Boris Leonidowicz Pasternak (ros. Борис Леонидович Пастернак; ur. w Moskwie, zm. 30 maja 1960 w Pieriediełkinie) – rosyjski poeta, prozaik i kompozytor.
Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1958, której przyznanie spotkało się z powszechnym aplauzem w kręgach literackich, ale dotkliwie skomplikowało niełatwą sytuację autora w totalitarnym państwie (nie akceptując systemu totalitarnego, znalazł się na marginesie oficjalnego życia kulturalnego). Nękany politycznymi naciskami był zmuszony odmówić jej przyjęcia.
Życiorys Młodość Jego ojciec, Leonid Pasternak, był żydowskim malarzem i profesorem w szkole malarstwa w Moskwie. Jego matka, – pianistką koncertową.
Uprawiał intelektualną poezję refleksyjną, opartą na własnym systemie filozoficzno-estetycznym, tematycznie związaną z przyrodą i miłością. Syn znanego malarza i pianistki, odebrał staranne wykształcenie humanistyczne i muzyczne. Początkowo związany był z nurtem poezji futurystycznej (debiut w 1914 roku). Jego późniejsze wiersze nawiązywały do niemieckiego romantyzmu i rosyjskiego symbolizmu. W latach 20. opublikował poematy Porucznik Szmidt i Rok 1905.
Lata trzydzieste Lata 30. XX w. to okres twórczego kryzysu poety sprzeciwiającego się komunistycznemu reżimowi. W 1936 r. z powodu swojej bezpartyjności padł ofiarą nagonki ze strony reżimowych krytyków literackich (prowadzonej m.in. na łamach „Litieraturnej Gaziety”). W 1937 – w apogeum Wielkiej Czystki – jako jedyny nie podpisał się pod apelem pisarzy o rozstrzelanie „gadzin – zdrajców i szpiegów”. Udało mu się uniknąć aresztowania, mimo iż niektórzy represjonowani artyści (m.in. reżyser Wsiewołod Meyerhold) złożyli pod wpływem tortur obciążające go zeznania.
Lata powojenne W latach powojennych Pasternak napisał swoją najsłynniejszą powieść, Doktor Żywago (ukończoną w 1954 roku), opowiadającą o przed- i porewolucyjnych losach inteligencji rosyjskiej. Oficjalne wydawnictwa radzieckie odmawiały jej druku, opublikowana została pierwszy raz w 1957 r. poza granicami ZSRR. W 1958 r. Pasternak otrzymał literacką Nagrodę Nobla „za istotny wkład we współczesną poezję liryczną i podjęcie wielkiej tradycji prozy rosyjskiej”.
Przyznanie nagrody wywołało nagonkę władz komunistycznych ZSRR. Pasternaka usunięto ze Związku Pisarzy, postulowano jego deportację, publikowano napastliwe artykuły w prasie. Ze względu na to oraz pod namową swojej kochanki, , obawiającej się represji, Pasternak zrzekł się nagrody. Odebrał nagrodę dopiero syn Jewgienij w 1989 roku.
Na motywach Doktora Żywago został nakręcony, nagrodzony Oscarami, film w reżyserii Davida Leana pod tym samym tytułem, a w 2002 roku powstał film telewizyjny Giacomo Campiottiego, nominowany do nagrody BAFTA.
Boris Pasternak dziś uważany jest za jednego z czołowych rosyjskich pisarzy dysydentów. Zajmował się również tłumaczeniami, m.in. utworów J. Słowackiego, a także poetów zachodnioeuropejskich (m.in. W. Szekspira i J.W. Goethego) i gruzińskich.
Odznaczenia Medal „Za ofiarną pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal „Za obronę Moskwy”
mały|upright=1.2|Kartka pocztowa wydana przez pocztę ZSRR z okazji setnej rocznicy urodzin twórcy
Wybrana twórczość Powieści 1957 – Doktor Żywago (ros. Доктор Живаго)
Poematy 1924 – Wzniosła choroba (ros. Высокая болезнь) 1925 – (ros. Спекторский) – powieść wierszem 1925-1926 – Rok 1905 (ros. Девятьсот пятый год) 1926-1927 – Lejtnant Szmidt (ros. Лейтенант Шмидт)
Zbiory wierszy 1913 – Lirika (ros. Лирика) 1914 – Bliźniak w chmurach (ros. Близнец в тучах) 1917 – Ponad barierami (ros. Поверх барьеров) 1922 – (ros. Сестра моя – жизнь) 1923 – Tematy i wariacje (ros. Темы и вариации) 1932 – Powtórne narodziny (ros. Второе рождение) 1943 – (ros. На ранних поездах) 1945 – Przestwór ziemski (ros. Земной простор) 1956-1959 – (ros. Когда разгуляется)
Opowiadania 1918 – Linia Apellesa (ros. Апеллесова черта) 1922 – Dzieciństwo Luvers (ros. Детство Люверс) 1924 – Drogi napowietrzne (ros. Воздушные пути) 1931 – List żelazny Listy z Tuły (ros. Письма из Тулы) Dumny nędzarz (ros. Надменный нищий) Ciocia Ola (ros. Тетя Оля) Powiat na tyłach (ros. Уезд в тылу)
Ekranizacje
Przypisy
Bibliografia Źródła w języku angielskim
Źródła w języku rosyjskim
Linki zewnętrzne
Kategoria:Ludzie urodzeni w Moskwie Kategoria:Nobliści – literatura Kategoria:Odznaczeni Medalem za Ofiarną Pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945 Kategoria:Pisarze rosyjskojęzyczni Kategoria:Pisarze związani z Moskwą Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Pieriediełkińskim w Moskwie Kategoria:Radzieccy poeci Kategoria:Radzieccy prozaicy Kategoria:Radzieccy Żydzi Kategoria:Rosyjscy poeci XX wieku Kategoria:Rosyjscy prozaicy XX wieku Kategoria:Rosyjscy tłumacze Kategoria:Tłumacze literatury ukraińskojęzycznej Kategoria:Tołstojowcy Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Zmarli w 1960 Kategoria:Rosyjscy kompozytorzy