Okrespoprzedzający Okres/podokres omawiany Okres następny kreda trzeciorzęd neogen czwartorzęd paleogen tabela stratygraficzna Trzeciorzęd – według starszych wersji periodyzacji starszy okres ery kenozoicznej, od 65 do 1,8 mln lat temu. Dzieli się na: neogen (24-1,8 mln lat temu) pliocen miocen paleogen (65-24 mln lat temu) oligocen eocen paleocen.
W podziale dokonanym przez Międzynarodową Unię Nauk Geologicznych w 2004 r. (z późniejszymi poprawkami) jednostka "trzeciorzęd" nie istnieje; era kenozoiczna dzieli się na paleogen, neogen i czwartorzęd (poszerzony o najmłodszy wiek pliocenu, gelas).
Geologia W trzeciorzędzie oceany i kontynenty przybrały kształt zbliżony do współczesnego: Tetyda uległa ostatecznemu zamknięciu, Dekan przyłączył się do Azji Australia oderwała się od Antarktydy obie Ameryki połączyły się ze sobą Przesmykiem Panamskim. orogeneza alpejska doprowadziła do wypiętrzenia Alp, Karpat, Gór Dynarskich, Pirenejów, Apeninów, Atlasu, Kordylierów, Andów, Himalajów i Kaukazu Antarktyda pokrywa się lodem powstają rzeki w dzisiejszym ich układzie (w przybliżeniu)
Typowymi skałami trzeciorzędowymi są: flisz, wapienie numulitowe, osady chemiczne (sól kamienna, sole potasowe) oraz utwory lądowe (piaski, węgiel brunatny).
Flora trzeciorzędu Okres trzeciorzędu charakteryzuje się gwałtownym rozwojem roślin okrytozalążkowych. Fauna trzeciorzędu morza: szybko rozwijają się otwornice, otwornice planktoniczne są podstawą podziału stratygraficznego zwłaszcza paleogenu, bardzo liczne i ekspansywne są też otwornice bentoniczne, w tym gatunki o wielkich (do 15 cm) skorupkach, np. (wapienie numulitowe), o dużym znaczeniu skałotwórczym. bogata fauna małży, ślimaków i koralowców zróżnicowana fauna ryb, ekspansywny rozwój dominujących dziś ryb Teleostei, przy jednoczesnym upadku starszych grup ryb, typowych dla mezozoiku: kostnochrzęstnych i nowopłetwych. Rekiny są dalej liczną i znaczącą grupą, natomiast dochodzi do szybkiej radiacji płaszczek. lądy silne zróżnicowanie osiągają owady i pajęczaki gwałtownie przyśpiesza ewolucja ptaków ssaki stają się zwierzętami dominującymi. Pierwsza, dość niewielka faza szybkiego rozwoju ssaków następuje na początku paleocenu, bezpośrednio po wielkim wymieraniu u schyłku kredy, jednak zasadnicza faza radiacji i powstanie większości współczesnych rzędów miało miejsce w eocenie i oligocenie. w paleocenie pojawiają się prakopytne i pradrapieżne w eocenie pojawiają się pierwsze latające ssaki nietoperze i pierwsze ssaki morskie – walenie. w pliocenie pojawia się człowiek
Trzeciorzęd w Polsce odmłodzenie rzeźby i wypiętrzenie Sudetów powstają Karpaty roślinne torfowiska leśne i szuwarowe dają początek dzisiejszym złożom węgla brunatnego wskutek wyparowania wody morskiej (Morze Tetydy) w zapadlisku przedkarpackim powstają złoża soli kamiennej (Wieliczka, Bochnia) i siarki rodzimej (okolice Tarnobrzega)
Zobacz też
tabela stratygraficzna