Zawadzki, Kraków 1966, str. 252-253. Helena Wereszycka, Jabłonowski Jan Kajetan, [w:] Polski Słownik Biograficzny, tom 10, Wrocław - Warszawa 1962–1964, str. 223-224. Andrzej Ryszkiewicz, Niektóre przejawy pychy szlacheckiej w dziełach sztuki, [w:] Tradycje szlacheckie w kulturze polskiej, red. Z. Stefanowska, Warszawa 1976, str. 166. Andrzej Betlej, Sibi, deo, posteritati: Jabłonowscy a sztuka w XVIII wieku, Kraków, 2010. . str. 146–148. [dostęp 2016-12-01].
Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1733 Kategoria:Elektorzy Stanisława Leszczyńskiego (1733) Kategoria:Feldmarszałkowie Świętego Cesarstwa Rzymskiego Jan Kajetan Jabłonowski Kategoria:Ludzie związani z Ostrogiem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Huberta Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Złotego Runa Kategoria:Polacy pochodzenia francuskiego Kategoria:Polscy grandowie Hiszpanii Kategoria:Polscy książęta Świętego Cesarstwa Rzymskiego Kategoria:Posłowie na sejm konwokacyjny 1733 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (ziemia halicka) Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1746 Kategoria:Pułkownicy armii koronnej Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Augusta III Sasa Kategoria:Starostowie brodniccy Kategoria:Starostowie czehryńscy Kategoria:Wojewodowie bracławscy Kategoria:Urodzeni w 1699 Kategoria:Zmarli w 1764