mały|Ogólna struktura triestrów kwasu fosforawego Fosforyny, – grupa organicznych związków chemicznych, pochodych kwasu fosfonowego (kwasu fosforawego). Z uwagi na tautomerię kwasu fosfonowego i znacznie większą trwałość formy H-fosfonianowej () względem formy fosforynowej (), fosforyny występują przede wszystkim jako triestry o wzorze ogólnym . Sole tego kwasu mają postać H-fosfonianów – zawierających aniony lub – podobnie jak monoestry () i diestry ().
Fosforyny w postaci triestrów otrzymuje się w reakcji trichlorku fosforu z alkoholem lub fenolem, przy czym reakcja z alkoholem wymaga obecności amoniaku lub aminy, by nie doszło do utworzenia diestru H-fosfonianowego. Fosforyny wykorzystywane są w syntezie organicznej. Estry trialkilowe wykorzystuje się m.in. do otrzymywania fosfonianów w reakcji Arbuzowa, których używa się jako substratów np. w reakcji Hornera-Wadswortha-Emmonsa. Niektóre fosforyny stosuje się jako dodatki do tworzyw sztucznych, w których chronią je przed degradacją.
Zobacz też
amidofosforyny – pochodne kwasu fosfonowego o wzorze ogólnym fosforany – sole i estry kwasu fosforowego ()
Przypisy