thumb|upright=1.5|Mapa Kanady thumb|upright=1.5|Mapa fizyczna Kanady
Geografia Kanady – dziedzina nauki zajmująca się badaniem Kanady pod względem geograficznym.
Kanada leży w północnej części Ameryki Północnej, nad oceanami: Atlantyckim, Arktycznym i Spokojnym, zajmuje 2/5 kontynentu północnoamerykańskiego, obejmując część lądową oraz liczne wyspy, m.in. Archipelag Arktyczny na północy, Nową Fundlandię na wschodzie. Od południa i północnego zachodu graniczy ze Stanami Zjednoczonymi. Pod względem powierzchni Kanada jest drugim państwem na świecie. Cechuje się różnorodnością krajobrazową, klimatyczną i roślinną. Kanada jest jednym z nielicznych miejsc na Ziemi, gdzie flora i fauna są dobrze zachowane.
Powierzchnia, skrajne punkty i granice thumb|upright=1.5|Mapa satelitarna Kanady Powierzchnia: Kanada jest drugim co do wielkości państwem świata (po Rosji), zajmuje 2/5 kontynentu północnoamerykańskiego. całkowita – 9 984 670 km² wody – 891 163 km² Skrajne punkty: Cała Kanada: Północny – przylądek Columbia, Wyspa Ellesmere’a, Nunavut (83°07′N) Południowy – Middle Island, Ontario (41°41′N) Zachodni – na granicy Jukonu i Alaski (141°00′W) Wschodni – Cape Spear, Nowa Fundlandia i Labrador (50°37′W)
Kontynentalna Kanada: Północny – Zenith Piont na Półwyspie Murchisona, Boothia, Nunavut (71°58′N) Południowy – Point Pelee, Ontario (41°58′N) Zachodni Point – na granicy Jukonu i Alaski (141°00′W) Wschodni – Przylądek St. Charles, Nowa Fundlandia i Labrador (55°38′W)
Rozciągłość południkowa kraju wynosi 4634 km, a równoleżnikowa 5514 km. Odległości te obejmują skrajne punkty całej Kanady, a nie jej lądowej części.
Granice:
Kanada graniczy na lądzie ze Stanami Zjednoczonymi, których terytorium obejmuje obszar leżący na południe od Kanady i obszar Alaski na północnym zachodzie; łączna długość granicy wynosi – 8893 km, w tym ze stanem Alaska – 2477 km. Dodatkowo, na wyspie Hans graniczy z Danią.
Ponadto kraj posiada granicę morską z francuskim terytorium Saint-Pierre i Miquelon oraz duńską Grenlandią.
Linia brzegowa: 243 791 km, co w przybliżeniu odpowiada 2/3 odległości dzielącej Ziemię od Księżyca.
Ukształtowanie poziome thumb|Wybrzeże klifowe Kanada ma bardzo długą linię brzegową, która cechuje się wysokim poziomem urozmaicenia o czym świadczy długa historia rozwoju geologicznego kontynentu (Kanada obejmuje 40% powierzchni Ameryki Północnej) i działalność wielu czynników, które nakreśliły obecny kształt kanadyjskiego wybrzeża. Linia brzegowa urozmaicona jest dziesiątkami półwyspów i zatok różnej wielkości, a także przybrzeżnych wysp i archipelagów.
Wybrzeże zachodnie Na zachodzie wybrzeże jest wysokie, z licznymi fiordami i wyspami, będącymi częścią zanurzonego w oceanie fragmentu Gór Nadbrzeżnych, wchodzący w skład Kordylierów. Archipelag tak utworzony obejmuje wiele setek wysp (część z nich leży w granicach Alaski). W tej części wybrzeża znajduje się archipelag Wysp Królowej Charlotty, który składa się ze 150 wysp o łącznej powierzchni 13 250 km². Największą z nich jest Wyspa Grahama i Moresby o łącznej powierzchni 9600 km². Na pograniczu Stanów Zjednoczonych i Kanady leży największa wyspa tego regionu – Vancouver o powierzchni 31 284 km².
Wybrzeże wschodnie Wschodnie wybrzeże jest słabiej rozwinięte, ale i tam licznie występują półwyspy i zatoki. Wybrzeże to jest niższe, jednak region ten jest zdominowany przez fiordy i klify. Największa wyspą wschodnich wybrzeży jest Nowa Fundlandia o powierzchni 112 299 km², której towarzyszy wiele wysepek. Wschodnie wybrzeże tworzą półwyspy: Labrador i Nowa Szkocja, oddzielone Zatoką Świętego Wawrzyńca. Półwysep Labrador, który łączy wschodnie wybrzeże z północnym jest największym półwyspem Kanady i jednym z największych na świecie. Jego powierzchnia wynosi 1,43 mln km².
Wybrzeże północne thumb|upright|Zdjęcie satelitarne Zatoki Hudsona thumb|Kordyliery Kanadyjskie w Kolumbii Brytyjskiej Wybrzeża północne są przeważnie niskie, z wieloma zatokami i półwyspami. Do najznaczniejszych zatok należą Zatoka Hudsona, o powierzchni 637 tys. km², Ungava, Coronation i Mackenzie. Największe półwyspy to Ungava, Półwysep Melville’a i Boothia. Kanadyjska Arktyka obejmuje szereg wysp skupionych w Archipelagu Arktycznym. Największymi wyspami tego archipelagu są: Ziemia Baffina, Ellesmere’a. Wiktorii, Banksa i Wyspy Królowej Elżbiety, które są najdalej na północ wysuniętym regionem Kanady.
Kanada zgłasza roszczenia do wycinka Arktyki opierającego się swym północnym wierzchołkiem o biegun północny. Nie są one jednak w pełni honorowane przez społeczność międzynarodową.
Budowa geologiczna i rzeźba Trzy czwarte powierzchni Kanady zajmują wyżyny i góry, zaś resztę tereny nizinne, które skupiają się w strefie wybrzeża, i w regionach okalających Zatokę Hudsona. Pod względem geologiczno-fizycznym Kanadę można podzielić na 7 regionów. Są to: Tarcza Kanadyjska, region Appalachów, region Innuitów, Niziny Dolnych Wielkich Jezior wraz Rzeką Świętego Wawrzyńca, Zachodnie Równiny Wewnętrzne, Kordyliery i Wyżyny Śródgórskie. W Kanadzie wyraźnie zaznacza się południkowy układ krain fizycznogeograficznych, podobnie jak w całej Ameryce Północnej.
Tarcza Kanadyjska
Tarcza Kanadyjska (ang. Canadian Shield), zwana też tarczą laurentyńską, jest wielkim fundamentem budowy geologicznej kontynentu Ameryki Północnej. Ten wielki region geologiczny ma 4,66 mln km² i obejmuje swym zasięgiem środkową i wschodnią część Kanady, od wysp arktycznych na północy po Wielkie Jeziora na południu, i od południowego Labradoru na wschodzie po pas Wielkich Równin na zachodzie.
Tarcza ta jest prekambryjską jednostką geologiczną. W przeszłości skały tarczy ulegały fałdowaniom, w wyniku których powstały Laurentydy, wznoszące się do 1200 m n.p.m., góry Tornag na Labradorze osiągające wysokość 1738 m n.p.m. oraz pasma górskie Ziemi Baffina, gdzie najwyższy szczyt sięga wysokości 2200 m n.p.m. Tarcza Kanadyjska tworzy lekko wysklepioną i falistą powierzchnię. Tarcza na powierzchni tworzy rozległy płaskowyż o wysokości od 300 do 1100 m n.p.m.
Skaliste podłoże tarczy jest przykryte osadami pochodzącymi z plejstoceńskiego zlodowacenia. Rzeźba terenu nosi na sobie wyraźne ślady ery lodowcowej jaka skończyła się około 10 tys. lat temu. W regionie tym występują obniżenia egzaracyjne, jak i też ciągi pagórów morenowych z nieckami jezior międzymorenowych. Tarczę Kanadyjską budują głównie gnejsy i granity.
W centrum Tarczy znajduje się obniżenie Zatoki Hudsona i towarzysząca jej od południa Nizina Hudsońska. Region ten przykrywają paleozoiczne skały osadowe, pochylone lekko ku północy. Podobne skały pokrywają wyspy przybrzeżne Archipelagu Arktycznego, gdzie uformował się dość równinny i nizinny krajobraz. W regionie Archipelagu Arktycznego występują złoża soli i ropy naftowej.
Region Appalachów Obszar ten związany jest z górotworem Appalachów, których północny fragment leży na terytorium Kanady. Appalachy leżą między doliną Rzeki Świętego Wawrzyńca a wybrzeżem Atlantyku. Kanadyjska część tego regionu jest z geologicznego punktu widzenia zakończeniem wielkiego systemu górskiego Appalachów, ciągnącego się po wschodniej stronie kontynentu Ameryki Północnej. W Kanadzie Appalachy obejmują część prowincji Quebec, Nowy Brunszwik i Nową Szkocję, oraz przybrzeżną Wyspę Księcia Edwarda. Górotwór ten obfituje w różnorodność skał i rzeźby terenu. W regionie tym występują 4 wyżynno-górzyste obszary, które zbudowane ze sfałdowanych skał różnego wieku i ze skał krystalicznych.
Obszarami tymi są: fałdowe góry półwyspu Gaspé, wznoszące się do 1200 m n.p.m., Centralna Wyżyna Nowego Brunszwiku, której wierzchołki wznoszą się do około 600 m n.p.m., wyniosłości Nowej Fundlandii, których średnia wysokość wynosi od 300 do 600 m n.p.m. i Atlantycka Wyżyna Nowej Szkocji, której rzeźba jest podobna do tej jaka występują na Tarczy Kanadyjskiej. Region ten wbrew nazwie jest nizinny i wznosi w postaci zaokrąglonych wzgórz wznosi się do 200 m n.p.m.
Poza terenami wyżynnymi, gdzie obszary górskie zajmują niewielką część tego regionu, występują rozległe i nadbrzeżne niziny. Obszary takie występują mad cieśnina Northumberland, nad Zatoką Fundy, łagodne i nizinne zarazem formy terenu występują na Wyspie Księcia Edwarda.
Większość regionu Appalachów to obszary gdzie występują formy polodowcowe. Mozaika typów skał i struktur geologicznych sprawia, że w regionie tym znajdują się złoża rud metali, które są związane ze skałami jakie budują ten region. Skałami tymi są w głównej mierze utwory metamorficzne, a także krystaliczne, głównymi skałami są przede wszystkim granity. Wśród złóż kopalnych występują tam: żelazo, cynk, ołów. Region Appalachów posiada w swojej strukturze skały osadowe, w których występują złoża węgla kamiennego, oraz azbest, sól i gips. Appalachy w kanadyjskiej i amerykańskiej części są górami starego wieku.
Region Innuitów thumb|Tereny górskie w Jukonie Region ten obejmuje większość wysp północnej części Archipelagu Arktycznego, gdzie wypiętrzył się łańcuch górski Innuitów. Ciągnący się na długości 1280 km łańcuch gór uległ wypiętrzeniu pod koniec okresu wypiętrzania się Appalachów. Najwyższe górotwory występują na Wyspie Ellesmere’a, gdzie pojedyncze szczyty sięgają ponad 2000 m n.p.m. a kulminację stanowi Barbeau Peak – 2616 m n.p.m. W regionie tym rozwinęły się liczne lodowce. Góry Innuitów zawierają w sobie sfałdowane i wypiętrzone skały różnego wieku od syluru po kredę.
Niziny Dolnych Wielkich Jezior i Rzeki Świętego Wawrzyńca
Dolne Wielkie Jeziora to region obejmujący jeziora: Ontario i Erie, tak też nazywają się towarzyszące tym jeziorom niziny. Cały ten region zbudowany jest z płasko ułożonych skał osadowych pochodzących z paleozoiku. Do regionu Wielkich Jezior wchodzi Nizina Laurentyńska. Nizina ta stanowi wąską strefę utworów paleozoicznych, która od północy jest ograniczona przez próg skał Tarczy Kanadyjskiej. Od południa zaś ową nizinę ogranicza strefa uskoków, za którymi leżą wzgórza systemu Appalachów.
Region Rzeki Świętego Wawrzyńca jest równinny i jedynie w kilku miejscach zaburzony przez wychodnie skał wulkanicznych, które są odporne na wietrzenie. Takim miejscem jest przede wszystkim Mount Royal, który góruje nad Montrealem. W czasie zlodowacenia, teren ten został pokryty osadami piaszczystymi i gliniastymi.
Niziny Wielkich Jezior cechują się podłożem zawierającym w sobie wapienie, dolomity i łupki paleozoiczne. Charakterystycznym elementem rzeźby tego regionu jest Próg Niagary, ciągnący się od doliny rzek Niagara do brzegów jeziora Huron, które stanowi północno-zachodnią granicą Nizin Dolnych Wielkich Jezior. Próg Niagary jest wielką kuestą, której linia grzbietowa wznosi się od 180 do 480 m n.p.m. i dzieli cały region na dwie jednostki: Równinę Ontario na wschodzie i Równinę Huron-Erie na zachodzie. Cały region cechuje się występowaniem rzeźby polodowcowej, gdzie elementami są wały morenowe, oraz tysiące drumlinów i innych form rzeźby polodowcowej.
Zachodnie Równiny Wewnętrzne Równiny te leżą między Tarczą Kanadyjską a ciągnącymi się na zachodzie pasami Kordylier. Równiny Wewnętrzne są szeroką na około 1000 km synkliną, wypełnioną skałami osadowymi pochodzącymi od czasów paleozoiku do kenozoiku. Skały osadowe przykryte są piaskowcami, a cały region składa się z trzech stopni przedzielonych dwoma wyraźnymi progami morfologicznymi. Zachodnie Równiny Wewnętrzne tak jak w USA nazywane są preriami i są przedłużeniem amerykańskich Wielkich Równin. Same jednak prerie jako formacja roślinna obejmują jedynie południową część kraju. Cały ten system geomorfologiczny ciągnie się z południa na północ.