Krakowska Brygada Kawalerii

thumb|Krakowska BK w 1938 Krakowska Brygada Kawalerii (Krakowska BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego II RP.

W czasie kampanii wrześniowej brygada walczyła w składzie Armii „Kraków”. W czasie bitwy granicznej toczyła walki w rejonie Woźnik. W odwrocie osłaniała północne skrzydło armii; jej 8 pułk ułanów bił się pod Szczekocinami, a pozostałe pod Pińczowem. 16 września walczyła pod Tarnogrodem, następnie weszła do I bitwy tomaszowskiej. 8 pułk ułanów walczył w ramach Armii „Lublin” w II bitwie tomaszowskiej.

Brygada w latach 1924-1939 W 1924 roku V Brygada Jazdy przemianowana została na 5 Samodzielną Brygadę Kawalerii. Równocześnie w jej skład włączono 5 pułk strzelców konnych.

W latach 1921–1926 brygada podlegała bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr V. Dowództwo brygady stacjonowało w Krakowie.

W 1925 roku przy 8 pułku ułanów sformowany został 5 szwadron samochodów pancernych.

W 1926 roku ze składu brygady wyłączony został 2 pułk Szwoleżerów Rokitniańskich, który dyslokowany został do Starogardu i podporządkowany dowódcy 8 Samodzielnej Brygady Kawalerii.

W 1930 roku ze składu brygady wyłączono 5 szwadron samochodów pancernych i podporządkowano dowódcy 2 dywizjonu samochodów pancernych.

6 października 1933 roku trzy pułki Brygady wzięły udział w rewii polskiej kawalerii, nazywanej „Świętem Kawalerii Polskiej”, która odbyła się na krakowskich błoniach w 250. rocznicę bitwy pod Wiedniem.

Minister spraw wojskowych rozkazem Dep. Dow. Og. 1820. Org. Tj. nadał z dniem 1 kwietnia 1937 roku dotychczasowej 5 SBK nazwę „Krakowska Brygada Kawalerii”Dodatek Tajny Nr 3 do Dziennika Rozkazów z 26 marca 1937, poz. 19..

Organizacja pokojowa Krakowskiej BK w 1937 roku: dowództwo Krakowskiej Brygady Kawalerii w Krakowie 3 pułk Ułanów Śląskich w Tarnowskich Górach 8 pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego w Krakowie 5 pułk strzelców konnych w Tarnowie (od 1934 roku w Dębicy) 5 dywizjon artylerii konnej w Krakowie (od wiosny 1939 roku w Oświęcimiu) 5 szwadron pionierów w Krakowie szwadron łączności w Krakowie

W sierpniu 1939 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wprowadziło „nowe składy osobowe kawalerii”. Pułki kawalerii na stopie pokojowej zostały podzielone na dwie grupy różniące się stanem osobowym i koni. Dwa pułki należące do Krakowskiej BK (8 ułanów i 5 strzelców konnych) zostały zaliczone do grupy II, a trzeci pułk (3 ułanów) do grupy I. Juliusz S. Tym skonstatował, że rozkaz z sierpnia wprowadzający zmiany w etacie pokojowym, w sytuacji gdy pułki kawalerii od czterech miesięcy prowadziły przygotowania wojenne nie został w pełni wykonany.

Udział w kampanii wrześniowej 1939 thumb thumb Krakowska Brygada Kawalerii pod dowództwem gen. bryg. Zygmunta Piaseckiego wchodziła w skład Armii „Kraków”. Broniła ona odcinka Ząbkowice–Częstochowa na prawym skrzydle Armii. W pierwszych dniach września niemiecki XV Korpus Armijny gen. piech. Hermanna Hotha przełamał jej obronę pod Woźnikami i Zawierciem.

1 września 3 pułk Ułanów Śląskich bronił Koszęcina i Kalet przed niemiecką 2 Dywizją Lekką gen. por. Georga Stummego. Tego dnia Niemcom udało się zepchnąć pułk na pozycję pod Woźnikami. 2 września rano ponowiła natarcie niemiecka 2 DLek., wdzierając się w obronę Brygady na Floriańskiej Górze bronionej przez szwadron 3 pułku ułanów. Tu kontratakiem zdołano odzyskać pozycję, ale pod Ligotą Woźnicką Niemcom udało się przełamać obronę 8 pułku ułanów. Pod naporem wroga Brygada rozpoczęła odwrót pod Zawiercie nad Wartą. Manewr ten odsłonił północne skrzydło Grupy Operacyjnej „Śląsk”. Podczas gdy 2 DLek. była związana rozbijaniem 7 Dywizji Piechoty w rejonie Janowa 3–4 września, zadanie wywierania nacisku na Brygadę przejęła pozostająca w odwodzie 3 Dywizja Lekka gen. . 3 września 8 pułk ułanów oddzielił się od Brygady i walczył następnie pod Szczekocinami, a potem w ramach Armii „Lublin”. 4 września Brygada otrzymała rozkaz odwrotu nad Nidę w kierunku Pińczowa i Miechowa. Cofająca się Brygada była ponownie często atakowana przez niemiecką 2 DLek. W dniach 5–6 września walczyła pod Pińczowem, po czym wycofała się ku Wiślicy. 7 września osłaniała w Nowym Korczynie sztab Armii. 10 września przeprawiła się prawy brzeg Wisły pod Baranowem Sandomierskim. Następnie wzięła udział w I bitwie pod Tomaszowem Lubelskim. 14–15 września jednostki Armii „Kraków” i „Lublin” toczyły ciężkie walki w Puszczy Solskiej. 16 września Armia „Kraków” kontynuowała bitwę pod Biłgorajem. W walkach tych brała udział Brygada, broniąc rejonu silnie atakowanych przepraw na rzece Tanew pod Budziarzami i Księżpolem. 15 września o świcie na przeprawę przez Tanew pod Księżopolem wyszło silne uderzenie niemieckie. Po trzygodzinnej walce Niemcy zostali odrzuceni pod Tarnogród. Brygada zaatakowała Tarnogród, wdzierając się na północny skraj miasta i do rynku, ale przeciwuderzenie Niemców odrzuciło ją ponownie na linię Tanwi. 16 września walczyła pod Dereźnią Solską i Dereźnią Majdańską oraz Starym Majdanem i Nowym Majdanem. Nie udało się jej przebić z okrążenia w kierunku południowym. Skapitulowała wraz z resztą Armii.

Organizacja wojenna Krakowskiej BK we wrześniu 1939 +Organizacja wojenna Krakowskiej BK we wrześniu 1939Jednostka mobilizowanaJednostka mobilizującadowódca jednostki mobilizowanejdowództwo, sztab i szefowie służb Krakowskiej BKDowództwo Krakowskiej BKgen. bryg. Zygmunt Piaseckikomendant Kwatery Głównej Krakowskiej BKrtm. st. spocz. Franciszek Jakubowskiszwadron sztabowy Krakowskiej BKpor. kaw. rez. Kazimierz Chwirutsąd polowy nr 45kpt. aud. Mieczysław Alfons Kaczorowski3 pułk ułanów3 puł.płk kaw. Czesław Chmielewski8 pułk ułanów8 puł.ppłk dypl. kaw. Włodzimierz Dunin-Żuchowski5 pułk strzelców konnych5 pskpłk kaw. Kazimierz Kosiarski5 dywizjon artylerii konnej5 dakppłk art. Jan Kanty Witowskidrużyna parkowa uzbrojenia nr 54151 dywizjon pancerny5 bpanc.mjr br. panc. Henryk Świetlickibateria motorowa artylerii przeciwlotniczej typ B nr 855 daplot.ppor. art. Stanisław Antoni Skowrońskiszwadron kolarzy nr 58 puł.rtm. Antoni Starnawskiszwadron pionierów nr 5rtm. Jan Plosso vel Płosaszwadron łączności nr 5por. łącz. Bohdan Chełmońskisamodzielny pluton karabinów maszynowych nr 55 pskpor. kaw. rez. Władysław Zakrzeńskipark intendentury typ II nr 541pluton konny żandarmerii nr 585 dżand.kpt. żand. Zbigniew Kędzierskipoczta polowa nr 167Dyrekcja OPiT Lwówpluton sanitarny konny typ I nr 85szw. zapas. 3 puł.warsztat taborowy [parokonny] nr 5413 puł.kolumna taborowa kawaleriyjska parokonna typ II nr 541kolumna taborowa kawaleriyjska parokonna typ II nr 542kolumna taborowa kawaleriyjska parokonna typ II nr 5435 pskkolumna taborowa kawaleriyjska parokonna typ II nr 544kolumna taborowa kawaleriyjska parokonna typ II nr 545kolumna taborowa kawaleriyjska parokonna typ II nr 5465 dakOddziały przydzieloneLubliniecki Batalion Obrony Narodowejmjr Franciszek ŻakII pluton 26 eskadry obserwacyjnej2 plot.por. obs. Stanisław Król

Obsada personalna Kwatery Głównej Obsada personalna Kwatery Głównej Krakowskiej Brygady Kawalerii we wrześniu 1939 roku dowódca brygady – gen. bryg. Zygmunt Piasecki oficer ordynansowy – ppor. rez. kaw. Andrzej Czapski szef sztabu – ppłk dypl. kaw. Tadeusz Julian Nalepa oficer operacyjny – rtm. Stanisław Szczypa (słuchacz I rocznika WSWoj.) oficer informacyjny – por. dypl. kaw. Henryk Algernan Gustaw Ottmar Maria Breza †27 IX 1939 Zielona k. Rawy Ruskiej dowódca łączności – kpt. łącz. Wacław Dramiński (do 29 VIII 1939 dowódca łączności Pomorskiej BK) kwatermistrz – rtm. dypl. Witold Sokolnicki szef służby intendentury – kpt. int. z wsw Piotr II Borkowski naczelny lekarz – mjr lek. Jerzy Marceli Paweł Kluczyński †3 IX 1939 Woźniki naczelny lekarz weterynarii – ppłk lek. wet. Zygmunt Zawierucha (starszy lekarz weterynarii 8 puł) szef służby sprawiedliwości i szef Sądu Polowego Nr 45 – kpt. aud. Mieczysław Alfons Kaczorowski (sędzia śledczy w WSO Nr V) szef służby duszpasterstwa katolickiego – ks. kpl. Zygmunt Pastuszko (administrator parafii Częstochowa) komendant Kwatery Głównej – rtm. w st. spocz. Franciszek Jakubowski dowódca Szwadronu Sztabowego – por. rez. Kazimierz Chwirut

Odtworzenie brygady w ramach Armii Krajowej Pod koniec lipca 1944 roku, na terenie Okręgu Krakowskiego AK, zgodnie z planem Odtwarzania Sił Zbrojnych, sformowana została Krakowska Brygada Kawalerii Zmotoryzowanej AK krypt. „Bank”, „B”, „CC”.

Organizacja i obsada personalna Krakowskiej BK Zmot. AK według stanu z 20 października 1944 roku Dowództwo i sztab brygady (13 oficerów, 8 podoficerów i 42 szeregowców) dowódca brygady – mjr kaw. Edward Kleszczyński ps. „Miechowita”, „Dzik” szef sztabu – mjr piech. Adolf Skorwid ps. „Dąb” adiutant – ppor. rez. Tadeusz Laskowski ps. „Skała I” I oficer sztabu – por. Wacław Hubicki ps. „Hubert” oficer wyszkolenia – por. rez. Zygmunt Kałwa ps. „Kamień” oficer łączności i dowódca plutonu łączności – ppor. Witold Sławeta ps. „Bystry” oficer broni – ppor. NN ps. "Żak"; oficer inżynierii i dowódca plutonu saperów – ppor. NN ps. „Pal” kwatermistrz – kpt. NN ps. "Klon" szef intendentury – ppor. rez. Tadeusz Dziedzicki ps. „Krzywda” kapelan – ks. Mieczysław Skurczyński ps. „Miecz” szef kancelarii – plut. pchor. rez. Stanisław Skalski ps. „Śledź”

8 pułk ułanów AK kryp. „U1”, „B/U”, „CC/U” (24 oficerów, 221 podoficerów i 1648 szeregowych) dowódca pułku – mjr Józef Bokota ps. „Malina”, następnie kpt. Kazimierz Tomczak ps. „Lubicz” I dywizjon – por. Franciszek Bednarski ps. „Zator”, następnie por. Marian Puz ps. „Komar” II dywizjon – por. Bronisław Makowski ps. „Wyrwa”, następnie ppor. Franciszek Kozera ps. „Karp” III dywizjon (początkowo dywizjon zapasowy brygady) – por. Edmund Sienkowski ps. „Pik”

5 pułk strzelców konnych AK kryp. „Pszczoła”, „B/P”, „CC/P” (25 oficerów, 269 podoficerów i 1818 szeregowych) dowódca pułku – rtm. Jerzy Jasielski ps. „Jawa” I dywizjon – por. Stanisław Sierakowski ps. „Dołęga” II dywizjon – por. Otto Śmiałek ps. „Kalina” III dywizjon – kpt. Stefan Philipp ps. „Poraj” (początkowo jako IV/116 Pułku Piechoty AK Ziemi Olkuskiej kryp. „Winiarnia”)

samodzielny batalion partyzancki „Skała”

Brygada posiadała także różnorodne jednostki specjalne, zaliczane do stanów liczbowych obwodów lub macierzystych oddziałów bojowych. Razem z 6 Dywizja Piechoty AK i 106 Dywizją Piechoty AK wchodziła w skład Grupy Operacyjnej „Garda” (nazywanej także „Kraków”) pod dowództwem płk. Edwarda Godlewskiego ps. „Garda”.

Obsada personalna dowództwa brygady Dowódcy brygady płk kaw. Henryk Brzezowski (IV 1921 – 29 XI 1927, od 1 XII 1924 do 20 VIII 1925 był słuchaczem II Kursu CWSW) płk SG Włodzimierz Tyszkiewicz (p.o. 15 I – 20 VIII 1925) płk kaw. / gen. bryg. Konstanty Plisowski (29 XI 1927 – 31 III 1930 → dyspozycja MSWojsk.) płk kaw. Stefan Jacek Dembiński (p.o. od XII 1929) płk kaw. / gen. bryg. Zygmunt Piasecki (od 31 III 1930 – IX 1939)

Szefowie sztabu rtm. p.d. SG Medard Cibicki (do 1 XI 1923 → słuchacz kursu doszkolenia w Wyższej Szkole Wojennej) rtm. SG dr Marian Maciejowski (do 1 I 1925 → Oddział IIIa BŚRW) mjr SG Olgierd Górka (1 II – 31 V 1925 → przeniesiony do rezerwy) mjr / ppłk SG Tadeusz Śmigielski (VI 1925 – 23 V 1927 → zastępca dowódcy 8 puł) mjr dypl. Stanisław Edward Kozłowski (VI 1927 – 20 II 1930 → zastępca dowódcy 10 psk) rtm. dypl. Emil Gruszecki (20 II 1930 – 1932 → Departament Kawalerii MSWojsk.)