Wawer – dzielnica Warszawy położona w prawobrzeżnej części miasta. Jest jedną z 18 jednostek pomocniczych m.st. WarszawyArt. 5 i 14 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy ()..
Jest największą pod względem powierzchni oraz najrzadziej zaludnioną dzielnicą Warszawy.
Położenie Wawer graniczy: od północy z dzielnicami Praga-Południe i Rembertów oraz Wesoła od wschodu z dzielnicą Wesoła oraz z gminą Wiązowna od zachodu z dzielnicami Wilanów i Mokotów od południa z miastem Józefów
Historia thumb|Karczma (austeria) wawerska Nazwa Wawer pochodzi od nazwy karczmy Wawer (obecnie Zajazd Napoleoński), przy której wyrosła kolonia o tej samej nazwie. Najstarsza wzmianka o karczmie pochodzi z 1727 roku, kolonia Wawer powstała w 1838 roku (oraz Czaplowizna i Sadule), pierwsi osadnicy pojawili się w niej w 1839 roku. Podczas powstania listopadowego rozegrały się tutaj na początku 1831 roku pierwsza i druga bitwa wawerska.
W nocy z 26 na 27 grudnia 1939 Niemcy dokonali zbrodni w Wawrze.
Podczas okupacji niemieckiej, w listopadzie 1940 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 950 Żydów. W marcu 1942 zostali wywiezieni do getta w Warszawie, a stamtąd do obozu zagłady w Treblince i tam zamordowani.
W 1951 roku Wawer został przyłączony do Warszawy.
Zmiany terytorialne i administracyjne Od 1866 r. cały teren obecnego Wawra stanowił jedną z dwudziestu gmin ówczesnego powiatu warszawskiego. Do gminy Wawer należały wówczas m.in. Wawer, Wygoda, Glinki, Czaplowizna, Zastów, Kaczy Dół (dziś Międzylesie), Stara Miłosna, Kawęczyn, Grochów, Gocław, Gocławek, Saska Kępa i Witolin.
W 1916 roku podczas I wojny światowej po wyjściu Rosjan z Warszawy niemiecki gubernator Hans von Beseler wydał „Rozporządzenie dotyczące rozszerzenia warszawskiego okręgu miejskiego i wykonania planu dla zabudowania miasta Warszawy”. Zostały wtedy m.in. przeniesione z Wawra do Warszawy folwark i wieś Grochów I-szy, folwark i wieś Grochów II-gi z Florentynowem i Emilianowem, wieś Kozia Górka, teren wsi Kawenczyn, wieś Saska Kępa, Gocławska Kępa, folwark Kamionek, wieś Gocław i południowa część łąk folwarku Gocławek, wieś Górki Grochowskie i kolonia Witolin.
W 1924 roku utworzono gminę Letnisko – Falenica, do której z gminy wiejskiej Wawer został przeniesiony Anin, a np. z gminy wiejskiej Zagóźdź m.in. Kaczy Dół (obecnie Międzylesie). W 1939 roku Anin znalazł się ponownie w gminie Wawer, jak również Międzylesie. Ponadto ze zniesionej wtedy gminy Zagóźdź przeniesiono do Wawra gromady Las, Zbytki, Zerzeń, Zastów i Nowy Wawer (pozostałe do Letnisko Falenica), z kolei z Wawra do Bródna gromadę Kozia Górka. Z części gromad należących dotąd do gmin wiejskich Wawer i Okuniew utworzono gminę wiejską Sulejówek, z części Wawra gminę miejską Rembertów.
W 1951 roku gmina Wawer została zniesiona, a prawie cały jej obszar wraz z częścią dotychczasowej gminy Falenica Letnisko zostały przyłączone do miasta stołecznego Warszawy jako dzielnica Wawer z siedzibą w Falenicy. Pominięto jedynie gromady Miłosna Stara (włączoną do gminy Sulejówek) oraz Pohulanka (włączoną do gminy Wiązowna). Z Falenicy Letnisko przyłączono wtedy do Wawra m.in. gromady Radość, Miedzeszyn, Wólka Zerzeńska, Zagóźdź.
W 1960 roku Wawer włączono do dzielnicy Praga-Południe. W 1994 roku Wawer pojawił się na mapie Warszawy ponownie, jako gmina (Warszawa – Wawer), obok. m.in. gminy Centrum z Pragą-Południe. W 2002 roku gmina Wawer została przekształcona w dzielnicę.
Podział dzielnicy obszary Miejskiego Systemu Informacji jednostki pomocnicze Warszawy niższego rzędu części miasta państwowego rejestru nazw geograficznychNormalna czcionka – nazwy o statusie „urzędowa”, pochylona czcionka – nazwy o statusie „niestandaryzowana” Aleksandrów Aleksandrów Pierwszy Anin Anin Nowy Anin Falenica Błota Falenica Las Marysin Wawerski Marysin Wawerski Południe Marysin Wawerski Pocisk Stary Wawer Marysin Wawerski Północ Czaplowizna Glinki Miedzeszyn Elżbietówek Karolew Miedzeszyn Orzechówek Międzylesie Kolonia Zerzeń Międzylesie Szelągowizna Wiśniowa Góra Nadwiśle Julianów Kuligów Miedzeszyn-Wieś NadwiśleSkrzypkiWólka Zerzeńska Zastrzebie Radość Kolonia Borków Kolonia Zagóźdź Nowy Miedzeszyn Radość Zagóźdź Zbójna Góra Sadul Sadul Stary Anin Wawer Kolonia Zastów Nowy Wawer Osiedle Błękitna Osiedle Wichrowa Zerzeń Borków Zastów Zbytki Zerzeń
Rada Dzielnicy UgrupowanieKadencja 2002-2006Kadencja 2006-2010Kadencja 2010-2014Kadencja 2014-2018Kadencja 2018-2024Kadencja 2024-2029Sojusz Lewicy Demokratycznej1 (SLD-UP) – – – – -Platforma Obywatelska5712910 (Koalicja Obywatelska)12 (Koalicja Obywatelska)Liga Polskich Rodzin3 – – –- -Wspólnota Wawerska2 – – – – -Forum Samorządowe Mieszkańców4 – – – – -Prawo i Sprawiedliwość896875Wawerska Inicjatywa Samorządowa –33423Stowarzyszenie Społeczne Wawer –122 – -Forum Wawra –3 – – – -Bezpartyjni Samorządowcy – – – –1 -Razem dla Wawra – – – –33
Transport Ulice i mosty Głównymi ciągami komunikacyjnymi dzielnicy są ulice: Wał Miedzeszyński, Płowiecka, Bronisława Czecha, Trakt Lubelski, Korkowa i Patriotów. Transport drogowy przez Wisłę odbywa się przez most Siekierkowski i most Anny Jagiellonki (Południowy).
Kolej W dzielnicy znajduje się siedem przystanków kolejowych, kolejno w kierunku południowym: Warszawa Gocławek, Warszawa Wawer, Warszawa Anin, Warszawa Międzylesie, Warszawa Radość, Warszawa Miedzeszyn i Warszawa Falenica. Przystanki te leżą w strefie obowiązywania wspólnego biletu miejskiego ZTM-KM-WKD.
Uwagi
Przypisy (nowy, skorygowany plan i wykaz miejscowości). . . . . . .
Linki zewnętrzne Urząd Dzielnicy Wawer
Słownik nazw miejscowych, terenowych i ulic Wawra