Jamyang Kyi (tyb. འཇམ་དབྱངས་སྐྱིད།, Wylie: jam dbyangs skyid; ur. w 1965 roku na terenie Amdo) – tybetańska pisarka, producentka telewizyjna, piosenkarka i autorka tekstów, aktywistka na rzecz praw kobiet.

Życiorys Urodziła się w 1965 w prefekturze autonomicznej Hainan, w prowincji Qinghai (w historycznym regionie Tybetu, Amdo).

W 1984 roku ukończyła Instytut Kształcenia Nauczycieli Mniejszości Prefektury Hajnan (Hainan Prefecture Minorities Teacher Training Institute). Przez ponad 20 lat pracowała jako tłumaczka, reporterka i prezenterka wiadomości dla tybetańskojęzycznego kanału telewizyjnego, Qinghai TV.

Jako piosenkarka śpiewał w języku chińskim i tybetańskim. Tematem jej utworów były między innymi: miłość, natura i przeznaczenie. W okresie przed 2008, występowała między innymi w radiu i telewizji. Uznawana za jedną z najpopularniejszych tybetańskich artystek estradowych, w swojej twórczości łączy elementy popu z tradycyjną muzyką ludową z różnych części Tybetu. Wydała album Prayer oraz dwie płyty wideo Distant Lover i Karma.

Krótko w 2006 (marzec-kwiecień) była rezydentem wizytującym na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku (Weatherhead East Asian Institute). Wygłosiła wówczas wykłady pt. Dziennikarstwo telewizyjne w Tybecie: praca redaktora telewizyjnego w Tybecie (Tibetan Television Journalism: The Work of a TV Editor in Tibet) oraz Współczesna piosenkarka w Tybecie: wpływy i aspiracje (A Contemporary Singer in Tibet: Influences and Aspirations). Wzięła również udział w koncercie Fire Dog Losar Concert.

Podczas dwumiesięcznego pobytu w USA, występowała z tybetańskimi artystami na uchodźstwie.

Po powrocie do kraju, założyła blog w języku tybetańskim na którym poruszała tematy takie jak edukacja, stosunki międzyetniczne i kultura Tybetu. Była również jedną z najbardziej znanych tybetańskich feministek, autorką wielu tekstów poświęconych problemom kobiet w Tybecie. W 2008 nakładem Kansu People's Printing Press ukazała się jej książka pt. ཟ་མ་མོའི་སྐྱིད་སྡུག་གངས་མ་ཆར༏ (Ani śnieg, ani deszcz: życie kobiet tybetańskich), będąca zbiorem esejów o życiu kobiet tybetańskich.

Udział w zamieszki w Tybecie w 2008 roku 1 kwietnia 2008 r., w związku z wystąpieniami ludności Tybetu jak i solidarnościowymi wystąpieniami na świecie oraz zaostrzeniem represji w kraju została formalnie aresztowana przez agentów chińskiej służby bezpieczeństwa ubranych po cywilnemu. Według anonimowego informatora zarekwirowano między innymi komputer piosenkarki. Do zdarzenia doszło w Xining, a poinformowało o nim Radio Wolna Azja.

Jej aresztowanie sygnalizowało między innymi Amnesty International, a także duże media zagraniczne jak The Guardian czy The New York Times. 8 kwietnia 2008 do chińskiego rządu o uwolnienie Jamyang Kyi, zaapelowały PEN Canada, PEN American Center i Independent Chinese PEN Center. Reporterzy bez granic apelowali do Unia Europejska o podjęcie interwencji w jej sprawie.

Z aresztu została zwolniona 21 kwietnia 2008 po wpłaceniu wysokiej grzywny. Jako przyczynę jej aresztowania, strona Centralnego Rządu Tybetańskiego, wskazała później, że podejrzewano ją o przesyłanie informacji o wystąpieniach za pośrednictwem wiadomości SMS. Serwis Contact powołując się na Tibetan Centre for Human Rights & Democracy (TCHRD) w późniejszych wpisach, podał, że Jamyang Kyi została aresztowana za udostępnianie informacji o zamieszkach w Tybecie za pośrednictwem wiadomości tekstowych, a w areszcie była torturowana. Amerykańska agencja prasowa Associated Press podawało natomiast, że Kyi nie była powiązana z protestami i nic nie wskazuje na to, by miała w przeszłości kłopoty z władzami.

Norsk PEN w lipcu 2008, w artykule poświęconym ocenie wolności słowa, w Chinach, w roku olimpijskim, określił Jamyang Kyi, wybitną tybetańską pisarką, reporterką, aktywistką i piosenkarką oraz wskazał, że należała do grupy pisarzy, którzy zostali zatrzymani i poddani represjom za swoje teksty publikowane w Internecie.

W konsekwencji wydarzeń z 2008 została zwolniona i uniemożliwiono jej dalszą pracę w charakterze dziennikarki.

Przypadek jej aresztowania został wymieniony w raporcie specjalnego sprawozdawcy ONZ ds. tortur Manfreda Nowaka pt. Promotion and protection of all human rights, civil, political, economic, social and cultural rights, including the right to development z 2009. Jej sylwetka pojawiła się także w raporcie International Campaign for Tibet pt. A list of tibetan writers, artists and intellectuals detained, 'disappeared' or harassed for their work w ramach kampanii A ‘Raging Storm’ The Crackdown on Tibetan writers and artists after Tibet’s Spring 2008 Protests. Została tam wymieniona wśród ponad 50 Tybetańczyków, którzy zostali objęci represjami za pokojowe wyrażanie swoich poglądów poprzez literaturę lub sztuki performatywne w trakcie wydarzeń z 200860 Years of Chinese Misrule Arguing Cultural Genocide in Tibet (International Campaign for Tibet, 2013) s. 103. Tibetan Centre for Human Rights & Democracy (TCHRD), określiło ją później jedną z najbardziej znanych Tybetańczyków aresztowanych podczas powstania w Tybecie w 2008 roku. W tym kontekście wymieniana była później także w innych publikacjachRobert Barnett – The Tibet Protests of Spring, 2008 w Special Feature (nr 3/2009) s. 13.

Dalsza aktywność W 2010 roku Tibetan Women's Association wydało w języku angielskim, jej książkę pt. A sequence of tortures: a diary of interrogations, zawierającą opis jej doświadczeń z okresu aresztowania w 2008. Wcześniej, publikacja ukazała się na różnych tybetańskich stronach internetowych, a następnie została usunięta przez chińskich cenzorów60 Years of Chinese Misrule Arguing Cultural Genocide in Tibet (International Campaign for Tibet, 2013) s. 120. 6 czerwca 2014 Tenzin Dhardon Sharling, najmłodsza deputowana parlamentu tybetańskiego na uchodźstwie, podczas przemówienia na Szczycie Genewskim na Rzecz Praw Człowieka i Demokracji, przypominała aresztowanie Jamyang Kyi z 2008 i określiła A sequence of tortures: a diary of interrogations jako jedną z najbardziej inspirujących książek, z jakimi się kiedykolwiek zetknęła.

W 2011 nakładem wydawnictwa Kansu People's Printing Press, ukazał się jej kolejny zbiór tekstów o kobietach w Tybecie zatytułowany སྐྱེས་མའི་གནས་སྟངས་ཟུར་བལྟས་ལེབ་མཐོང་༏ (j. ang. Looking at Women's Issues).

Na prowadzonym przez siebie blogu, opublikowała 24 czerwca 2013 kontrowersyjny artykuł w języku tybetańskim, dotyczący wpływu przymusowego wegetarianizmu na warunki bytowe mieszkańców Tybetu. Wpis Jamyang Kyi został przetłumaczony na język angielski i opublikowany w eseju Katii Buffetrille pt. Kontrowersje wokół wegetarianizmu (A Controversy on Vegetarianism). Do tekstu odnosił się później Geoffrey Barstow w swojej publikacji Food of Sinful Demons. Meat, Vegetarianism and the Limits of Buddhism in Tibet.

Na początku września 2017 z jednej z księgarni w Xining, skonfiskowano ponad tysiąc egzemplarzy jej książki pt. Rights and Wellbeing oraz nakład książki, której tłumaczem był jej mąż. 17 listopada 2017 za pośrednictwem mediów społecznościowych, poinformowała, że kolejnych 200 egzemplarzy tych samych dwóch książek zostało skonfiskowanych przez urzędników w Lhasie pod koniec września. W tym samym wpisie, podkreśliła, że jest wciąż prześladowana, pomimo upływu blisko dziesięciu lat od wydarzeń z 2008. O poszanowanie prawa i zaprzestanie dalszego prześladowania Jamyang Kyi, zaapelowało wówczas Tibetan Centre for Human Rights & Democracy (TCHRD).

Przypisy

Kategoria:Muzycy popowi Kategoria:Tybetańscy pisarze Kategoria:Urodzeni w 1965 Kategoria:Więźniowie polityczni w Chinach Kategoria:Tybetańscy działacze praw człowieka Kategoria:Działacze na rzecz praw kobiet