Codex Boreelianus, pełna nazwa Codex Boreelianus Rheno-Trajectinus, oznaczany przez sigla Fe albo 09 na liście Gregory-Aland, oraz przez ε 86 na liście von Sodena – uncjalny rękopis czterech Ewangelii w języku greckim, sporządzony na pergaminie. Kodeks pisany jest późną uncjałą, paleograficznie datowany jest na IX wiek. Rękopis ma liczne braki i uszkodzenia, których większość powstała w czasach nowożytnych.
Rękopis reprezentuje tradycję bizantyńską tekstualną, tak jak większość rękopisów, ma jednak pewne odchylenia, niektóre z jego wariantów nie występują w żadnym innym rękopisie. Jakkolwiek ten typ tekstu nie jest wysoko oceniany przez krytyków tekstu, rękopis cytowany jest w krytycznych wydaniach Nowego Testamentu. Przywieziony został ze Wschodu na początku XVII wieku i przez ponad sto lat był w prywatnych rękach. Od 1830 roku przechowywany jest w Utrechcie. Tekst rękopisu jest cytowany we współczesnych wydaniach krytycznych Nowego Testamentu.
Opis Zachowało się 204 pergaminowych kart kodeksu (28,5 na 22 cm) oraz fragmenty. Posiada wiele braków, ma dużą lukę na początku i końcu kodeksu oraz szereg mniejszych luk we wszystkich ewangeliach. Najwięcej braków jest w Ewangelii Łukasza.
Luki Mateusz 1,1–9,1; 12,1–44; 13,55–14,9; 15,20–31; 20,18–21,5; Marek 1,43–2,8; 2,23–3,5; 11,6–26; 14,54–15,5; 15,39–16,19; w Łukaszu – 24 luki Jan 3,5–14; 4,23–38; 5,18–38; 6,39–63; 7,28–8,10; 10,32–11,3; 12,14–25; 13,34–finRobert Waltz, Codex Boreelianus Fe (09), w: Encyclopedia of Textual Criticism, 2007..
Karty kodeksu, pojedyncze oraz podwójne, nie są ułożone w foliały. Tekst pisany jest w dwóch kolumnach na stronie, 19 (i więcej) linijek w kolumnie, wielką uncjałą. Litery Η, Μ, Ν i Π, mają kwadratowy kształt, podczas gdy litery Ε, Θ, Ο, Σ i Φ – okrągły. Litery Δ, Ε, Θ, Ο, a zwłaszcza Ψ w kształcie krzyża, noszą cechy późnej uncjały i przemawiają za późnym datowaniem kodeksu. Charakter pisma jest staranny i eleganckiJ. Heringa, Disputatio de Codice Boreeliano, nunc Rheno-Trajectino, ed. H. E. Vinke (Utrecht, 1843), s. 4.. Przed Ewangeliami znajdują się dekorowane nagłówki, ozdobne inicjały. Paleograficznie jest bliski dla Kodeksu Seideliańskiego I.
Nomina sacra pisane są skrótami: ΘΣ dla θεος (Bóg), ΙΣ dla Ιησους (Jezus), ΧΣ dla χριστος (Chrystus), ΚΣ dla κυριος (Pan), ΥΣ dla υιος (Syn), ΣΗΡ dla σωτηρ (zbawiciel), ΣΡΑ dla σωτηρια (zbawienie), ΣΡΙΟΣ dla σωτηριος (zbawiający), ΟΥΝΟΣ dla ουρανος (niebo), ΟΥΝΙΟΣ dla ουρανιος, ΠΝΑ dla πνευμα (duch), ΠΗΡ dla πατηρ (ojciec), ΜΗΡ dla μητηρ (matka), ΑΝΟΣ dla ανθρωπος (człowiek), ΣΤΡΣ dla σταυρος (krzyż), ΔΑΔ dla δαβιδ (Dawid), ΙΗΛ dla ισραηλ (Izrael), ΙΛΗΜ dla ιερουσαλημ (Jeruzalem), ponadto stosowane są także inne skróty. Skracane są niekiedy wyrazy na końcu linijkiJ. Heringa, Disputatio de Codice Boreeliano, nunc Rheno-Trajectino, ed. H. E. Vinke (Utrecht, 1843), s. 5..
Okazyjnie stosowane są ligatury dla dyftongów i sylab. Przydechy i akcenty na ogół stosowane są w sposób regularny i prawidłowy. Przydechy oznaczane są przy pomocy znaków ⊢ oraz ⊣, często używanych w rękopisach z wieków IX i XJ. Heringa, Disputatio de Codice Boreeliano, nunc Rheno-Trajectino, ed. H. E. Vinke (Utrecht, 1843), s. 6.. Nad literami I oraz Y występuje diereza, zazwyczaj jest to dwukropek (Ϊ, Ϋ), czasem jednak pozioma kreska na literą (Υ)J. Heringa, Disputatio de Codice Boreeliano, nunc Rheno-Trajectino, ed. H. E. Vinke (Utrecht, 1843), s. 7.. Często występuje hiatus, N efelkystikon, błąd itacyzmu jest rzadki.
Tekst rękopisu dzielony jest według krótkich Sekcji Ammoniusza (w kolorze czerwonym), ale bez odniesień do kanonów Euzebiusza. Ponadto każdy akapit rozpoczynany jest przez inicjał umieszczany na marginesie tekstu, służy to do wyodrębnienia jeszcze mniejszych jednostek, poszczególnych perykop. Wskazują one w którym miejscu rozpoczyna się nowa perykopa. W tekście nie występuje podział według długich κεφαλαια (rozdziałów), ich τιτλοι (tytuły) wraz z numerami zapisane są w górnym marginesie. Miejsce w tekście, do którego odnosi się τιτλοι, oznaczane jest przy pomocy umieszczonego na marginesie krzyża. Przed Ewangeliami umieszczone zostały listy κεφαλαια (spis rozdziałów). Wersety oddzielone są punktami, podobnie jak w Kodeksie Cypryjskim. Stosowany jest również asterysk dla oznaczenia opuszczonego tekstu.
Błędy poprawione zostały przez kopistę, który sporządzał rękopis (np. κραβατον → κραβαττον)J. Heringa, Disputatio de Codice Boreeliano, nunc Rheno-Trajectino, ed. H. E. Vinke (Utrecht, 1843), s. 13.. Nad manuskryptem pracowało kilku korektorów, wśród nich skryba, który pierwszy go sporządził. Liczba dokonanych korekt jest niewielkaCodex Boreelianus Revisited.
Tekst thumb|Folio 9 verso kodeksu
Grecki tekst kodeksu reprezentuje bizantyńską tradycję tekstualną i jest ważnym jego świadkiem (ze względu na wiek). Według Kurt i Barbary Aland jest zgodny z tekstem bizantyjskim przeciwko tekstowi „oryginalnemu” 156 razy, 78 razy zgodny jest z tekstem bizantyjskim i oryginalnym jednocześnie, ani razu nie wspiera tekstu oryginalnego przeciwko bizantyjskiemu, posiada 11 szczególnych wariantów (Sonderlesarten). W oparciu o ten profil Alandowie zaliczyli go do V kategorii.
Tekst rękopisu zaliczany jest do rodziny tekstualnej E (Sodena Ki), uchodzącej za najstarszą rodzinę tekstu bizantyjskiego. Frederik Wisse zbadał pierwszy rozdział Ewangelii Łukasza według Claremont Profile Method, tj. metody wielokrotnych wariantów. Uzyskany przezeń profil tekstualny wskazuje, że tekst rękopisu w Łk 1 jest wynikiem zmieszania kilku rodzin bizantyjski w Łk 1. W Łk 10 oraz Łk 20 rękopis nie był badany tą metodą ze względu na braki rękopisu w tych rozdziałach.
Porównanie z Textus receptus thumb|Folio 128 recto, początek Łukasza thumb|Folio 147 recto (Łk 6,15b–20a) thumb|Karta kodeksu z tekstem Łk 20,17–21 thumb|Folio 173 verso (Łk 22,37–43) thumb|Folio 200v (J 8,15–21); J 8,16b–17 został ominięty przez skrybę, więc dodano go na marginesie
Słowa po lewej stronie nawiasu, to warianty Textus receptus, słowa po prawej stronie to warianty kodeksuWarianty zostały przytoczone za J. Heringa, Disputatio de Codice Boreeliano, nunc Rheno-Trajectino, ed. H. E. Vinke (Utrecht, 1843), s. 48–103.. Sigla stosowanych kodeksów patrz: Lista kodeksów majuskułowych Nowego Testamentu Mateusz 9,1 εμβας ] εμβας ο Ιησους Mateusz 9,1 ιδιαν ] υδαιαν Mateusz 9,13 ηλθον ] εληλυθα Mateusz 9,18 αρχων ελθων ] αρχων προσηλθεν τω Ιησου Mateusz 9,18 αυτω λεγων ] αυτω λεγω Mateusz 9,18 οτι η θυγατηρ ] τι η θυγατηρ Mateusz 9,32 εξερχομενων ] διεξερχομενων Mateusz 9,33 οτι ] brak (kodeksy: B C D E G K L S) Mateusz 9,36 εκλελυμενοι ] εσκυλμενοι (kodeksy: B C D E F G K S) Mateusz 10,4 κανανιτης ] κανατης Mateusz 10,5 αποστειλας ] απεστειλεν Mateusz 10,8 νεκρους εγειρετε ] brak (kodeksy: E K L M S) Mateusz 11,7 (to samo w 11,8; 11,9) εξελθετε ] εξεληλυθατε (rękopisy aleksandryjskie mają εξελθατε) Mateusz 13,43 ακουετω ] brak Mateusz 13,54 εκπληττεσθαι ] εκπλησεσθαι Matthew 14,19 και λαβων ] λαβων (kodeksy: B D E F K L M P S) Mateusz 14,22 τους οχλους ] τον οχλον (późniejszy korektor zmienił na τους οχλους) Mateusz 14,23 μονος ] brak Mateusz 14,34 γεννησαρετ ] γενησαρεθ (kodeksy: K L) Mateusz 15,4 σου ] brak (kodeksy: B D E F G S) Mateusz 16,3 μεν ] brak Mateusz 17,9 απο ] εκ (B C D E F H K L M S) Mateusz 16,27 την πραξιν ] τα εργα Mateusz 18,8 σκανδαλιζει ] σκανδαλιζη Mateusz 18,14 υμων ] μου (B H) Mateusz 19,5 προσκολληθησεται ] κοληθησεται (κολληθησεται B D F G H S) Mateusz 21,30 δευτερω ] ετερω (D E F H K) Mateusz 23,27 brak ] τοις ανθρωποις Mateusz 23,25 ακρασιας ] αδικιας (C E F G H K S) Mateusz 23,33 πως φυγητε απο της κρισεως της γεεννης ] πως φυγητε της κρισεως της γεεννης Mateusz 26,15 καγω ] και εγω Mateusz 26,17 πασχα ] πασα Mateusz 26,26 ευλογησας ] ευχαριστησας (A E F H K M S) Mateusz 26,33 εγω ουδεποτε σκανδαλισθησομαι ] εγω ουδεποτε σκανδαλισθησομαι εν σοι Mateusz 26,40 τω πετρω ] αυτοις (F K M) Mateusz 28,13 οι μαθηται αυτου νυκτος ελθοντες εκλεψαν αυτον, ημων κοιμωμενων ] ημων κοιμωμενων οι ματηται αυτου ελθοντες εκλεψαν αυτον Marek 2,9 κραββατον ] κραβαττον Marek 5,6 προσεκυνεσεν ] προσεπεσεν Marek 6,23 ωμοσεν ] ωμολογησεν Marek 7,3 κρατουντες την παραδοσιν των πρεσβυτερων ] κρατουντες των πρεσβυτερων Marek 9,1 εως αν ιδωσι την βασιλειαν του θεου ] εως αν ιδωσι την βασιλειαν του θεου Marek 9,8 Ιησουν μονον μεθ' εαυτων ] Ιησουν μεθ' εαυτων Marek 9,43 (to samo w 9,45) εις την γεενναν, εις το πυρ το ασβεστον ] εις τεν γεενναν του πυρος Marek 9,47 εις την γεενναν, εις το πυρ το ασβεστον ] εις το πυρ το ασβεστον Marek 10,26 οι δε περισσως εξεπλησσοντο ] οι δε εξεπλησσοντο Marek 12,28 εις των γραμματεων ] εις γραμματεων Łukasz 1,64 ανεωχθη δε το στομα αυτου ] ανεωχθη δε και το στομα αυτου Łukasz 1,78 δια σπλαγχνα ελεους θεου ημων ] brak Łukasz 7,47 αφεωνται ] αφιονται Łukasz 8,2 δαιμονια επτα εξεληλυθει ] δαιμονια εξεληλυθει Łukasz 8,22 αυτος ανεβη ] αυτος ο Ιησους ανεβη Łukasz 8,30 επηρωτησε ] επερωτησε (brak augmentum) Łukasz 9,45 περι του ρηματος τουτου ] περι τουτου Łukasz 9,46 εισηλθεν δε διαλογισμος ] εισηλθεν διαλογισμος Łukasz 10,13 και σποδω ] brak Jan 2,3 υστερησαντος ] οιστερησαντος Jan 9,1 ειδεν ] ο ις ειδεν (G H) Jan 10,8 προ εμου ] brak Jan 13,17 αποκρινεται ο ιξσους εκεινος εστιν ] brak thumb|Początek Ew. Jana – epsilon z ręką w geście błogosławieństwa
Porównanie z Kr Słowa po lewej stronie nawiasu, to warianty rodziny tekstualnej Kr, słowa po prawej stronie to warianty kodeksuWarianty zostały przytoczone za The Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Deutsche Bibelgesellschaft: Stuttgart 2007).
Jan 5,44 ανθρωπων ] αλληλωνThe Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Deutsche Bibelgesellschaft: Stuttgart 2007), s. 55. Jan 5,46 εμου γαρ ] γαρ εμουThe Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Deutsche Bibelgesellschaft: Stuttgart 2007), s. 56. Jan 6,2 ηκολουθει ] ηκολουθησεν Jan 6,5 αγορασομεν ] αγορασωμενThe Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Deutsche Bibelgesellschaft: Stuttgart 2007), s. 57. Jan 6,10 αναπεσον ] αναπεσανThe Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Deutsche Bibelgesellschaft: Stuttgart 2007), s. 59.
Historia thumb|Kodeks przechowywany jest obecnie w bibliotece Uniwersytetu w Utrechcie
H. Deane w 1876 datował rękopis na VIII wiek, Tischendorf i Gregory – na IX wiek, Tregelles i Doedes – na X wiek. Obecnie kodeks datowany jest przez Instytut Badań Tekstu Nowego Testamentu na wiek IX. Miejsce powstania rękopisu jest trudne do ustalenia, wskazywano południową Francję, Szwajcarię, Włochy. Zdobiony nagłówek na początku Ewangelii Marka sugerować może zarówno pochodzenie egipskie, jak i iryjskie. Na początku Ewangelii Jana znajduje się inicjał dla litery epsilon z ręką w geście błogosławieństwa, motyw ten jest charakterystyczny dla łacińskiej sztuki. Zdaniem Gregory'ego zachodnie pochodzenie jest najbardziej prawdopodobne.
Codex Boreelianus otrzymał swoją nazwę od imienia jego właściciela, Jana Boreela (1577–1629), holenderskiego ambasadora na dworze króla Jakuba I (1603–1625). Nie wiadomo, w jaki sposób Boreel wszedł w posiadanie kodeksu. Przypuszcza się, że przywiózł rękopis podczas jednej ze swoich podróży na Wschód. Najstarsza informacja, wiążąca kodeks z Boreelem, pochodzi od Wettsteina. Sam Wettstein podaje, że aktualne miejsce przechowywania kodeksu jest dlań nieznane.