Instytut Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk (ICHB PAN) – jednostka naukowa Polskiej Akademii Nauk o statusie instytutu, z siedzibą w Poznaniu. Prowadzi badania interdyscyplinarne, łączące chemię i biologię i informatykę, zwłaszcza w obszarze kwasów nukleinowych i białek oraz ich elementów składowych (np. nukleozydów, nukleotydów i oligonukleotydów), które obejmują ich syntezę, badania strukturalne oraz biologiczne. Przy ICHB PAN afiliowane jest Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe (PCSS).
Informacje ogólne W ICHB PAN zatrudnionych jest ponad 780 osób, w przybliżeniu w połowie w PCSS i w połowie w części chemiczno-biologicznej. Wśród 112 pracowników naukowych 16 ma tytuł profesora, a 35 stopień doktora habilitowanego; ponadto w instytucie pozostaje aktywnych 7 profesorów emerytowanych. Łącznie w badania naukowe jest zaangażowanych bezpośrednio ponad 200 pracowników i ok. 80 doktorantów. W latach 1994–2024 ICHB PAN prowadził Środowiskowe Studium Doktoranckie. W 2019 r. utworzona została prowadzona wspólnie z innymi instytutami PAN środowiska wielkopolskiego Poznańska Szkoła Doktorska Instytutów Polskiej Akademii Nauk (PSD IPAN).
ICHB PAN ma prawo nadawania stopni doktora i doktora habilitowanego w dziedzinie nauk ścisłych i przyrodniczych, w dyscyplinie nauki chemiczne i nauki biologiczne (wcześniej uprawnienia te obejmowały dziedzinę nauk chemicznych w obszarze chemii i biochemii). W kwietniu 2025 r. w ICHB PAN funkcjonowało 28 zakładów naukowych, 13 pracowni specjalistycznych i 1 zespół merytoryczny oraz PCSS. Dwie z pracowni tworzą Centrum Biologii Chemicznej ERIC, w którym działa wysokoprzepustowy system robotyczny Agamede. Poza laboratoriami badawczymi oraz pomieszczeniami PCSS, ICHB PAN posiada m.in. bibliotekę oraz centrum konferencyjne obejmujące aulę i dwie sale seminaryjne.
Wybrane osiągnięcia W 2011 r. ICHB PAN wraz z Wydziałem Biologii UAM utworzył Poznańskie Konsorcjum RNA, które w 2014 r. na okres 5 lat uzyskało status Krajowego Naukowego Ośrodka Wiodącego, nadawany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
W latach 2017–2021 ICHB PAN miał przyznaną najwyższą kategorię A+ jednostek naukowych w Polsce. Od roku 2022 ma przyznane kategorie naukowe w 3 dyscyplinach: nauki biologiczne: A+ nauki chemiczne: A+ informatyka techniczna i telekomunikacja: A
Do większych inicjatyw ICHB PAN należy Europejskie Centrum Bioinformatyki i Genomiki, utworzone wspólnie z Wydziałem Informatyki Politechniki Poznańskiej. Znalazło się ono na tzw. Polskiej Mapie Drogowej Infrastruktury Badawczej. W ramach ECBiG w 2016 r. uruchomiono projekt Genomiczna Mapa Polski o finansowaniu ponad 100 mln zł, w znacznej części ze środków funduszy europejskich. Innym dużym projektem realizowanym w ICHB PAN jest „NEBI – Krajowy Ośrodek Badań Obrazowych w Naukach Biologicznych i Biomedycznych”, wartość projektu: 254 mln zł (konsorcjum ICHB PAN/PCSS/Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN).
W 2020 r. ICHB PAN włączył się w walkę z pandemią COVID-19, wykonując testy na obecność wirusa SARS-CoV-2 dla obszaru Wielkopolski, a także opracowując własny test, oparty w całości na materiałach produkowanych w Polsce, znacznie tańszy od testów komercyjnych i dostępny na masową skalę.
Profil badawczy chemiczna synteza i stereochemia modyfikowanych nukleozydów, nukleotydów i oligonukleotydów, chemia organicznych związków fosforu, chemia, biologia molekularna i badania strukturalne RNA, mechanizmy rozpoznawania molekularnego, oligonukleotydowe, mikromacierze, analiza konformacyjna białek i kwasów nukleinowych za pomocą krystalografii rentgenowskiej i wysokorozdzielczego NMR, genetyka molekularna oddziaływań roślina – mikroorganizm, transformacja komórek roślinnych obcym DNA, rośliny transgeniczne, biologia molekularna wirusów i onkogenów, modelowanie molekularne i metody obliczeniowe w chemii i biologii molekularnej.
Samodzielni pracownicy naukowi
Aktualnie zatrudnieni Stan na kwiecień 2026 r. Profesorowie tytularni: Paweł Bednarek, Marcin Chmielewski, Maciej Figiel, Marek Figlerowicz, Zofia Gdaniec, Michał Jasiński, Mariusz Jaskólski, Elżbieta Kierzek, Ryszard Kierzek, Piotr Kozłowski, Marta Olejniczak, Anna Pasternak, Wojciech Rypniewski, Marta Szachniuk, Jan Węglarz i Eliza Wyszko.
Doktorzy habilitowani: , Maciej Antczak, , Krzysztof Brzeziński, Mariola Dutkiewicz, Agnieszka Fiszer, Mirosław Gilski, Kamilla Grzywacz, Luiza Handschuh, Paulina Jackowiak, Anna Jasińska, Agnieszka Kiliszek, , Jacek Kolanowski, Edyta Kościańska, Krzysztof Kurowski, Anna Kurzyńska-Kokorniak, Magdalena Łuczak, Tomasz Ostrowski, Katarzyna Pachulska-Wieczorek, , , Katarzyna Rolle, , Agnieszka Rybarczyk, Michał Sobkowski, , , Aleksandra Świercz, , Anna Urbanowicz, Barbara Uszczyńska-Ratajczak, Zbigniew Warkocki, , Marzena Wojciechowska i .
Byli pracownicy samodzielni Prof. dr hab. Ryszard Adamiak, prof. dr hab. Jan Barciszewski, prof. dr hab. inż. Jacek Błażewicz, prof. dr hab. Jerzy Boryski, prof. dr hab. Maria Danuta Bratek-Wiewiórowska, prof. dr hab. inż. , prof. dr hab. , Jerzy Ciesiołka, dr hab. Rafał Ciosk, prof. dr hab. Piotr Formanowicz, dr hab. Małgorzata Giel-Pietraszuk, prof. dr hab. Bożenna Golankiewicz, dr hab. inż. Stefan Grocholewski, prof. dr hab. Krzysztof Gulewicz, prof. dr hab. , prof. dr hab. Marta Kasprzak, dr hab. , prof. dr hab. Adam Kraszewski, dr hab. , prof. dr hab. Włodzimierz Krzyżosiak, dr hab. Tadeusz Kuliński, prof. dr hab. Andrzej Legocki, dr hab. Piotr Łukasiak, prof. dr hab. Wojciech Markiewicz, dr hab. Takashi Miki, prof. dr hab. Mirosława Naskręt-Barciszewska, dr hab. Michał Sikorski, prof. dr hab. Jacek Stawiński, prof. dr hab. Maciej Stobiecki, prof. dr hab. Tomasz Twardowski, prof. dr hab. Maciej Wiewiórowski, prof. dr hab. Przemysław Wojtaszek, dr hab. Jan Wrzesiński.
Historia Instytut Chemii Bioorganicznej PAN wywodzi się z powstałego w 1969 roku poznańskiego Zakładu Stereochemii Produktów Naturalnych Instytutu Chemii Organicznej PAN, kierowanego przez prof. Macieja Wiewiórowskiego. W roku 1974 zespół Wiewiórowskiego przeniósł się do budynków przy ul. Noskowskiego, a w 1980 roku przekształcił się w Zakład Chemii Bioorganicznej PAN, który w 1988 r. uzyskał status samodzielnego instytutu PAN. W pierwszej połowie lat 90. Instytut zyskał znaczne powierzchnie laboratoryjne i biurowe oraz szklarnię, stanowiące Ośrodek Nauki PAN w Poznaniu.
Od stycznia 2015 Instytut jest właścicielem willi miejskiej przy ul. Wieniawskiego 21/23, w której uruchomiono Centrum Innowacyjności i Edukacji Społecznej Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN.
Jesienią 2022 r. IChB PAN przejął zespół pałacowo-parkowy w Turwi.
Kierownictwo Dyrektorzy Zakładem Chemii Bioorganicznej PAN, a następnie Instytutem Chemii Bioorganicznej PAN kierowali: 1980–1988: Maciej Wiewiórowski (założyciel i kierownik ZChB PAN do emerytury) 1988–2003: Andrzej Legocki (pierwszy dyrektor ICHB PAN; kadencja zakończona przedterminowo w związku z nominacją na Prezesa Polskiej Akademii Nauk) 2003–2011: Wojciech Markiewicz 2011–2023: Marek Figlerowicz od 2023: Luiza Handschuh
Przewodniczący Rady Naukowej Przewodniczący Rady Naukowej ZChB/ICHB PAN i ich zastępcy w kolejnych kadencjach: 1984–1986: Jerzy Wrobel (zastępcy: i Aleksander Zamojski) 1987–1990: Jerzy Pawełkiewicz (zastępcy: Ignacy Siemion i Kazimierz Wierzchowski) 1991–1994: Aleksander Zamojski (zastępcy: Kazimierz Wierzchowski i Aleksander Zamojski) 1995–1998: Aleksander Zamojski (zastępcy: Jerzy Pawełkiewicz i Kazimierz Wierzchowski) 1999–2002: Kazimierz Wierzchowski (zastępcy: Wiesław Antkowiak i Ignacy Siemion) 2003–2006: Kazimierz Wierzchowski (zastępcy: Ewa Bartnik i Kazimierz Wierzchowski) 2007–2010: Maciej Żylicz (zastępcy: Wiesław Antkowiak i Włodzimierz Krzyżosiak) 2011–2014: Andrzej Legocki (zastępcy: Ewa Bartnik i Henryk Koroniak) 2015–2018: Andrzej Legocki (zastępcy: Ewa Bartnik i Henryk Koroniak) 2019–2022: Andrzej Legocki (zastępcy: Ryszard Adamiak i Adam Szewczyk) 2023–2026: 2023–2024: Andrzej Legocki (zastępcy: Michał Sobkowski i Adam Szewczyk) 2025–2026: Marek Figlerowicz (zastępcy bz.)
Zobacz też Centrum Badawcze Polskiego Internetu Optycznego
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Portal ICHB PAN