Gubernium − nazwa jednostek administracyjnych zarządu prowincji w Austrii, utworzonych w 1763, a w 1849 przemianowanych na namiestnictwa.
Na czele gubernium złożonego z kilku radców dworu (Hofrathe), kilkunastu radców gubernialnych oraz niższych urzędników, stał gubernator (Statthalter), którego powoływał i odwoływał cesarz. Gubernium dzieliło się na departamenty, których skład i funkcje ulegały w czasie różnym zmianom.
Gubernium Galicji dzieliło się początkowo na 18 cyrkułów. W skład cyrkułów wchodziły dominia (do 1866) i magistraty miejskie. Gubernium morawsko-śląskie podzielono z kolei początkowo na 8 obwodów.
W 1849 funkcje gubernium zaczęły przejmować namiestnictwa krajów koronnych, z mianowanymi przez cesarza namiestnikami na czele, co trwało aż do utworzenia Austro-Węgier w 1867. Od 1849 namiestnikiem Galicji był zawsze Polak. Namiestnictwo Galicji dzieliło się na 19 okręgów, podzielonych na 178 powiatów.
Ustawa z 12 sierpnia 1866 zlikwidowała okręgi i dominia, ustanawiając zamiast nich powiaty, oraz podlegające im gminy wiejskie i obszary dworskie. Na czele powiatu stanęli starostowie podlegli bezpośrednio namiestnikowi. Za gminę uznano każdą wieś i każde miasto. Rady gminne pochodziły z wyborów, i wybierały spomiędzy siebie wójta.
Lista guberniów W 1834 roku monarchia austriacka była zarządzana za pośrednictwem następujących jednostek administracyjnychAdolf Bäuerle: Was verdankt Österreich der beglückenden Regierung Sr. Majestät Kaiser Franz des Ersten? Gedruckt bei Anton v. Hankul, Wien 1834:
cesarsko-królewski rząd krajowy Dolnej Austrii w Wiedniu, cesarsko-królewski rząd Górnej Austrii i Salzburga w Linzu, gubernium w Pradze dla Czech, gubernium w Brnie dla Moraw i Śląska, gubernium we Lwowie dla Galicji, gubernium w Grazu dla Styrii, gubernium w Mediolanie dla Lombardii, gubernium w Wenecji dla Wenecji Euganejskiej, gubernium w Zadarze dla Dalmacji, gubernium w Lublanie dla Karyntii i Krainy, gubernium w Trieście dla Pobrzeża Austriackiego, gubernium w Innsbrucku dla Tyrolu i Vorarlbergu, gubernium w Kluż-Napoce dla Siedmiogrodu, dystrykt w Trnawie dla Węgier przed Dunajem, dystrykt w Kőszeg dla Węgier za Dunajem, dystrykt w Preszowie dla Węgier przed Cisą, dystrykt w Debreczynie dla Węgier za Cisą, banat w Zagrzebiu dla Chorwacji i Slawonii.
Przypisy
Bibliografia Ryszard Sadaj, Kto był kim w Galicji, Kraków 1993, ISBN 83-7081-089-6
Kategoria:Jednostki podziału administracyjnego Kategoria:Podział administracyjny Austro-Węgier