Anda Rottenberg (ur. 23 kwietnia 1944 w Nowosybirsku) – polska historyczka sztuki, krytyczka, kuratorka sztuki i publicystka, w latach 1993–2001 dyrektorka Państwowej Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie.
Życiorys Jej ojciec był polskim Żydem, a matka Rosjanką.
W latach 1951–1963 mieszkała w Legnicy, następnie przeniosła się do Warszawy, gdzie w 1971 ukończyła studia z zakresu historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1969 zajmuje się organizowaniem wystaw artystycznych. Do 1973 związana była z Państwową Galerią Sztuki Zachęta. W latach 1973–1986 pracowała w Polskiej Akademii Nauk, zajmując się badaniami nad sztuką nowoczesną i współtworząc „Polskie Studia Artystyczne”. W 1986 założyła Fundację Egit, jedną z pierwszych niezależnych fundacji sztuki w Polsce. Później podjęła studia doktoranckie w dyscyplinie sztuki piękne na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Nadanie stopnia doktora zostało jednak zablokowane w 2015 przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów po stwierdzeniu braku bezstronności w pracy i nieprawidłowego wyboru dyscypliny.
W latach 1991–1992 zajmowała stanowisko dyrektora Departamentu Sztuki w Ministerstwie Kultury i Sztuki, następnie w latach 1993–2001 pełniła funkcję dyrektora Państwowej Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie. W latach 1991–1993 kierowała także Galerią Mazowiecka w Warszawie, a w latach 1992–1993 Centrum Sztuki Współczesnej Sorosa. Do 2007 była przewodniczącą rady programowej Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. W 1998 została przewodniczącą Fundacji Instytutu Promocji Sztuki.
Została członkinią Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki (AICA). W latach 1988–1990 i 1991–1993 pełniła funkcję przewodniczącej polskiej sekcji AICA, natomiast w latach 1994–2000 była zastępczynią przewodniczącego AICA. Uzyskała także członkostwo w International Manifesta Foundation oraz International Germinations Foundation.
Wśród licznych wystaw, których była organizatorką i kuratorką, znalazły się m.in. Europa nieznana, Kraków (1991); polska część Der Riss im Raum, Berlin (1994); Gdzie jest brat twój, Abel?, Warszawa (1995); Sztuka z Polski, Budapeszt, Wilno, Ryga, Tallinn (1996–1997); Osobisty czas – sztuka z krajów nadbałtyckich, Warszawa (1996); Postindustrial Sorrow, Wiesbaden (2000); Forgetting-Amnesia, Brema (2000); Postęp i higiena, Warszawa (2015). Przygotowała również wiele wystaw indywidualnych polskich i zagranicznych artystów. Wielokrotnie obejmowała funkcję kustosza polskiego pawilonu na międzynarodowych wystawach, m.in. na biennale w Wenecji, Stambule i São Paulo. Była też kuratorką wystawy o relacjach polsko-niemieckich w sztuce Obok. Polska-Niemcy. 1000 lat historii w sztuce zorganizowanej w 2011 przez Martin-Gropius-Bau w Berlinie i Zamek Królewski w Warszawie.
Od połowy lat 60. autorka tekstów w polskich periodykach, m.in. w „Kulturze” i „Polityce”. Jest autorką popularnych serii, artykułów naukowych, esejów zamieszczanych w krajowych i zagranicznych wydawnictwach poświęconych sztuce. Opublikowała m.in. Sztukę w Polsce 1945–2005 (2005) oraz Przeciąg. Teksty o sztuce polskiej lat 80. (2009). W 2009 wydała także autobiografię zatytułowaną Proszę bardzo. Książka stanowi sagę rodzinną, w której codzienne życie przeplata się z wydarzeniami historycznymi, opowiada o poszukiwaniu tożsamości, zawieszonej między tradycją żydowską ojca a światem bogatego mieszczaństwa dawnej Rosji po stronie matki. Autobiografia ta była nominowana do Nagrody Literackiej Nike 2010 oraz do Nagrody Literackiej Gdynia 2010. W 2014 ukazał się wywiad rzeka Doroty Jareckiej z Andą Rottenberg Rottenberg. Już trudno.
W 2018 objęła kierownictwo działu kultury w polskiej edycji miesięcznika „Vogue”.
Przed wyborami parlamentarnymi w 2001 wchodziła w skład wyborczego komitetu honorowego Unii Wolności. Była członkinią komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi w 2010 i w 2015.
Życie prywatne Ze związku z krytykiem filmowym Waldemarem Chołodowskim miała syna Mateusza (1971–1997), który zmarł na skutek pobicia w 1997. Jego zwłoki odnaleziono w Warszawie w tym samym roku, jednak jego tożsamość ustalono dopiero w 2008.
Publikacje Van Gogh. Nuenen-Paryż, Arkady, Warszawa 1975, seria: „Mała Encyklopedia Sztuki”. Kandinsky 1896–1921, Arkady, Warszawa 1975, seria: „Mała Encyklopedia Sztuki”. Magritte. Malarstwo, Arkady, Warszawa 1976, seria: „Mała Encyklopedia Sztuki”. De Kooning i Rauschenberg – podwójność niesymetryczna, Arkady, Warszawa 1984, seria: „Mała Encyklopedia Sztuki”. Sztuka w Polsce 1945–2005, Wydawnictwo Piotra Marciszuka Stentor, Warszawa 2005. Proszę bardzo, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2009. Przeciąg. Teksty o sztuce polskiej lat 80., Fundacja Open Art Projects, Warszawa 2009. Rottenberg. Już trudno. Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2014. Berlińska depresja, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2018. Lista. Dziennik 2005, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2019. Zbliżenia. Szkice o polskich artystach, Arkady, Warszawa 2020. Rozrzut, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2021. Kuchnia towarzyska i uczuciowa, Wydawnictwo A5 K. Krynicka, Kraków 2022. Schyłek. Dziennik 2019-2022, OsnoVa, Warszawa 2024. Trudny wiek, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2025.
Odznaczenia i wyróżnienia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2011) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2001) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2014) Złota Odznaka Honorowa za Zasługi dla Republiki Austrii (Austria, 2024) Nagroda Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy, wyróżnienie specjalne za całokształt osiągnięć (2012) Doroczna Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie sztuk wizualnych (2012) Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska „Neptuny” (2012) Nagroda im. prof. Aleksandra Gieysztora (2013) Nagroda specjalna i członkostwo honorowe Stowarzyszenia Autorów ZAiKS (2019)
Przypisy . .
Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Dyrektorzy Zachęty – Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie Kategoria:Laureaci Dorocznej Nagrody MKiDN Kategoria:Ludzie związani z Legnicą Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polacy odznaczeni Odznaką Honorową za Zasługi dla Republiki Austrii Kategoria:Polacy pochodzenia rosyjskiego Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polscy historycy sztuki Kategoria:Polscy krytycy sztuki Kategoria:Polscy kuratorzy sztuki Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego III Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowosybirsku Kategoria:Urodzeni w 1944