Norma kompetencyjna – pojęcie teorii prawa służące do charakterystyki kompetencji do dokonywania określonych czynności konwencjonalnych. Sposób ujmowania norm kompetencyjnych nie jest w literaturze teoretycznoprawnej jednolity. W koncepcji Zygmunta Ziembińskiego norma kompetencyjna jest normą postępowania adresowaną do podmiotu podległego kompetencji: nakazuje mu określone zachowanie w przypadku należytego dokonania przez podmiot kompetentny określonej czynności konwencjonalnej.
Struktura normy kompetencyjnej
W ujęciu Ziembińskiego należy odróżnić podmiot uzyskujący kompetencję od adresata normy kompetencyjnej. Podmiot, któremu przysługuje kompetencja, dokonuje określonej czynności konwencjonalnej, natomiast adresatem normy kompetencyjnej jest podmiot podległy tej kompetencji, któremu nakazuje się odpowiednio zareagować na należyte dokonanie tej czynności.
W rozwiniętej strukturze normy kompetencyjnej wyróżnia się cztery elementy: podmiot, któremu przyznaje się kompetencję; czynność konwencjonalną, której dotyczy kompetencja; adresata normy kompetencyjnej, czyli podmiot podległy kompetencji; oraz zachowanie nakazane temu adresatowi jako reakcja na należyte dokonanie czynności konwencjonalnej. Schemat takiej normy można przedstawić następująco: jeżeli podmiot P należycie dokona czynności konwencjonalnej K, to podmiot A powinien zrealizować zachowanie C.
Dokonanie czynności konwencjonalnej przez podmiot kompetentny należy w tym ujęciu do zakresu zastosowania normy kompetencyjnej, natomiast zachowanie nakazane podmiotowi podległemu kompetencji należy do jej zakresu normowania. Podmiot uzyskujący kompetencję nie jest zatem z tego tylko względu adresatem normy kompetencyjnej. Obowiązek adresata aktualizuje się po należytym dokonaniu czynności przez podmiot kompetentny oraz po spełnieniu innych ewentualnie przewidzianych okoliczności.
Norma kompetencyjna a reguły sensu
Normę kompetencyjną należy odróżnić od reguł sensu określających, jakie zachowanie psychofizyczne albo jaka czynność konwencjonalna niższego stopnia jest traktowana jako dokonanie danej czynności konwencjonalnej. Odrębne są również dyrektywy wskazujące, jak należy się zachować, aby należycie dokonać danej czynności konwencjonalnej.
W tej konstrukcji można więc odróżnić reguły określające sens czynności konwencjonalnej, normę kompetencyjną nakazującą podmiotowi podległemu kompetencji odpowiednio zareagować na dokonanie tej czynności oraz ewentualną odrębną normę regulującą korzystanie z kompetencji przez podmiot kompetentny.
Kompetencja a obowiązek skorzystania z kompetencji
Samo wyposażenie podmiotu w kompetencję nie przesądza, czy ma on obowiązek z niej skorzystać. Dokonanie czynności objętej kompetencją może być nakazane podmiotowi kompetentnemu przez odrębną normę. Możliwe jest również, że korzystanie z kompetencji pozostawiono jego decyzji albo że w określonych okolicznościach korzystanie z niej zostało zakazane.
Z tego względu kompetencji nie należy utożsamiać z obowiązkiem jej wykonywania. Norma kompetencyjna i norma nakazująca albo zakazująca skorzystania z kompetencji pełnią odmienne funkcje normatywne.
Kompetencja normodawcza
Szczególnym przypadkiem jest kompetencja normodawcza. Norma udzielająca kompetencji normodawczej nakazuje podmiotom podległym tej kompetencji podporządkować się normom, które zostaną ustanowione przez podmiot kompetentny w granicach przyznanego mu upoważnienia.
Kompetencja normodawcza może dotyczyć ustanawiania norm indywidualnych i konkretnych, jak również norm generalnych i abstrakcyjnych. Kompetencja do stanowienia generalnych i abstrakcyjnych norm prawnych jest kompetencją prawodawczą.
Wysłowienie norm kompetencyjnych w przepisach prawnych
Normy kompetencyjnej nie należy utożsamiać z pojedynczym przepisem prawnym. Ze względu na złożoną strukturę norm kompetencyjnych elementy potrzebne do ich rekonstrukcji mogą być wysłowione w wielu przepisach, niekiedy znajdujących się w różnych aktach prawnych.
Przepisy służące do zrekonstruowania normy kompetencyjnej mogą określać m.in. podmiot uzyskujący kompetencję, sposób dokonania czynności konwencjonalnej, jej przedmiot lub treść, podmioty podległe kompetencji oraz zachowanie wymagane od tych podmiotów po należytym dokonaniu czynności przez podmiot kompetentny. Z tego względu określenie „przepis kompetencyjny” nie musi oznaczać przepisu, który samodzielnie wysłowia całą normę kompetencyjną.
Przypisy
Kategoria:Norma prawna