Alfred Józef Potocki herbu Pilawa (ur. 29 lipca 1817Według PSB w 1822. lub 1822 w Łańcucie, zm. 18 maja 1889 w Paryżu) – polski arystokrata, II ordynat w Łańcucie. Minister rolnictwa i premier Austrii, Namiestnik Galicji, poseł na Sejm Krajowy Galicji, dożywotni członek austriackiej Rady Państwa,
Życiorys mały|lewo|Jan Matejko, Portret Alfreda Potockiego (1879) Do dziewiętnastego roku życia wychowywał się i uczył wspólnie z kuzynem Adamem Józefem Potockim w Łańcucie, Krakowie i Krzeszowicach. Jego guwernerem był Adam Kłodziński. Następnie studiował prawo na uniwersytecie w Wiedniu oraz słuchał wykładów na tamtejszej politechnice. W okresie studiów prowadził bogate życie towarzyskieJerzy Zdrada, Potocki Alfred Józef (1822–1889), Polski Słownik Biograficzny, t. 27, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1983, s. 762–766.. Jego koligacje rodzinne i posiadany wielki majątek zapewniły mu znakomitą pozycję na dworze habsburskim. W 1844 roku po otrzymaniu tytułu szambelana był attaché ambasady austriackiej w Londynie, na której czele stał jego szwagier Maurycy Dietrichstein. Okres pobytu w Anglii zrobił z niego anglomana.
Po powrocie z Londynu wiosną 1848 utworzył w Łańcucie oddział Gwardii Narodowej, którym dowodził w stopniu kapitana. W grudniu 1848, po rezygnacji Jerzego Lubomirskiego, uzyskał po nim mandat z okręgu łańcuckiego do obradującego już wówczas w Kromieryżu austriackiego tzw. Sejmu Ustawodawczego. W parlamencie należał do „Stowarzyszenia”. Po zakończeniu Wiosny Ludów zajął się sprawami rodzinnymi i majątkowymi. Małżeństwo w 1851 z Marią z Sanguszków przyniosło mu wielkie posiadłości w zaborze rosyjskim: antonińskie i szepetowieckie na Wołyniu oraz kleszewskie na Mazowszu. W związku z tym zajął się gospodarowaniem w nich i w latach 1851–1859 przebywał w Antoninach i Warszawie. Bywał także w Sankt Petersburgu. Od 1859 mieszkał na stałe wraz z żoną w Łańcucie, gdzie do 1860 przejął ordynację z rąk swego ojca. W latach 1830–1831 nabył ziemie leżajskie jako dobra monarchii austriackiej, tzw. dobra kameralne od hrabiego Wojciecha Miera. Były to obiekty (dworskie) przemysłowe: 3 gorzelnie, 1 browar, 7 młynów, 2 folusze, 2 tartaki. Kazał również wybudować pałac we Lwowie. Dzięki temu i posiadanemu majątkowi żony stał się jednym z najbogatszych ludzi na ziemiach polskich. Przejętą ordynacją oraz innymi dobrami galicyjskimi zarządzał wzorowo, będąc zarazem jednym z prekursorów przemysłu rolno-spożywczego w Galicji. W dobrach łańcuckich złożył m.in. cukrownię, zakład produkcji rosolisów i garbarnię. Przeprowadził szeroko zakrojone melioracje, stosował nowe kultury rolne i racjonalną gospodarkę leśną. Prowadził także w Kurowicach znaną hodowlę koni. Brał stały udział w krajowych i wiedeńskich wystawach rolniczych. Poza przewodniczeniem galicyjskiemu Towarzystwu Chowu Koni od 1852 był członkiem Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego, a od 1858 członkiem, od 1869 członkiem honorowym Towarzystwa Gospodarczo-Rolniczego w Krakowie. Był członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” we Lwowie w 1867Księga Pamiątkowa ku uczczeniu dwudziestej piątej rocznicy założenia Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” we Lwowie, Lwów 1892, s. 18.. Od 1872 do 1876 pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie. W zaborze rosyjskim utrzymywał szkołę rolniczą w Czernichowie i ufundował dwa stypendia dla uczniów. Dbał również o rozwój biblioteki ordynackiej w Łańcucie, a nadto w Julinie koło Łańcuta założył bibliotekę prywatną, zawierającą rzadkie wydania zielników i bogato ilustrowanych książek z XVI-XIX.
Z przekonań konserwatysta, monarchista i klerykał, Był inicjatorem adresu szlachty galicyjskiej z 17 października 1851 do cesarza Franciszka Józefa z postulatami reform wewnętrznych oraz ofertą ugody Polaków z dynastią. W 1858 znowu dzięki niemu szlachta galicyjska wystosowała adres z okazji urodzin arcyksięcia Rudolfa, w którym deklarowano pełną lojalność wobec Habsburgów, co spotkało się z ostrą krytyką nie tylko środowisk demokratycznych, ale także obozu politycznego Hotelu Lambert. Wkrótce po rezygnacji ojca został 18 kwietnia 1861 dziedzicznym członkiem austriackiej Rady PanówJózef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848–1918, Warszawa 1996., gdzie należał do prawicyParlament Österreich Republik, Franz Adlgasser, Kurzbiografie Potocki, Alfred Graf (1817–1889). – Parlamentarier 1848–1918 online [04.03.2019].. Należał do przeciwników powstania styczniowego, a następnie w okresie walki Galicji o autonomię był zwolennikiem konserwatywnego stronnictwa Adama Potockiego. Był posłem na Sejm Krajowy Galicji I kadencji (1863–1867) z IV kurii (gmin wiejskich) z okręgu nr 59 (Leżajsk – Sokołów Ulanów), II kadencji (1867–1869) i III kadencji (1870–1876) z kurii IV (gmin wiejskich) z okręgu nr 3 (Brzeżany – Przemyślany), IV kadencji (1877–1882) i V kadencji (1882–1889) z kurii IV (gmin wiejskich) z okręgu 6 (Podhajce-Kozowa)Stanisław Grodziski: Sejm Krajowy galicyjski 1861–1914. Warszawa:1993. .. W latach 1875–1876 pełnił funkcję marszałka krajowego. 20 maja 1867 został wybrany posłem do austriackiej Rady Państwa II kadencji w kurii X – jako delegat z grona posłów wiejskich okręgów: Brzeżany, Bóbrka, Rohatyn i Podhajce. Wyboru nie przyjął, gdyż był dziedzicznym członkiem Izby Panów, w jego miejsce w 1868 wybrano Wasyla MakowyczaParlament Österreich Republik, Franz Adlgasser, Kurzbiografie Makowicz (Makovyč), Wasyl – Parlamentarier 1848–1918 online [7.03.2023].. Był także prezesem Rady Powiatowej w Łańcucie, wybranym z grupy większych posiadłości.
Pełnił funkcję w rządzie austriackim, będąc ministrem rolnictwa (30 grudnia 1867 – 15 marca 1870) w gabinecie Karla Auersperga, a następnie premierem (11 kwietnia 1870 – 4 lutego 1871). Z tego drugiego stanowiska ustąpił, nie zdoławszy skłonić Czechów do obesłania parlamentu. Był także szefem Ministerstwa Obrony Państwa (28 czerwca 1870 – 4 lutego 1871). W latach 1875–1883 Namiestnik Galicji. Jak go scharakteryzował Kazimierz Chłędowski: Po śmierci Gołuchowskiego wielkie było rozciekawienie, kto zostanie namiestnikiem; cesarz, który lubił pana Alfreda Potockiego, ufał jego lojalności i niewzruszonemu przywiązaniu do tronu na niego się zdecydował. Pan Alfred, od czasu kiedy przestał być ministrem prezydentem, zamieszkał w Łańcucie, nie mieszał się do polityki i z pewną arystokratyczną grandezzą przypatrywał się z boku wszystkiemu co się dzieje. Był on mimo niezbyt świetnych umysłowych zdolności, przecież jedną z najbardziej znaczących osobistości, jakie pamiętam w polskim społeczeństwie. Niezmierny takt, prawość charakteru, wrodzona dobroć i znajomość życia zastępowały u niego jakieś niezwykłe zdolności; a można było być pewnym, że z każdego, najtrudniejszego nawet położenia wyjdzie jako wzór człowieka honoru. Postać jego była już nadzwyczaj sympatyczna i wzbudzająca zaufanie. Wysoki, szczupły, bardzo przystojny mężczyzna, o pięknie narysowanym nosie, znamionującym po większej części twarze Potockich, o spokojnym bardzo arystokratycznym zachowaniu się. Gentleman na pierwszy rzut oka i to gentleman pierwszej wodyKazimierz Chłędowski, Pamiętniki, t.1, oprac. Antoni Knot, Kraków 1957, s. 344–345..
5 czerwca 1889 został pochowany w grobowcu rodzinnym w Łańcucie.
Odznaczenia i wyróżnienia W 1875 został honorowym obywatelem Miasta Leżajska z okazji objęcia stanowiska namiestnika Galicji. Szambelan austriacki w 1881.
Posiadał Order Złotego Runa (15 sierpnia 1869 – odznaczony przez cesarza Franciszka Józefa), Wielki Krzyż Orderu Świętego Stefana (1883) oraz Order Korony Żelaznej I kl. (15 maja 1869), a także hiszpański Order Karola III,
Życie prywatne Urodził się w polskiej arystokratycznej rodzinie, był synem I ordynata łańcuckiego Alfreda (1786–1862) i Józefy z Czartoryskich. Miał brata Artura (1816–1834) i siostry: Ewę Józefinę (1818–1895) żonę Franza księcia Liechtenstein (1802–1887), Marię (1819–1822) i Zofię Ewę (1820–1892) żonę Maurycego Jana von Dietrichstein-Proskau-Leslie (1801–1852). Jego żoną była Maria Klementyna z Sanguszków. Mieli synów Romana Alfreda (1851–1915) i Józefa Mikołaja (1862–1922) oraz córki Julię (1854–1921) żonę Władysława Michała Branickiego (1848–1914) i Klementynę (1856–1921) żonę Jana Antoniego Tyszkiewicza (1852–1901)Alfred Józef Marian Potocki, w: M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego online [4.03.2023]..
Przypisy
Bibliografia Jerzy Zdrada, Potocki Alfred Józef (1822–1889), Polski Słownik Biograficzny, t. 27, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1983, s. 762–766, kopia elektroniczna iPSB Walter Goldinger – Jerzy Zdrada: Potocki, Alfred Graf, [w:] Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL). Band 8, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1983, , S. 230 Kopia elektroniczna ÖBL Lothar Höbelt: Potocki, Alfred Graf von, [w:] Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 20, Duncker & Humblot, Berlin 2001, , S. 657, kopia elektroniczna NDB Meyers Konversations-Lexikon, Lipsk 1890, kopia elektroniczna
Kategoria:Członkowie Izby Panów Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Członkowie Rady Powiatowej Łańcuckiej (autonomia galicyjska) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (zabór austriacki) Kategoria:Galicyjscy ziemianie Kategoria:Honorowi członkowie Towarzystwa Tatrzańskiego – Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego Kategoria:Honorowi obywatele Leżajska (zabór austriacki) Kategoria:Marszałkowie Rad Powiatowych Galicji Kategoria:Marszałkowie Sejmu Krajowego we Lwowie Kategoria:Namiestnicy Królestwa Galicji i Lodomerii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Żelaznej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Stefana Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Złotego Runa Kategoria:Polscy hrabiowie Cesarstwa Austrii Kategoria:Polscy posłowie do Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji I kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji II kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji III kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji IV kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji V kadencji Alfred Józef Kategoria:Premierzy Austrii Kategoria:Prezesi Rady Nadzorczej Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie Kategoria:Szambelanowie austriaccy Kategoria:Ludzie urodzeni w Łańcucie Kategoria:Urodzeni w 1817 Kategoria:Zmarli w 1889