thumb|Tablica pamiątkowa w Tremblay-en-France Henri Rol-Tanguy, właśc. Georges René Henri Tanguy ps. Louis, Théo, Morel, Prat, Gay, Imbert, Nordal, Rol (ur. 12 czerwca 1908 w Morlaix, zm. 8 września 2002 w Paryżu) – francuski robotnik, oficer Brygad Międzynarodowych, czołowy działacz francuskiego ruchu oporu, dowódca powstania paryskiego, oficer francuskich wojsk lądowych i działacz kombatancki, wieloletni członek Komitetu Centralnego Francuskiej Partii Komunistycznej.

Życiorys Młodość Jego matką była praczka Mathilde Bizien z Bretanii. Dzieciństwo spędził w miejscowościach Brest i Tulon, gdzie służbę wojskową odbywał jego przybrany ojciec Anatole Tanguy, oficer Marynarki Wojennej. W wieku 14 lat zaczął pracę w zakładach metalurgicznych. W wieku lat 15 wraz z matką przeniósł się do Paryża. Uzyskał jedynie podstawowe wykształcenie w Breście i Cherbourgu.

W 1925 rozpoczął pracę w zakładach Renaulta w Boulogne-Billancourt i zapisał się do młodzieżówki Francuskiej Partii Komunistycznej. Zorganizował w swoim zakładzie komórkę partyjną, kilkakrotnie stawał na czele strajku, co ostatecznie kosztowało go zwolnienie z pracy i zakaz zatrudnienia w wielkich fabrykach. W 1929 odbył służbę wojskową w 8 Pułku Żuawów, służąc w Algierii za karę za zbyt późne stawienie się w jednostce wojskowej. W czasie służby był wzorowym żołnierzem, uzyskał stopień starszego szeregowego i uprawnienia mechanika wojskowego.

Od 1930, po ukończeniu dalszych kursów zawodowych, pracował kolejno jako tokarz, hydraulik i spawacz, a w 1934 powrócił do działalności w partii. Założył w fabryce Bregueta w Montrouge komórkę komunistyczną, co ponownie zakończyło się zwolnieniem z pracy w roku następnym. W 1936 został sekretarzem związku zawodowego metalowców przy CGT w regionie paryskim. Zarabiał ok. 2000 franków miesięcznie. Wówczas poznał Cécile Le Bihan, swoją przyszłą żonę.

Hiszpańska wojna domowa Organizował kampanię solidarnościową z Republiką Hiszpańską, a 19 lutego 1937 wyjechał do tego kraju, by wstąpić do Brygad Międzynarodowych. W stopniu kapitana prowadził szkolenia dla ochotników z zakresu mechaniki w Albacete. Następnie w randze komisarza batalionu objął polityczne kierownictwo nad jedną z utworzonych jednostek. W sierpniu tego roku wstąpił do Komunistycznej Partii Hiszpanii. W październiku 1937 na polecenie PCF wrócił do Francji, jednak już w lutym 1938 ponownie wyjechał do Hiszpanii, gdzie zorganizował ewakuację ośrodka szkoleniowego BI z Albacate. W maju mianowany komisarzem XIV Brygady Międzynarodowej. 18 czerwca 1938 został ranny na skutek ostrzalnia z karabinu maszynowego jego samochodu (do końca życia nosił kulę w łopatce). Następnie walczył nad rzeką Ebro. Po klęsce przeszedł Pireneje i wrócił do Francji.

II wojna światowa We wrześniu 1939 Henri Tanguy został zmobilizowany i włączony do 57 Pułku Piechoty Kolonialnej w Lotaryngii, następnie przeniesiony do 28 Pułku Piechoty Senegalskiej w stopniu porucznika, z którym walczył od 5 do 24 czerwca 1940, wyróżniając się odwagą. Po demobilizacji, wspólnie ze swoją żoną, na nowo zaczął działać w zdelegalizowanej PCF. Uniknął aresztowania w czasie pierwszej fali zatrzymań komunistów, a następnie razem z Raymondem Losserandem i Gastonem Carre organizował komunistyczne jednostki zbrojnego ruchu oporu – Organizacja Specjalna (OS) – w Paryżu i okolicach. Kiedy w maju 1942, po trzech miesiącach od powstania nowej komunistycznej organizacji – Wolnych Strzelców i Partyzantów Francuskich (w skrócie FTPF lub FTP), obaj jego współpracownicy zostali schwytani i rozstrzelani, Tanguy powołał na ich miejsce Rogera Lineta i Raymonda Colina. Zagrożony aresztowaniem, Tanguy wyjechał do Poitou, gdzie kontynuował tworzenie podziemnych jednostek wojskowych. Wrócił do Paryzą w maju 1943, by razem z żoną redagować podziemną gazetę FTP, a razem z Józefem Epsteinem i Édouardem Vallerandem przeprowadzić skuteczną reorganizację stworzonych już grup. Od września 1943 koordynował akcje antydeportacyjne, sabotując wywózki z Francji, a następnie został dowódcą FTP w rejonie paryskim (departamenty Seine, Seint-et-Oise, Seine-et-Marne oraz Oise). W celu uniknięcia aresztowania, w 1944, przybrał pseudonim "Rol", na cześć Théophile'a Rol'a, dowódcy batalionu XIV BI i swojego przyjaciela, który poległ nad Ebro w 1938.

W lutym 1944, po zjednoczeniu FTPF, gaullistowskiej Tajnej Armii (AS), giraudyjskiej Organizacji Ruchu Oporu Armii (ORA) i innych grup podziemia we Francuskie Siły Wewnętrzne (FFI), został ich dowódcą w Île-de-France (Region P1) oraz szefem III Biura Sztabu FFI. Od początku roku 1944 był szczególnie zaangażowany w przygotowanie do wyzwolenia Paryża. Osobiście wzywał paryżan do strajku generalnego w mieście, wznoszenia barykad, a następnie objął dowództwo nad siłami powstańczymi po wybuchu powstania, 25 sierpnia razem z generałem Leclerkiem przyjął kapitulację niemieckiego garnizonu w mieście.

We wrześniu 1944 skierowany do służby we Francuskiej Armii Wyzwolenia, gdzie współorganizował 10 Dywizję Piechoty. Następnie przeniesiony na stanowisko zastępcy dowódcy 151 Pułku Piechoty, wchodzącym w skład 2 Dywizji Piechoty Marokańskiej. Wziął udział we wszystkich walkach jednostki od Renu pod Dunaj. Za swoje zasługi otrzymał z rąk generała de Gaulle'a Order Wyzwolenia. Do 2 października 1945 pozostał w Niemczech jako zastępca komendanta wojsk okupacyjnych Koblencji.

Okres powojenny Po wojnie ppłk Henri Tanguy dowodził 27 Pułkiem Piechoty i 7 Pułkiem Piechoty Liniowej. W 1947 zatrudniony w ministerstwie obrony, w latach 1948–51 kierował III Biurem Sztabu Generalnego. W styczniu 1952, mimo iż od zakończenia wojny nie działał w PCF, został odsunięty na boczny tor i do przejścia na emeryturę, w czerwcu 1962, pozostał bez stanowiska w wojsku.

.

Zmarł w Paryżu, w wieku 94 lat. Pochowano go w Monteaux, chociaż uroczystości pogrzebowe, z udziałem Prezydenta Francji Jacques'a Chiraca, odbyły się w paryskim Kościele Inwalidów. Od 2004 Henri Rol-Tanguy ma swoją ulicę w Paryżu, w XIV okręgu, w pobliżu placu Denfert-Rochereau, z którego dowodził powstaniem w 1944.

Życie prywatne W listopadzie 1936 Henri Tanguy poznał młodszą o 11 lat Marguerite Marie Cécile Le Bihan (10 kwietnia 1919 – 8 maja 2020Héroïne de la Résistance et figure de la Libération de Paris, Cécile Rol-Tanguy meurt à l'âge de 101 ans ), której ojcem był François Le Bihan (11 stycznia 1893 – 19 września 1942) – współzałożyciel PCF, zamordowany później w KL Auschwitz. Para razem walczyła w hiszpańskiej wojnie domowej. Po powrocie do ojczyzny pobrali się 19 kwietnia 1939 roku. Na świat przyszło pięcioro ich dzieci: Hélène (nauczyciel akademicki), Jean (dziennikarz), Claire i Francis (urzędnicy) oraz Françoise, która zmarła w dzieciństwie. W czasie okupacji Cécile Tanguy razem z mężem działała jako jego sekretarka i oficer łącznikowy w ruchu oporu (FTPF i FFI) pod pseudonimami "Jeanne", "Yvette" i "Lucie". Za swoją działalność w La Resistance została odznaczona m.in. Orderami Legii Honorowej (Wielki Oficer), Wyzwolenia i Narodowym Zasługi (Wielki Krzyż).

21 października 1970 Henri Tanguy dokonał urzędowej zmiany nazwiska na Rol-Tanguy, którego prawo do noszenia otrzymała także jego żona i potomkowie.

Awanse Francja 45px starszy szeregowy (Soldat de première classe) – 1929 45px porucznik (Lieutenant) – 1940 45px podpułkownikUżywany wówczas przez Tanguya pseudobim brzmiał Colonel Rol (pol. Pułkownik Rol), ta ranga widnieje też na większości tablic pamiątkowych i nazwach ulic poświęconych Henriemu Tanguyowi, mimo że do końca życia pozostał w randze podpułkownika. (Lieutenant-colonel) – 1 czerwca 1944

Brygady Międzynarodowe 40px kapitan (Capitán) – luty 1937 40px Komisarz Polityczny Batalionu (Comisario de Batallón) – maj 1937 40px Komisarz Polityczny Brygady (Comisario de Brigada) – maj 1938

Odznaczenia Francja Krzyż Wielki Legii Honorowej (Grand-croix de la Légion d'honneur) – 1994 Komandor Legii Honorowej (Commandeur de la Légion d’honneur) – 5 października 1974 Kawaler Legii Honorowej (Chevalier de la Légion d'honneur) – 1946 Order Wyzwolenia (Ordre de la Libération) – 18 czerwca 1945; od 18 stycznia 1946 Towarzysz Wyzwolenia (Compagnon de la Libération) Krzyż Wojenny 1939–1945 nadany trzykrotnie (Croix de guerre 1939–1945 – trois citations) Medal Francuskiego Ruchu Oporu (Médaille de la Résistance française) – 1947 Krzyż Kombatanta-Ochotnika Ruchu Oporu (Croix du combattant volontaire de la Résistance) Krzyż Kombatanta-Ochotnika (Croix du combattant volontaire) Krzyż Kombatanta (Corix du combattant) Medal Pamiątkowy Wojny 1939–1945 (Médaille Commémorative de la Guerre 1939–1945)

Zagraniczne Order Wojny Ojczyźnianej II stopnia (Орден Отечественной войны II степени) – Związek Radziecki; 7 maja 1985 Order Przyjaźni Narodów (Орден Дружбы народов) – Związek Radziecki; 16 maja 1980 Prezydencki Medal Wolności (Presidential Medal of Freedom) – Stany Zjednoczone; 24 listopada 1947

Prace autorstwa Rol-Tanguy La libération de Paris (1964) Le parti communiste français dans la Résistance (1967) La vérité sur la libération de Paris (1971) La libération de Paris. Les 100 documents (1994)

W kulturze W filmie Czy Paryż płonie? rolę Pułkownika Rol'a zagrał francuski aktor Bruno Cremer.

Przypisy

Bibliografia Roger Bourderon, Rol-Tanguy, Tallandier, Paris 2004

Kategoria:Członkowie francuskiego ruchu oporu Kategoria:Członkowie Komunistycznej Partii Hiszpanii Kategoria:Działacze Francuskiej Partii Komunistycznej Kategoria:Francuscy oficerowie Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Morlaix Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kombatanta Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kombatanta-Ochotnika Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kombatanta-Ochotnika Ruchu Oporu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym Wojny 1939–1945 Kategoria:Odznaczeni Medalem Ruchu Oporu Kategoria:Odznaczeni Orderem Przyjaźni Narodów Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Wyzwolenia Kategoria:Odznaczeni Prezydenckim Medalem Wolności Kategoria:Żołnierze Brygad Międzynarodowych Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Zmarli w 2002