Brisbane (wym. ) – miasto w Australii położone nad Morzem Koralowym Oceanu Spokojnego, stolica stanu Queensland. Jest trzecim co do wielkości miastem Australii i Oceanii z liczbą ludności na poziomie 2,8 mln mieszkańców, mieszka w nim ponad 10% populacji państwa. City of Brisbane jest najludniejszym miastem i jednostką administracyjną w Australii według granic administracyjnych. Wraz z miastami satelickimi Gold Coast, Sunshine Coast i Toowoomba tworzy aglomerację i region metropolitalny South East Queensland (Brisbane topic) – CTI Reviews. – CTI Reviews.Local government areas of Queensland – revolvy.com. zamieszkiwany przez 4 mln osób. Miasto leży w strefie klimatu subtropikalnego, z całorocznym okresem z letnimi temperaturami, w centrum miasta temperatury w dzień wahają się od 22°C w lipcu do około 30°C w styczniu.
Brisbane jest klasyfikowane jako metropolia o znaczeniu globalnymSchroders Global Cities Index – , 2021.World’s Best Cities – bestcities.org, 2020., a także jest ważnym ośrodkiem handlowym, naukowym (kilka uniwersytetów), kulturalnym (muzea, galeria sztuki) i biznesowym (z własną ). Odbywało się tu wiele wydarzeń kulturalnych, politycznych, gospodarczych i sportowych o charakterze międzynarodowym, m.in. Igrzyska Wspólnoty Narodów w 1982 roku, wystawa światowa World Expo 88, w 1994 roku, Igrzyska Dobrej Woli w 2001 roku czy szczyt G20 w 2014 roku. W mieście odbędą się Letnie Igrzyska Olimpijskie 2032.
Brisbane zostało nazwane „” (najmodniejszym australijskim miastem) oraz „” (australijskim miastem nowego świata). Jest wysoko notowane na świecie w rankingach dotyczących jakości życia oraz rankingach najzdrowszych miast do życia na świecie.
Geografia Położenie Brisbane leży na wschodnim wybrzeżu, nad Morzem Koralowym Oceanu Spokojnego. Duża część metropolii leży bezpośrednio nad Zatoką Moreton, u ujścia rzeki Brisbane. Położone jest w centralnej części regionu metropolitalnego i aglomeracji South East Queensland. Metropolia graniczy bezpośrednio od północy z Sunshine Coast (333 436 mieszkańców), a od południa z Gold Coast (581 730 mieszkańców), choć od centrum biznesowego do śródmieść tych miast jest kilkadziesiąt kilometrów. Oddalony jest o 733 km na północ od Sydney.
Od wschodu, wzdłuż pacyficznego wybrzeża położone są wyspy: Bribie, Moreton, North Stradbroke Island i South Stradbroke Island, natomiast w zatoce położone są wyspy: , , , , , i mniejsze wysepki. W pobliżu znajdują się mała rafa koralowa , jak również północny cypel tzw. .
Aglomeracja od stron zachodniej, północno-zachodniej i południowo-zachodniej jest otoczona kilkoma pasmami górskimi Wielkich Gór Wododziałowych. Od strony południowo-zachodniej położone są pasma: Main Range, , McPherson Range i zgrupowane pod nazwą . Od strony północno-zachodniej położone są pasma, m.in.: , ; natomiast na samej północy aglomeracji znajdują się pasma, m.in.: oraz . W bliskim sąsiedztwie centrum miasta położone jest pasmo .
Podział administracyjny Brisbane tak jak inne największe miasta Australii zostało zdefiniowane przez Australijski Urząd Statystyczny. Podstawowa metropolia jest oznaczona jako Capital City Statistical Division. Podzielona jest na 5 jednostek administracyjnych (tzw. local government areas, LGA): City of Brisbane, Moreton Bay Region, Logan City, i mających 2 752 364 mieszkańców i powierzchnię 5973 km², przy gęstości zaludnienia 461 os./km². Cała metropolia jest oznaczona jako Greater Capital City Statistical Area (GCCSA), nazywana również „Greater Brisbane”. Złożona jest z 8 samorządów lokalnych, które oprócz pięciu powyższych obejmują również słabo zaludnione , i część . Każda z tych ośmiu jednostek administracyjnych jest podzielona na osiedla / przedmieścia (). Najwięcej (197) osiedli wchodzi w skład City of BrisbaneBrisbane suburbs – Brisbane City Council.. Cała metropolia ma ponad 2,8 mln mieszkańców i ma powierzchnię 15 842 km².
Local government area Ludność (06.2025) Powierzchnia Gęstość zaludnienia CapitalCityStatisticalDivision GreaterCapitalCityStatisticalArea 200px City of Brisbane 1 375 301 1342,7 km² 1024 os./km² City of Moreton Bay 532 445 2041,5 km² 261 os./km² City of Logan 403 515 958,1 km² 421 os./km² 268 272 1093,9 km² 245 os./km² 172 831 537,2 km² 322 os./km² Razem 2 752 364 5973,4 km² 461 os./km² 46 947 4243,0 km² 11 os./km² 26 936 5373,4 km² 5 os./km² (część) 7 277 252,2 km² 29 os./km² Razem (2025) 2 833 524 15 842 km² 179 os./km² Mapa metropolii Brisbane
Klimat Brisbane leży w strefie klimatu subtropikalnegoDie Klimatypen der Erde – Pädagogische Hochschule in Heidelberg.Köppen-Geiger Climate Subdivisions., z całorocznym okresem z letnimi temperaturami. Średnia temperatura roczna wynosi 26°C w ciągu dnia i 16°C w nocy. Najchłodniejszym miesiącem jest lipiec ze średnią temperaturą około 21–22°C w dzień i 9–10°C w nocy. Najcieplejszymi miesiącami są styczeń i luty ze średnią temperaturą 29–30°C w dzień i 21°C w nocy. Średnia opadów w skali roku wynosi od ok. 800 mm na zachodnich obrzeżach do ok. 1000 mm na wybrzeżu, najobfitszy w opady jest okres od grudnia do lutego. Jest jednym z zaledwie pięciu metropolii tzw. cywilizacji zachodniej, gdzie lato trwa przez cały rok (obok Honolulu na Hawajach oraz Miami, Tampy i Orlando na Florydzie, w Stanach Zjednoczonych).
+ Średnia dobowa temperatura morza (°C)Deception Bay near Brisbane average sea temperature – seatemperature.org.StyLutMarKwiMajCzeLipSieWrzPaźLisGruRok 26,3 27,2 26,5 25,5 24,1 22,6 21,6 21,4 22,0 22,9 24,5 25,7 24 thumb|Brisbane z lotu ptaka, widoczna meandrująca rzeka Brisbane thumb|Brisbane widziane „z lotu ptaka” thumb|Brisbane nocą
Historia Przed przybyciem Europejczyków tereny dzisiejszego Brisbane były zamieszkiwane przez aborygeńskie plemiona Turrbal i Jagera. Nazywali oni ten obszar Mian-jin, tzn. „miejsce o kształcie kolca”. W 1770 roku kapitan James Cook płynął wzdłuż wybrzeża Queensland z botanikiem Josephem Banksem; pojawiają się nazwy Cape Moreton, Point Lookout i Glass House Mountains. W 1823 r. porucznik brytyjskiej marynarki John Oxley zbadał dolinę bezimiennej wówczas rzeki, uchodzącej do Zatoki Moreton. Nowo odkrytym miejscem zainteresował się ówczesny gubernator Nowej Południowej Walii, sir Thomas Brisbane. W następnym roku założono tu kolonię karną dla zesłańców (Redcliffe Point nad Zatoką Moreton). Inspektorzy odwiedzający kolonię protestowali wielokrotnie przeciwko wykorzystaniu miejsca o tak dobrym klimacie, doskonałym położeniu i bogatym zapleczu gospodarczym (lasy, pastwiska, dostatek słodkiej wody) w charakterze miejsca zesłań. Ostatecznie w 1839 roku zlikwidowano kolonię dla zesłańców. W 1843 r. rozpoczęła się sprzedaż działek dla osadników, którzy założyli tu osadę nazwaną na cześć gubernatora T. Brisbane’a. Po trzech latach liczyła ona już 900 mieszkańców i posiadała własną gazetę „Moreton Bay Courier”M.K.: Brisbane. Trzecie miasto Australii, w: „Poznaj świat” R. VIII, nr 1 (86), styczeń 1960, s. 15–16..
(Brisbane Municipal Council) zostało założone 25 maja 1859 roku i proklamowane przez gubernatora Nowej Południowej Walii 7 września 1859 roku. Brisbane był jedynym, który został włączony przed ustanowieniem Queensland jako oddzielnej kolonii. W latach 40. w całej wschodniej Australii wystąpiły masowe epidemie bydła. Powstała pierwsza linia okrętowa do transportu wyrobów garbarskich do Sydney. Zaczęli przybywać kolejni emigranci z Anglii. Szczególnie istotne było przypłynięcie statku „Fortitude”, który przywiózł kilkaset osób, głównie rzemieślników. Założyli oni własne osiedle Fortitude Valley – obecnie dzielnica Haymarket w Brisbane. We wrześniu 1859 r. licząca już 5 tys. mieszkańców miejscowość otrzymała prawa miejskie. Trzy miesiące później, po oddzieleniu Queensland od Nowej Południowej Walii, zostało ono stolicą nowego stanu. Pod koniec XIX w. Brisbane liczyło ponad 100 tys. mieszkańców, po zakończeniu I wojny światowej – już przeszło 200 tys. W 1925 roku miasto Town of Brisbane zostało połączone z wieloma okolicznymi miejscowościami i hrabstwami, aby stworzyć City of Greater Brisbane, czyli obecnie City of Brisbane.
Brisbane odgrywało ważną rolę w czasie II wojny światowej, kiedy podczas walk z Japonią na południowo-zachodnim Pacyfiku było siedzibą sztabu generalnego generała D. MacArthura. Nastąpił wówczas znaczny rozwój portu i strefy przemysłowej, pracującej na rzecz armii. W 1960 r. Brisbane obejmowało teren 971 km² i liczyło 543 tys. mieszkańców.
W 1974 oraz 2011 miasto zostało zalane przez powódźMałgorzata Larecka „Wielkie sprzątanie antypodów”, Angora nr 14, 3-04-2011..
Demografia Brisbane jest bardzo szybko rozwijającym się miastem. W latach 70. XX wieku populacja przekroczyła milion mieszkańców, w pierwszych latach XXI wieku populacja przekroczyła 2 miliony mieszkańców. W 2019 roku populacja miasta przekroczyła 2,5 mln mieszkańców. Metropolia w czerwcu 2024 roku miała 2,8 mln mieszkańców i powierzchnię 15 842 km². Wzrost demograficzny w ostatnich latach jest na poziomie 2% rocznie, corocznie przybywa 50 000 nowych mieszkańców, czyli ok. 500 000 nowych mieszkańców na dekadę. Zespół miejski "Brisbane-Gold Coast" tworzą główne tereny miejskie Brisbane Capital City Statistical Division (czyli City of Brisbane, Moreton Bay Region, Logan City, i ) oraz sąsiadujące miasto satelickie City of Gold Coast, z łączną liczbą ludności na poziomie 3 039 000 osób na obszarze 2647 km² i gęstości zaludnienia 1148 os./km². W aglomeracji South East Queensland zamieszkiwanej przez 4 mln osób, której Brisbane jest głównym ośrodkiem miejskim, w ciągu najbliższych 3 dekad, populacja ma zwiększyć się do 5,5 mln mieszkańców dzięki osiedlaniu się ludności na rozległych przedmieściachSpringfield Style Satellite Cities the Answer to SEQ Population Problem – australianpropertyresearch.com.au, 2019..
Gospodarka Brisbane jest notowane w trzech niezależnych rankingach metropolii o znaczeniu globalnym. W rankingu 2020 zostało oznaczone jako metropolia światowa drugiej kategorii – beta+. Metropolia wykazuje tendencję wzrastającą, 12 lat wcześniej – w 2008 roku, klasyfikowana była w trzeciej kategorii – gamma. W rankingu World’s Best Cities 2020, Brisbane zajęło 61. miejsce na świecie. W rankingu , Brisbane zajęło 29. miejsce na świecie, zaraz za Szanghajem. Brisbane jest wiodącym miastem w regionie Azji i Pacyfiku, a także globalnym centrum badań.
Produkt miejski brutto Brisbane – według danych Brookings Institution – wyniósł w 2014 roku 96,6 mld dolarów amerykańskich. Produkt miejski brutto według danych SGS Economics and Planning wyniósł w 2016 roku 158 mld dolarów australijskich (120,6 mld dolarów amerykańskich). Natomiast produkt miejski brutto według danych SGS Economics and Planning wyniósł w 2018 roku 177 mld dolarów australijskich co stanowi 9,3% produktu krajowego brutto Australii. Produkt miejski brutto na osobę wyniósł w 2015 roku 67 300 dolarów australijskich. Bezrobocie w pierwszym kwartale 2019 roku wynosiło 5,5%.
W rankingu dotyczącego jakości życia, Brisbane w 2023 roku uplasowało się na 34. miejscu na świecie, zaraz przed Brukselą, 10 miejsc przed Londynem, 50 miejsc przed Warszawą. Metropolia wykazuje tendencję wzrastającą, jakość życia w mieście gwałtownie się podnosi, 15 lat wcześniej – w 2008 roku klasyfikowana była na 49. miejscu na świecie. W rankingu w 2019 roku, Brisbane uplasowało się na 23. miejscu na świecie, wyprzedzając norweskie Oslo. Tu również metropolia wykazuje tendencję wzrastającą, przed 2016 rokiem nie była klasyfikowana w grupie pierwszych 25 miast świata. W rankingach Economist Intelligence Unit oraz , Brisbane w 2021 roku weszło do pierwszej dziesiątki miast na świecie.
Jest wysoko notowane wśród najzdrowszych miast do życia na świecieThe World’s Healthiest Cities – spotahome.com.Top 10 Healthiest Cities in the World 2019 – healthfitnessrevolution.com.These Are The 20 Healthiest Cities In The World Right Now – Architectural Digest..