thumb|upright|Herb guberni augustowskiej w latach 1845–1866 Gubernia augustowska (ros. Августовская губерния) – jednostka administracyjna Królestwa Polskiego w latach 1837–1866 ze stolicą w Suwałkach.
Nazwy guberni wzięte zostały od miast gubernialnych, z wyjątkiem guberni sandomierskiej oraz augustowskiej, w której Rząd Gubernialny mieścił się w SuwałkachHistoria państwa i prawa Polski pod redakcją J. Bardacha i M. Senkowskiej-Gluck. Tom III: Od rozbiorów do uwłaszczenia. Wydawnictwo PWN, Warszawa 1981, s. 355..
Gubernię utworzono 23 lutego 1837 w miejsce województwa augustowskiego. Gubernia augustowska zlikwidowana została na mocy ustawy o reorganizacji urzędów gubernialnych z (19) 31 grudnia 1866 r. unifikujących administrację w Imperium Rosyjskim. W jej miejsce utworzono gubernię suwalską i łomżyńskąJ. Kryński, Wysokie Mazowieckie. Monograficzny zarys dziejów, Wysokie Mazowieckie 2008, s. 72.. Suwałki odzyskały status miasta gubernialnego, a cały kraj podzielono na 10 guberni i 85 powiatów.
(W czasie powstania styczniowego Rząd Narodowy dnia 28 marca 1863 r. ogłosił Regulamin władz administracyjnych w byłym Królestwie Kongresowym. Według regulaminu zniesiono podział administracyjny na gubernie, a zamiast tego byłe Królestwo Kongresowe podzielono na osiem województw w granicach z 1816 r. Na terenie guberni augustowskiej przywrócono województwo augustowskie.)
Podział administracyjny thumb|upright|Znak graniczny Guberni augustowskiej mały|Mapa etnograficzna i religijna guberni augustowskiej, 1864 Gubernia dzieliła się na 5 obwodów i 7 powiatów – od 23 lutego (7 marca) 1837 r. do 29 września (11 października) 1842 r.: obwód augustowski powiat dąbrowski powiat biebrzański obwód kalwaryjski powiat kalwaryjski obwód łomżyński powiat łomżyński powiat tykociński obwód mariampolski powiat mariampolski obwód sejneński powiat sejneński Gubernia dzieliła się na 5 powiatów – od 29 września (11 października) 1842 r. do 19 (31) grudnia 1866 r.: powiat augustowski powiat kalwaryjski powiat łomżyński powiat mariampolski powiat sejneńskiA. Połujański, Wędrówki po Gubernji Augustowskiej w celu naukowym odbyte. Warszawa 1859, s. 333–334. dostępna na: Google books. (2012-11-02)..
Historia Na mocy ukazu Mikołaja I z 23 lutego (7 marca) 1837 r. dokonano przemianowania województw na gubernie. Komisje Wojewódzkie zostały przemianowane na Rządy Gubernialne, a prezesi Komisji Wojewódzkich na gubernatorów cywilnych. Miało to dostosować podział administracyjny kraju do obowiązującego w Cesarstwie. Gubernie – w liczbie ośmiu – przejęły herby dotychczasowych ośmiu województw; na pieczęciach Rządów Gubernialnych nadal był używany herb Królestwa Polskiego.
Ukazem z 29 września (11 października) 1842 r. obwody nazwano powiatami, których liczbę zwiększono do 85 (w 1866 r.), kierowane były przez naczelników powiatowych (powiaty dzieliły się na okręgi–okrągi).
Dalsze zmiany organizacyjne i terytorialne na szczeblu guberni nastąpiły w 1844 r. Na podstawie ukazu z 9 (21) sierpnia 1844 r. zamiast dotychczasowych ośmiu utworzono pięć guberni. Łączono je po dwie na zasadzie wspólnych granic: sandomierską i kielecką (do 1841 r. krakowską) – w radomską; lubelską i podlaską – w lubelską; kaliską i mazowiecką – w warszawską; w dotychczasowych granicach utrzymano gubernię płocką i augustowskąS. K. Kuczyński, Herby miast polskich w okresie zaborów (1772–1918), Oficyna Wydawnicza Włocławskiego Towarzystwa Naukowego, Włocławek 1999, s. 18–19, 41..
W 1841 r. wprowadzono rosyjski system monetarny: ruble i kopiejki. Bank Polski utracił prawa instytucji emisyjnej, a mennicę warszawską ograniczono do bicia bilonu. W 1847 r. wprowadzono w Królestwie rosyjski kodeks karny.
W ostatnim dziesięcioleciu nastąpiło zagęszczenie jednostek podziału terytorialnego, co miało m.in. służyć rusyfikacji centralnych ziem PolskiCz. Brodzicki, D. Godlewska, Łomża w latach 1794–1866. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1987, s. 163–165..
Herb guberni (jego częścią była Pogoń) jest przedstawiony na karteczce petersburskiego wydziału kartografiiGubernia augustowska 1856 r., karteczka petersburskiego wydziału kartografii. dostępna na: wariag.blip.pl. (2012-11-02)..
Narodowość oraz wyznanie mieszkańców guberni augustowskiej jest ukazana na mapie będącej w zasobach Archiwum Głównym Akt Dawnych w WarszawieKarta Augustowskiej Guberni, Archiwum Główne Akt Dawnych Warszawa, zbiór kartograficzny sygn. Teka 8 nr planu 5..
Przypisy
Augustowska Kategoria:Historia Augustowa