Tomasz Jan Dąbal (ur. 29 grudnia 1890 w Sobowie, zm. 21 sierpnia 1937 w MoskwieЖертвы политического террора в СССР Домбаль Томаш Францевич.) – polski działacz polityczny w II Rzeczypospolitej i ZSRR, poseł na Sejm Ustawodawczy (1919–1921), zastępca członka KC Komunistycznej Partii Robotniczej Polski.
Życiorys thumb|Tomasz Dąbal w Kijowie, rok 1925 thumb|upright|Tomasz Dąbal w mundurze żołnierza Legionów Polskich W latach 1909–1914 studiował prawo w Wiedniu i medycynę w Krakowie, w czasie studiów wstąpił do PSL (1911). W czasie I wojny światowej służył w 87 pułku piechoty Armii Austro-Węgier na froncie rosyjskim, bałkańskim i włoskim. Trzykrotnie ranny, dosłużył się stopnia kapitana. W styczniu 1917 został przydzielony do 3 pułku piechoty Legionów jako instruktor karabinów maszynowych. Pod koniec wojny został aresztowany za działalność polityczną w armii austriackiej i przez dwa miesiące więziony w obozie w Udine. Po rozpadzie Austro-Węgier powrócił do Polski. Na początku listopada 1918, jako specjalny pełnomocnik Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie, objął komendę nad oddziałami żandarmerii w powiatach: tarnobrzeskim, mieleckim, niżańskim i kolbuszowskim. Oddziały przekształcił w Milicję Ludową.
6 listopada 1918 na wiecu chłopskim w Tarnobrzegu wraz z ks. Eugeniuszem Okoniem proklamował powstanie Republiki Tarnobrzeskiej. W grudniu 1918 został zwolniony z komendy powiatowej żandarmerii w Tarnobrzegu na własne żądanie. Razem z ks. Okoniem zorganizował w 1919 Chłopskie Stronnictwo Radykalne, działające na terenach objętych wpływami Republiki.
W latach 1919–1921 był posłem na Sejm Ustawodawczy, początkowo wiceprezes klubu PSL Lewica, później wraz z ks. Okoniem tworzył dwuosobowy klub komunizującego Stronnictwa Chłopsko-Radykalnego. W 1920 r. wniósł w sejmie interpelację w sprawie przeciwdziałania występujących na wsiach wypadkom śmierci głodowejStanisław Giza. Kalendarz wydarzeń historii ruchu ludowego 1895-1965. Warszawa 1967, s. 59.. Stopniowo przyjął poglądy komunistyczne, nawiązał kontakty z nielegalną KPRP, do której wstąpił we wrześniu 1920. W lipcu 1921 wspólnie ze Stanisławem Łańcuckim utworzył Frakcję Sejmową Posłów Komunistycznych. Na kilka dni przed Bitwą Warszawską wygłosił w Sejmie oświadczenie zawierające słowa: „Nie uważam Czerwonej Armii za nieprzyjaciela. Przeciwnie, witam jak przyjaciela Narodu Polskiego”. Fakt ten został skrzętnie wykorzystany przez sowiecki aparat propagandowy. W listopadzie 1921 został pozbawiony immunitetu poselskiego i postawiony przed sądem pod zarzutem usiłowań obalenia ustroju państwa. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 7 lipca 1922 skazany na 6 lat ciężkiego więzienia. W 1923 w ramach wymiany więźniów politycznych wyjechał do ZSRR, gdzie działał w KC KP(b) Białorusi. W latach 1923–1925 był zastępcą członka KC KPRP. Współorganizował Międzynarodówkę Chłopską – w latach 1923–1928 był zastępcą sekretarza generalnego tej organizacji. Wiceprzewodniczący Komitetu Wykonawczego i zastępca sekretarza generalnego Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom (MOPR), sekretarz Komisji Rolnej przy Komitecie Wykonawczym Kominternu. Ukończył studia na Wydziale Agrarnym i Wydziale Gospodarki i Polityki Światowej w Instytucie Czerwonej Profesury w Moskwie (1930–1932, z odznaczeniem), a w 1934 uzyskał stopień naukowy doktora nauk ekonomicznych. W latach trzydziestych prowadził aktywną działalność oświatową i propagandową w Marchlewszczyznie – polskim obwodzie autonomicznym na Ukrainie sowieckiej. Od 1932 był wiceprezydentem Białoruskiej Akademii Nauk w Mińsku.
29 grudnia 1936, w okresie „wielkiej czystki”, został aresztowany przez NKWD. W wyniku tortur przyznał się do wszystkich zarzucanych mu czynów i poszedł na pełną współpracę z NKWDNikołaj Iwanow, Zapomniane ludobójstwo. Polacy w państwie Stalina. „Operacja polska” 1937–1938, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 319–322.. 21 sierpnia 1937 został skazany na śmierć przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR z oskarżenia o „udział w szpiegowsko-dywersyjnej organizacji terrorystycznej”Домбаль Томаш Францевич. Wyrok wykonano tego samego dnia w więzieniu Lefortowskim. Skremowany na Cmentarzu Dońskim w Moskwie i tam też anonimowo pochowany (obecnie mogiła zbiorowa nr 1 na Nowym Cmentarzu Dońskim). Zrehabilitowany przez Kolegium Wojskowe SN ZSRR 21 grudnia 1955.
, jak i w Polsce – w Stalowej Woli, Nowej Dębie i do 2017 w Tarnowie. W okresie PRL jego imię nosiły Zakłady Metalowe w Nowej DębieWiadomości Urzędu Patentowego (WUP) Nr 1 Styczeń-luty 1970.
Autor ponad 200 broszur, przyczynków naukowych i wstępów krytycznych do utworów pisarzy polskich wydanych w ZSRR. Publikował artykuły w Piaście, Przyjacielu Ludu, Wyzwoleniu.
Przypisy
Bibliografia Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego t. 1, Warszawa 1978. Жертвы политического террора в СССР Домбаль Томаш Францевич Tomasz Jan Dąbal w bazie danych Sejmu RP „Жертвы политических репрессий, расстрелянные и захороненные в Москве и Московской области в период с 1918 по 1953 год”
Linki zewnętrzne bas-net.by Notka biograficzna Tomasza Dąbala na stronie IPN Publikacje Tomasza Dąbala w serwisie Polona.pl
Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Politycy Chłopskiego Stronnictwa Radykalnego Kategoria:Politycy Polskiego Stronnictwa Ludowego (1895–1913) Kategoria:Członkowie KC KPP Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie Lefortowa Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1919–1922) Kategoria:Więźniowie radzieckich więzień Kategoria:Więźniowie polityczni w II Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy przestępcy Kategoria:Radzieccy politycy Kategoria:Ofiary wielkiej czystki Kategoria:Ludzie urodzeni w Tarnobrzegu Kategoria:Polscy komuniści straceni w ramach czystek stalinowskich Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Dońskim w Moskwie Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Zmarli w 1937 Kategoria:Absolwenci Instytutu Czerwonej Profesury