Czernihów

Czernihów () – miasto w północno-wschodniej części Ukrainy, nad Desną. Stolica obwodu czernihowskiego.

Historia Ślady archeologiczne Archeolodzy odkryli w rejonie Czernihowa datowane na VII wiek cztery gródki rodowe otoczone zabudowaniami. Przypuszcza się, że pierwsza osada o rozszerzonym charakterze została założona w IX w. przez księcia Czerniga, co dało początek współczesnej nazwie. W X wieku zbudowano kopiec nazywany Czarną MogiłąB. Rybakov, Stołeczne miasto Czernihów i udzielny gród Wszczyż, [w:] Śladami dawnych kultur. Dawna Ruś, Warszawa 1957, s. 109..

Ruś Kijowska i Księstwo Czernihowskie Jedno z najstarszych miast Rusi, pierwsza wzmianka historyczna z 907 w staroruskim latopisie Powieść minionych lat. W 992 roku gród stał się siedzibą biskupstwa. Pierwotnie część Księstwa Siewierskiego. W latach 1024–1036 i 1054–1239 stolica Księstwa Czernihowskiego, ustanowiona przez Mścisława I na mocy pokoju zawartego po zwycięstwie nad bratem Jarosławem, wielkim księciem Rusi Kijowskiej.

Zależność od Mongołów i Złotej Ordy W 1239 roku gród został zdobyty przez Mongołów podczas podbijania przez nich ziem ruskich, w zależności od których pozostał do 1357 roku.

Wielkie Księstwo Litewskie i Wielkie Księstwo Moskiewskie Po zwycięstwie wojsk litewskich Olgierda w bitwie nad Sinymi Wodami, od 1357 roku do 1503 roku Czernihów znajdował się w granicach Wielkiego Księstwa Litewskiego. W czasie wojny litewsko-moskiewskiej zdobyty został w 1503 roku przez Wielkie Księstwo Moskiewskie.

Rzeczpospolita mały|lewo|Województwo czernihowskie w I RP Po wojnie polsko-rosyjskiej (1609–1618) i rozejmie w Dywilinie Czernihów został zniszczony przez polskie wojsko i wszedł w skład Korony Królestwa Polskiego. W następstwie rozpoczął się rozwój miasta, które w 1623 otrzymało prawa miejskie magdeburskie i herb. W 1627 roku odnotowano, że w Czernihowie istniał klasztor dominikanów z przeorem Wacławem Grotowskim, którzy otrzymali na swoje potrzeby cerkiew śś. Borysa i GlebaMarian Gorzkowski, Dominikanie za Dnieprem Szkic historyczny, Kraków 1876, s. 23.. W 1635 miasto zostało stolicą województwa czernihowskiego I Rzeczypospolitej. Miejsce popisów szlachty województwa czernihowskiegoAntoni Sozański, Wykład politycznej geografii, rządu i administracyi dawnej Polski przy końcu istnienia całego państwa (1648–1772), Kraków 1889, s. 6.. Uchwałą z roku 1633 Sejm ustanowił gród (starostwo grodowe) i sąd ziemski w Czernihowie, a także godność kasztelana czernihowskiego oraz urzędy ziemskie. W 1634 roku pokój w Polanowie ostatecznie pozostawił Czernihów przy Rzeczypospolitej. Rzeczpospolita utraciła faktyczną kontrolę nad miastem w czasie powstania Chmielnickiego oraz po rozpoczęciu wojny z Moskwą w 1654 roku.

Rosja, Ukraińska Republika Ludowa i ZSRR mały|Czernihów ok. 1917 r. Miasto przyłączono do Rosji w 1667 r. na podstawie postanowień rozejmu andruszowskiego potwierdzonego w traktacie Grzymułtowskiego w 1686 roku. Do 1764 roku znajdował się na terenie Hetmanatu.

Od 1801 r. stolica guberni czernihowskiej.

W 1838 roku w Czernihowie miejscowi Polacy zbudowali kościół katolickiMądzik Мarek, Korzeniowski Мariusz, Latawiec Krzysztof, Tarasiuk Dariusz, Polacy na wschodniej Ukrainie w latach 1832–1921, Lublin 2014, s. 106.. W 1917 r. odbyło się w Czernihowie posiedzenie organizacyjne Klubu Społecznego Polskiego na czele którego stanął Edward Rettinger, a w skład weszli miejscowi przedstawiciele Centralnego Komitetu Obywatelskiego, Polskiego Towarzystwa Pomocy Ofiarom Wojny i Towarzystwa Patronatu Młodzieży PolskiejW koloniach polskich i na kresach, „Gazeta Polska”, 2/15 V 1917, nr 108, s. 2.. W latach 1917–1919 w Ukraińskiej Republice Ludowej i Państwie Ukraińskim. 12 stycznia 1919 r. zostało zajęte przez Armię Czerwoną i włączone do tworzonej Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki RadzieckiejA. Adams, Bolsheviks in the Ukraine. The Second Campaign, 1918–1919, Yale University Press, New Haven & London 1963, s. 93.. 18 stycznia 1919 r. swoją kwaterę przeniósł do miasta Władimir Antonow-Owsiejenko, dowodzący całością sił radzieckiego Frontu Ukraińskiego. Stąd też pokierował ofensywą kijowską, zakończoną 5 lutego zajęciem stolicy URLJ. D. Smele, The „Russian” Civil Wars 1916–1926. Ten Years That Shook the World, Hurst&Company, London 2015, , s. 101..

Od 1922 r. Czernihów należał do ZSRR, w 1932 r. został stolicą obwodu. W okresie 1941–1943 miasto znajdowało się pod okupacją niemiecką.

W styczniu 1990 r. w Czernihowie miała miejsce rewolucja kiełbasiana. Wskutek wystąpień mieszkańców miasta doszło do odwołania kierownictwa obwodowego komitetu KPZR na czele z Łeonidem Pałażczenką.

Ukraina mały|Czernihów, niewybuch bomby po rosyjskim ataku na dzielnicę mieszkalną 5 marca 2022 Od 1991 r. należy do Ukrainy. Jest ośrodkiem administracyjnym obwodu czernihowskiego.

11 kwietnia 2017 r. uczniowie znaleźli monety polskie z XVII wieku, jest to jeden z największych skarbów w historii miastaУ Чернігові школярі знайшли один із найбільших скарбів в історії міста/W Czernihowie uczniowie odkryli jeden z największych skarbów w historii..

24 lutego 2022 r. Rosja zaatakowała Ukrainę. Na podejściu do Czernihowa, na szosie Ripka – Czernihów, żołnierze 1. oddzielnej brygady czołgów jako pierwsi walczyli z rosyjskimi najeźdźcami. Udane akcje z zasadzek, wsparte ogniem artylerii, czołgiści zadawali straty wysuniętym jednostkom wroga. Pozwoliło to na przygotowanie i zajęcie pozycji obronnych wokół miasta przez jednostki garnizonu czernihowskiego. Wojska rosyjskie zbliżyły się do miasta i nie mogąc go zdobyć, rozpoczęły zmasowany ostrzał jego infrastruktury cywilnej z samolotów i artylerii.

Od 22 marca, po trzech tygodniach ciągłego ostrzału, miasto było na skraju katastrofy humanitarnej. W nocy z 22 na 23 marca rosyjskie bombardowanie wysadziło most drogowy na Desnie, łączący miasto z Kijowem i całą Ukrainą, co pogorszyło sytuację. W mieście nie było prądu, prawie nie było wody, gazu, łączności„Це агонія ворога”. Чи перетворять росіяни Чернігів на другий Маріуполь/„To jest agonia wroga”. Czy Rosjanie zamienią Czernihów w drugi Mariupol?. Według burmistrza Władysława Atroszenki niektóre dzielnice zostały zniszczone w 70%Війна РФ проти України: українські міста просять побратимів з Європи допомогти/Wojna Rosji z Ukrainą: ukraińskie miasta proszą o pomoc swoich europejskich odpowiedników..

3 kwietnia 2022 r. ostrzał miasta prawie ustał, Chernihów zaczął otrzymywać pomoc humanitarnąВід російських окупантів звільнили три села, свільнили три села, для деблокади Чернігова / Trzy wsie ważne dla blokady Czernihowa zostały wyzwolone spod okupacji rosyjskiej.. Wojska rosyjskie zaczęły wycofywać się z rejonu Sum. Po rosyjskiej inwazji ukraińskie siły zbrojne rozpoczęły oczyszczanie miast i odbudowę infrastruktury. 21 kwietnia Ukrzaliznycia wznowiła pociągi w obwodzie czernihowskim„Укрзалізниця” відновила рух електричок на Чернігівщині та Сумщині / Ukrzaliznycia wznowiła pociągi w obwodach Czernihowa i Sumy..

Od marca 2022 Miasto-bohater Ukrainy.

Zabytki mały|Sobór Świętych Borysa i Gleba w Czernihowie Cerkiew św. Paraskiewy Sobór Przemienienia Pańskiego w Czernihowie z XI i XIX wieku. Jelecki Monaster Zaśnięcia Matki Bożej

Sobór Świętych Borysa i Gleba z XII wieku z XVIII w. Pałac arcybiskupi z XVIII w. Dom gubernatora, współcześnie Muzeum Historyczne Muzeum Tarnowskiego z XIX w. Gmach dawnego gimnazjum męskiego Gmach ziemstwa z przełomu XIX i XX w. Gmach Muzeum Sztuki Kościół rzymskokatolicki pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i świętego Jana Chrzciciela z 1838 roku (lub 1858). Po 1919 roku zamknięty przez bolszewików. W latach 30. XX wieku został częściowo przebudowany poprzez dodanie dodatkowego stropu, likwidację portyku z kolumnami i zmianę dachu. Obecnie jest użytkowany przez archiwum. W latach 1992–1993 miejscowi katolicy bezskutecznie prosili o zwrot kościoła. W pobliżu znajdował się obecnie zniszczony cmentarz katolicki, na którym pochowano Ewelinę Korzeniowską, matkę światowej sławy pisarza Józefa Konrada Korzeniowskiego (Josepha Conrada). Gmach banku z pocz. XX w., współcześnie Hotel Desna Kinoteatr im. Szczorsa z lat 1935–1947

Gospodarka W mieście rozwinął się przemysł spożywczy, maszynowy, elektrotechniczny, chemiczny, włókienniczy, odzieżowy, obuwniczy, drzewny oraz materiałów budowlanych. Ponadto produkuje się tutaj pianina.

Transport mały|Dworzec kolejowy Miasto posiada sieć trolejbusową składającą się z 11 linii. Jej uzupełnieniem jest system miejskich autobusów, na który składa się ponad 30 linii.

W mieście znajduje się stacja kolejowa Czernihów oraz dwa dworce autobusowe. Duża część podmiejskich busów rozpoczyna swój bieg z przystanku „Centralny rynek”, który jest głównym węzłem przesiadkowym w mieście.

Znani ludzie urodzeni w Czernihowie Juchym Szkolnykow, ukraiński trener i radziecki piłkarz, pochodzący z Czernigowa, grał w drużynie Czernihowa „Avanhard”. Jacob Tamarkin, rosyjsko-amerykański matematyk, urodził się w Czernihowie. Denys Skepski to ukraiński piłkarz urodzony w Czernihowie. Dmytro Zaderecki to ukraiński piłkarz urodzony w Czernihowie. Anatolij Rybakow, rosyjski pisarz Jerzy Radomski, kapitan pilot Wojska Polskiego Nikołaj Fiodorowicz Drozdow, naukowiec i generał Armii Czerwonej Władimir Antonow-Owsiejenko, sowiecki przywódca bolszewików i dyplomata Vadim Pruzhanov, klawiszowiec Extreme Power Metal DragonForce Giennadij Jerszow, polsko-ukraiński rzeźbiarz, urodził się w Czernihowie. Edward Weitz (ur. 1946), izraelski sztangista olimpijski Dmytro Mytrofanow to ukraiński zawodowy bokser wagi średniej. Andrij Jarmołenko, ukraiński piłkarz dorastający w Czernihowie, grał w Desnie Czernigow, Dynamie Kijów, Borussii Dortmund, a teraz gra w West Ham United. Andrij Fedorenko, ukraiński piłkarz, bramkarz, urodził się w Czernihowie. Denys Bezborod´ko, ukraiński piłkarz urodzony w Czernihowie, grał w Szachtar-3 Donieck. Jurij Hruznow, ukraiński piłkarz, bramkarz i trener, urodzony w Czernihowie, grał w FC Desna Czernigow. Witalij Hawrysz, ukraiński piłkarz, urodzony w Czernihowie, grał w FC Desna Czernigow. Ołeh Laszko, polityk ukraiński, deputowany Rady Najwyższej i lider Partii Radykalnej Olega Laszki. Andrij Procko, ukraiński piłkarz urodzony w Czernihowie, z największą liczbą występów w FC Desna Czernigow. Pawło Połeheńko, ukraiński obrońca piłki nożnej, urodził się w Czernihowie, karierę rozpoczął w FC Yunost Czernigow. Jana Doroszenko, azerbejdżańska siatkarka pochodzenia ukraińskiego.

Miasta partnerskie Gabrowo, Bułgaria Rzeszów, Polska Hradec Králové, Czechy Memmingen, Niemcy Ogre, Łotwa Petach Tikwa, Izrael Prilep, Macedonia Północna Tarnobrzeg, Polska

Zobacz też Czernichów Siewierzanie

Przypisy

Linki zewnętrzne

Historia Żydów w Czernihowie na portalu Wirtualny Sztetl

Kategoria:Miasta w obwodzie czernihowskim Kategoria:Miasta wojewódzkie I Rzeczypospolitej Kategoria:Rejon czernihowski