Zofia Zawisza 1. voto Gąsiorowska 2. voto Kernowa, ps. Anna Wiśniowiecka, Zofia Zawiszanka (ur. 8 lutego 1889 w Szpitarach koło Miechowa, zm. 2 lipca 1971 w Krakowie) – polska poetka, prozaiczka i publicystka, działaczka niepodległościowa. thumb|250px|Dwór rodziny Zawiszów, 2008
Życiorys Była córką Artura Zawiszy i Marii z domu Wolka. Mieszkała w majątku rodzinnym w Goszycach (woj. małopolskie).
W 1908 eksternistycznie zdała maturę w III Gimnazjum Franciszka Józefa we Lwowie. W czasie nauki działała w uczniowskiej organizacji PET i w Towarzystwie Szkoły Ludowej. W 1909 zaczęła studia w Studium Rolniczym Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Inżynierką rolnictwa została 14 marca 1917. W czasie studiów związała się z ruchem zarzewiackim. Współpracowała z działaczami Narodowego Związku Chłopskiego i Narodowego Związku Robotniczego. Zainspirowała powstanie zalążków organizacji paramilitarnych dla galicyjskiej młodzieży akademickiej (Legia Niepodległości). W 1911 zorganizowała Żeńską Drużynę Strzelecką w Krakowie. W 1912 wstąpiła do żeńskiej Polskiej Drużyny Strzeleckiej, której była współzałożycielką i komendantką.
W czasie I wojny światowej pracowała w wywiadzie Legionów Polskich. Należała do Polskiej Organizacji Wojskowej. Dostarczała patrolom Józefa Piłsudskiego informacji o ruchach wojsk rosyjskichAdam Próchnik, Aleksandra Piłsudska. Komendantka wywiadu kobiecego, opracowanie, komentarz i przypisy Małgorzata Basaj i Emil Noiński, Sulejówek 2023, s. 58.. Jej dwór był punktem kontaktowym dla kurierów Oddziału Wywiadowczego oraz dla legionistów. Działała w Narodowym Związku Chłopskim. Redagowała czasopismo „Bartosz”. Później wstąpiła do królewiackiego Polskiego Stronnictwa Ludowego (późniejszy PSL Wyzwolenie).
W wojnie polsko-bolszewickiej walczyła w Ochotniczej Legii Kobiet w stopniu kapitana. W okresie międzywojennym administrowała rodzinnym majątkiem w Goszycach, a także działała w Związku Legionistów Polskich, Związku Ziemian i Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet. W roku akademickim 1923/1924 wróciła na studia na UJ. W 1924 była organizatorką krakowskich uroczystości z okazji 10 rocznicy wymarszu I Kompanii Kadrowej. W Goszycach gościła J. Piłsudskiego oraz oficerów oddziału W. Beliny-Prażmowskiego. Utrzymywała bliskie stosunki towarzyskie z Aleksandrą i Józefem Piłsudskimi.
Poślubiła Janusza Gąsiorowskiego (1889–1949), bliskiego współpracownika Piłsudskiego, później generała brygady Wojska Polskiego. W 1916 urodziła się ich córka, Anna Gąsiorowska (późniejsza żona Jerzego Turowicza, zm. 2000). Jej ojcem chrzestnym był Piłsudski. Drugim mężem Zofii (od 1925) był inż. Romuald Kern.
Debiutowała w 1917, ogłaszając broszurę Nasz naczelnik Józef Piłsudski (pod nazwiskiem Przerowa). Publikowała wiersze, wspomnienia, opowiadania oraz powieści dla młodzieży. W dwudziestoleciu międzywojennym pisała książki pod nazwiskiem Zofii Zawiszanki. Jej artykuły drukowano w czasopismach: „Rząd i Wojsko”, „Kobieta Współczesna” i „Bluszcz”.
W czasie okupacji hitlerowskiej podjęła współpracę z organizacjami konspiracyjnymi, m.in. Batalionami Chłopskimi i Organizacją Orła Białego. W jej majątku chronili się żołnierze podziemia oraz poszukiwaniu przez władze niemieckie.
Po reformie rolnej przeniosła się do Krakowa. Pracowała jako tłumaczka z języka francuskiego. Publikowała w „Tygodniku Powszechnym”.
Ordery i odznaczenia Krzyż Niepodległości z Mieczami – 18 października 1932 za pracę w dziele odzyskania niepodległości. Krzyż Walecznych Krzyż Polskiej Organizacji Wojskowej Odznaka Pamiątkowa Pierwszej Brygady „Za wierną służbę” Odznaka Pamiątkowa „Pierwszej Kadrowej” Odznaka pamiątkowa 1. Pułku Ułanów
Twórczość (wybór) Głos wśród burzy (wiersze z lat młodzieńczych; jako Anna Wiśniowiecka; 1918) Poprzez fronty. Pamiętnik wywiadowczyni I pułku piechoty Legionów z 1914 r. Na podstawie notatek spisanych w II – III 1915 r. (wspomnienia; jako Zofia Zawiszanka; 1928) Świt wielkiego dnia. Opowieść z dzieciństwa Marszałka Piłsudskiego (1938) Przedziwny wódz. Powieść z XV w. (Albertinum 1948) Zwiastuny burzy, Goszyce-Słomniki-Małoszów-Goszyce 30 VII-6 VIII, [w:] Rok 1914 w dokumentach i relacjach (Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego; Księgarnia Akademicka 2004) Zofia Zawiszanka, [w:] Kobiety niepodległości. Wspomnienia z lat 1910–1918, red. Kamil Piskała, Marta Sikorska-Kowalska, Warszawa 2019, s. 185–235.
Zobacz też Stary Dwór w Goszycach Ułańska siódemka
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Członkinie Ochotniczej Legii Kobiet Kategoria:Członkinie Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet Kategoria:Członkowie Narodowego Związku Chłopskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Towarzystwa Szkoły Ludowej Kategoria:Członkowie Związku Legionistów Polskich Kategoria:Członkowie Związku Młodzieży Polskiej „Przyszłość” Kategoria:Ludzie związani z Goszycami (województwo małopolskie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Odznaką pamiątkową Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Zmarli w 1971