Okręg Tarnopol SZP, ZWZ, wreszcie Armii Krajowej noszący kryptonimy „Komar”, „Tarcza”, „Ton”.
Formowanie i zmiany organizacyjne Okręg Tarnopolski Armii Krajowej obejmował tereny przedwojennego województwa tarnopolskiego. Konspiracja w Tarnopolskiem zaczęła się już jesienią 1939. Po wybuchu wojny niemiecko-rosyjskiej, tzw. „grupa warszawska” wysłana przez Komendę Główną Armii Krajowej, przystąpiła do tworzenia sztabu i struktur terenowych w czterech inspektoratach okręgu. Przez jego tereny przebiegała strategiczna linia kolejowa Lwów-Tarnopol-Kijów, którą zaopatrywano Grupę Armii „Północna Ukraina”. Podobne znaczenie miały magistrale drogowe. Każda dywersja w systemie komunikacji była dotkliwym ciosem dla armii niemieckiej.
Wiosną 1943 w okręgu funkcjonowały 222 plutonyPluton liczył przeciętnie 50 żołnierzy.. Łącznie siły okręgu to ok. 11100 żołnierzy, w tym 72 oficerów, 134 podchorążych i 1930 podoficerówKrząstek, W 55 rocznicę... s. 32..
W 1943 komenda okręgu prowadziła intensywne przygotowania do „Burzy”, trafnie prognozując, że na początku 1944 Rosjanie wkroczą na teren okręgu. Znaczna część sił znajdowała się pod bronią w terenie, osłaniając skupiska ludności polskiej przed atakami UPA.
Uwarunkowania geopolityczne Okręg Tarnopol Armii Krajowej obejmował obszar około 14000 km². Liczył 1,35 miliona ludności. Języka polskiego używało tu 49,3%, ukraińskiego i ruskiego – 45,5%. 25,1% uznawało za swój ojczysty język ukraiński. Rzymskich katolików było 36,7%, grecko-katolików 54,5%. Liczbę żydów oceniano na 8,4%. W Tarnopolu 78% mieszkańców uważało za ojczysty język polski (ukraiński i ruski – 8%). Przewaga rzymskich katolików (41%) nad grekokatolikami (19%) była dwukrotna.
Komendanci p.o. kpt. Mieczysław Widajewicz „Czerma”, ppłk/płk Franciszek Studziński „Radwan”, płk Jan Majewski „Szmigiel”, płk Bruno Rolke „As”, płk dypl. Kazimierz Bąbiński „Luboń”, ppłk Jan Kiwerski „Oliwa”, mjr Tadeusz Sztumberk-Rychter „Żegota”, płk Jan Kotowicz „Twardy”. kpt. Franciszek Garwol (komendant podokręgu) thumb|Pomnik marszałka Józefa Piłsudskiego w Tarnopolu
Skład organizacyjny Struktura organizacyjna podana za Atlas polskiego podziemia niepodległościowego: Inspektorat Tarnopol Armii Krajowej Inspektorat Złoczów Armii Krajowej Inspektorat Brzeżany Armii Krajowej Inspektorat Czortków Armii Krajowej 30 czerwca 1944 komenda Obszaru Lwów swoim rozkazem dokonała reorganizacji wprowadzając trzy podokręgiKomenda Obszaru Lwów odtwarzała dowództwo Okręgu Korpusu Lwów z 1939.. Powstał Podokręg Tarnopol Armii Krajowej w składzieJ. Kwiek, Materiały sympozjum „Operacja zbrojna Armii Krajowej krypotonim Burza.. s. 43.: Inspektorat Złoczów Armii Krajowej Inspektorat Brzeżany Armii Krajowej Obwód Buczacz Armii Krajowej Dunajów Dowództwo podokręgu przeniosło się do Lwowa
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Struktura Organizacyjna Armii Krajowej, Marek Ney-Krwawicz w: Mówią wieki nr 9/1986. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej, Materiały sympozjum nt: Operacja zbrojna Armii Krajowej kryptonim Burza na ziemiach południowo-wschodnich II RP w 1944. Biblioteczka Na Kresach Południowo-Wschodnich 1939-1945 nr 7. Kraków 1994
Kategoria:Jednostki organizacyjne Armii Krajowej rozwiązane w 1944