thumb|Kanonicy kapituły kolegiackiej w rodzajowych strojach chórowych thumb|Krzyż kanonicki Kapituły Kolegiackiej Staroszkockiej z wizerunkiem św. Wojciecha, autor Giennadij Jerszow Kanonik (łac. canonicus) – wczesnośredniowieczna nazwa duchownych, żyjących według reguł kanonicznych przy kościołach biskupich (katedrach) lub kolegiatach; współcześnie – tytuł kapłanów uhonorowanych za szczególne zasługi dla kościoła lokalnego, zobowiązanych do sprawowania określonych obrzędów liturgicznych wraz z innymi kanonikami lub miejscowym biskupem.
Dawniej od kanoników nie wymagano posiadania święceń, lecz jedynie tonsury (tzw. kanonicy „świeccy”).
Kanonicy tworzą kapituły katedralne oraz kolegiackie. Zasadniczo dzielą się na: kanoników gremialnych (inaczej rzeczywistych, czyli tytularnych) kanoników ponadliczbowych (bez prebendy) kanoników honorowych.
Strój Prawo kanoniczne od 1972 roku odebrało kanonikom następujące przywileje dotyczące stroju chórowego, dotychczas niekiedy stosowane: mantolet, pas z frędzlami, czerwone skarpety, buty z klamrami, fioletowe ferraiolone, rokieta, mitra, pastorał, pierścień i pektorał. Ponadto zabroniony jest fioletowy mucet, chyba że kanonik jest biskupem – niebędący nimi kanonicy mają nosić mucety czarne lub szare z fioletowymi obszyciami. Strój chórowy kanonika według prawa kanonicznego określony jest tylko jako komża nałożona na sutannę właściwą jego randze (zupełnie czarna dla prezbitera bez dodatkowych godności, czarna z fioletowymi obszyciami i guzikami dla Kapelana Jego Świątobliwości itd.) oraz czarny lub popielaty mucet z fioletowymi obszyciami. Prawo kanoniczne nie wspomina o kolorze pomponu przy birecie, a z CLPB można wnioskować, że jest on koloru przysługującego randze kapłana (fioletowy dla Kapelanów Jego Świątobliwości itd.). W praktyce wiele kapituł kanonickich utrzymało jednak własne zasady co do stroju chórowego kanoników stanowiące nadużycia i niekiedy stojące w sprzeczności z ceremoniałem (powszechnie stosowane są na przykład wyraźnie zabronione fioletowy mucet i rokieta). Wiele kapituł kanonickich kontynuuje tradycję własnego ustalania strojów chórowych kanoników, co prowadzi niekiedy do wyraźnych między nimi różnic. Wyjątek stanowią kapituły z indultem papieskim.
Powszechnie kojarzona z kanonikami sutanna Kapelana Honorowego Jego Świątobliwości (z fioletowymi guzikami, obszyciami i pasem) oraz biret z fioletowym pomponem należą do elementów przewidzianych w statutach konkretnych kapituł, nie są zaś ani nieodzownymi ani obowiązkowymi elementami stroju kanonika patrząc pod kątem prawa kanonicznego. W przypadku, gdy dana kapituła nie miałaby w swym statucie określonych przywilejów co do stroju chórowego, kanonik będący prezbiterem bez dodatkowych godności nosiłby całkowicie czarną sutannę, czarny biret z czarnym pomponem, komżę, czarny lub szary mucet obszyty fioletowym sznurkiem oraz dystynktorium kapituły. Kanonikami gremialnymi i honorowymi mogą być jednak również prezbiterzy z godnościami papieskimi (kapelani Jego Świątobliwości, prałaci honorowi Jego Świątobliwości, protonotariusze apostolscy nadliczbowi). Wówczas ważniejszy jest strój kanonika, jednakże wyłącznie przy czynnościach liturgicznych pełnionych w obrębie obowiązków kanonickich na terenie kapituły; poza jej terenem strój chórowy kanonika bez dodatkowych godności nie różni się od stroju zwykłego prezbitera i składa z czarnego biretu oraz komży. Analogicznie, kapłani z godnościami papieskimi w liturgii poza obrębem kapituły ubierają strój chórowy właściwy dla swojej godności, bez elementów stroju kanonika (mucetu, dystynktorium oraz ewentualnego biretu z kolorowym pomponem). Kanonikom honorowym danej kapituły przysługują te same przywileje dotyczące stroju, co kanonikom gremialnym, na takich samych zasadach.
W stroju na uroczyste okazje niezwiązane z liturgią kanonicy w praktyce często przywdziewają sutannę z fioletowymi guzikami oraz obszyciami przepasaną fioletowym pasem nadane im przepisami kapituły, przez co odpowiadają strojem Kapelanom Honorowym Jego Świątobliwości. mały|Szablon herbu kanonika (na taśmie pod herbem znajduje się dewiza) mały|Szablon herbu prepozyta (przewodniczącego kapituły kanoników) Do dodatkowych przywilejów względem stroju nadawanych przez biskupa diecezjalnego (często wraz z tytułem kanonika honorowego) należą: E.C. – Expositorium Canonicale – noszący purpurowe podbicie komży oraz pompon purpurowy w birecie; R.M. – Rochettum et Mantolettum – posiadający przywilej noszenia rokiety i mantoletu
center|840pxPrzykłady strojów chórowych różnych kapituł kanoników, od lewej: strój z rodzajowym mucetem przewidzianym w prawie kanonicznym, fioletowe akcenty przy birecie i sutannie wzięte ze statutu kapituły strój kapituły kolegiackiej przy bazylice św. Heleny w Birkirkarze na Malcie strój kapituły przy Konkatedrze św. Stanisława Biskupa w Ostrowie Wielkopolskim oraz strój kapituły kolegiackiej pw. Bożego Ciała w Jarosławiu, również strój maltańskiej kapituły katedralnej w dni powszednie strój maltańskiej kapituły katedralnej w dni święte
Zobacz też
kanonicy laterańscy kanonicy świeccy hierarchia kościelna
Przypisy
Kategoria:Urzędy i tytuły kościelne