Wielka Encyklopedia Radziecka () – jedna z największych encyklopedii światowych w języku rosyjskim, wydawana w ZSRR w trzech edycjach (1926–1947, 1950–1958, 1969–1978). Obecnie w internecie istnieją edycje online wszystkich trzech wydań.
Wydania Edycja I Pierwsza edycja liczyła 65 tomów zawierających 65 tys. haseł (plus dodatkowy tom o Związku Radzieckim). Jej redaktorem naczelnym był Otto Szmidt. Decyzja o wydaniu encyklopedii zapadła w 1925 uchwałą Prezydium CKW ZSRR. Na podstawie tej samej uchwały powołano towarzystwo akcyjne „Sowietskaja encikłopedija”, przekształcone następnie w 1930 w Państwowe Wydawnictwo Słownikowo-Encyklopedyczne i w 1937 w Państwowy Instytut „Sowietskaja Encikłopedija”, które było wydawcą encyklopedii. Tom pierwszy ukazał się w 1926 roku, a ostatni, na skutek opóźnień spowodowanych wybuchem wojny, w 1947. Wydanie było bogato ilustrowane, zwłaszcza rycinami w wykonaniu znanych radzieckich grafików. Nakład każdego tomu wynosił 50–80 tys. egzemplarzy. Redakcja encyklopedii mieściła się w Domu Anienkowych w Moskwie.
Pośród redaktorów pierwszej edycji encyklopedii znajdowały się czołowe postacie świata nauki, sztuki i polityki ówczesnego ZSRR, m.in.: Aleksiej Bach, Andriej Bubnow, Nikołaj Burdenko, Nikołaj Bucharin, Wasilij Wiliams, Kliment Woroszyłow, Iwan Gubkin, Igor Grabar, Walerian Kujbyszew, Anatolij Łunaczarski, Władimir Obruczew, Michaił Pokrowski, Karol Radek, Nikołaj Siemaszko, Paweł Fłorienski, Michaił Frunze i in.
Edycja II thumb|250px|Tomy II wydania Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej Drugie wydanie encyklopedii było wynikiem decyzji Rady Ministrów ZSRR z 20 lutego 1949. Głównymi jej redaktorami byli: w latach 1949–1951 Siergiej Wawiłow (tomy 1–7), w latach 1951–1958 (tomy 8–21). Wydawcą encyklopedii było Państwowe Wydawnictwo Naukowe „Bolszaja Sowietskaja Encikłopedija”. Druga edycja składała się z 51 tomów (49 tomów właściwej encyklopedii plus dodatkowy tom poświęcony ZSRR oraz tom pt. Spis alfabetyczny w dwóch woluminach). Zawierała 100 tys. haseł, ponad 40 tys. ilustracji i 2362 mapy. Poszczególne tomy ukazywały się w latach 1950–1958. W 1960 dodrukowano do niej dwuwoluminowy indeks przedmiotowo-imienny. nakład każdego tomu wynosił 250–300 tys. egzemplarzy.
Pośród jej redaktorów można odnaleźć m.in. nazwiska: Nikołaja Aniczkowa, Iwana Bardina, Wiktora Winogradowa, Andrieja Grigoriewa, Andrieja Kołmogorowa, Olgi Lepieszyńskiej, Trofima Łysenki, Aleksandra Oparina, i in.
Edycja III Wydanie trzecie Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej powstało na podstawie decyzji KC KPZR z 2 lutego 1967 roku. Jej wydawcą było wydawnictwo „Sowietskaja Encikłopedija”. Liczyło 30 tomów (tom 24 miał dodatkowy wolumin poświęcony w całości ZSRR) plus dodatkowy, nienumerowany tom ze spisem indeksem alfabetycznym haseł, zawierających w sumie około 95 tys. haseł, ponad 29 tys.ilustracji, 3,7 tys. portretów i ponad 500 map. Do tomu 14 z hasłem Lenin dołączona była płyta gramofonowa z zapisem jego przemówień. Nakład każdego tomu liczył 630 tys. egzemplarzy. W przygotowaniu wydania wzięło udział blisko 10 tys. specjalistów z różnych dziedzin. W latach 1957–1990 corocznie publikowane były poprawki. Głównym redaktorem trzeciego wydania był Aleksandr Prochorow. Wydanie to ukazało się w języku angielskim, wydane w USA w latach 1973–1982 nakładem wydawnictwa Macmillan Publishers.
Cenzura Encyklopedia ta, jak i inne radzieckie publikacje, była cenzurowana i służyła propagandzie komunistycznego systemu totalitarnego. Przykładowo, po rozstrzelaniu w 1953 Ławrientija Berii, subskrybenci Wielkiej Encyklopedii otrzymywali przesyłki z kartami do podmiany i zaleceniem, aby za pomocą nożyc lub żyletki usunąć z tomu piątego strony 22, 23, 24 i 25 oraz portret między stronami 23 i 24 (ta część zawierała wielkie hasło i portret Berii), a na to miejsce wkleić przysłane karty ze znacznie poszerzonymi kilkoma hasłami, m.in. Morze BeringaZdjęcie pisemnego zalecenia wydawnictwa WER.
Wydanie nierosyjskojęzyczne thumb|250px|Pełne wydanie anglojęzycznej Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej Wielka Encyklopedia Radziecka (głównie III edycja) miała również wersje nierosyjskie: ukraińską, białoruską, uzbecką, kazachską, gruzińską, azerbejdżańską, litewską, mołdawską, łotewską, kirgiską, tadżycką, armeńską, turkmeńską i estońską, jak również grecką (34 tomy, 1977–1983) i angielskojęzyczną (31 tomów, 1974–1983).
Tytuł oryginałuTranskrypcja (gdy potrzebna)Tłumaczenie tytułuLiczba tomówLata wydaniaУкраїнська радянська енциклопедіяUkrajinśka radjanśka encykłopedijaUkraińska Encyklopedia Radziecka17 1959–1965Eesti nõukogude entsüklopeedia—Estońska Encyklopedia Radziecka81968–1976Беларуская савецкая энцыклапедыяBiełaruskaja sawietskaja encykłapiedyjaBiałoruska Encyklopedia Radziecka121969–1975Енчиклопедия советикэ молдовеняскэEnciclopedia sovietică moldoveneascăMołdawska Encyklopedia Radziecka81970–1981Ўзбек совет энциклопедиясиUzbek soviet entsiklopediyasiUzbecka Encyklopedia Radziecka141971–1980Қазақ кеңес энциклопедиясыQazaq keñes encïklopedïyasıKazachska Encyklopedia Radziecka101972–1978Հայկական սովետական հանրագիտարանHaykakan sovetakan hanragitaranArmeńska Encyklopedia Radziecka131974–1987Түркмен совет энциклопедиясыTürkmen soviet entsiklopediyasyTurkmeńska Encyklopedia Radziecka101974–1989ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიაkartuli sabch'ota encik'lop'ediaGruzińska Encyklopedia Radziecka121975–1987Кыргыз Совет ЭнциклопедиясыKyrgyz Sowiet EncikłopedijasyKirgiska Encyklopedia Radziecka61976–1980Lietuviškoji tarybinė enciklopedija—Litewska Encyklopedia Radziecka101976–1985Азәрбајҹан Совет ЕнсиклопедијасыAzәrbaycan Sovet EnsiklopediyasıAzerbejdżańska Encyklopedia Radziecka101976–1987Энциклопедияи советии тоҷикEnciklopedijai sowietii toczikTadżycka Encyklopedia Radziecka81978–1988Latvijas padomju enciklopēdija—Łotewska Encyklopedia Radziecka111981–1988
Przypisy
Linki zewnętrzne
Wielka Encyklopedia Radziecka (wydanie III)
Kategoria:Radzieckie encyklopedie