Rada Miasta Krakowa (także Rada Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa) – samorządowy organ władzy uchwałodawczej w Krakowie, sprawujący także funkcje kontrolne, złożony z radnych pochodzących z wyboru, działający na podstawie przepisów o samorządzie gminnym oraz o samorządzie powiatowym.

Do 1945 Rada miejska w Krakowie po raz pierwszy jest wzmiankowana w źródłach pod datą 1264. Najprawdopodobniej istniała już wcześniej (co najmniej od momentu lokacji Krakowa w 1257), obok wójta i ławy. Początkowo jej kompetencje były niewielkie. Dominujące znaczenie w mieście zdobyła dopiero po buncie wójta Alberta, gdy Władysław Łokietek ograniczył rolę wójtów oraz przeniósł ciężar zarządzania miastem na radę, którą powołał spośród swoich stronników.

Rajcy miejscy byli mianowani odtąd przez pewien czas przez króla, później przed dotychczasową radę. Początkowo kadencja radnych trwała rok, później jednak (co najmniej od 1. połowy XV w.) funkcję tę pełniono dożywotnio. Zwiększała się też stopniowo liczba rajców (pierwotnie było ich 6, na początku XV w. 8, a jeszcze w tym stuleciu wykształciła się praktyka funkcjonowania obok 8-osobowej rady urzędującej także 16-osobowej rady starej, które wspólnie obradowały nad najważniejszymi sprawami miasta). Różnie kształtowały się warunki, które należało spełnić aby ubiegać się o ten urząd, od XVI w. niezbędnym wymogiem było uprzednie pełnienie funkcji ławnika miejskiego.

Rada miejska początkowo zarządzała miastem (m.in. kwestiami finansowymi czy porządkowymi), stopniowo przejmowała również od ławy miejskiej funkcje sądownicze. Obradom rady przewodniczył burmistrz, reprezentujący także radę na zewnątrz i wykonujący uchwały rady, którą to funkcję pełnili kolejno wszyscy radni, zmieniając się co sześć tygodni. Jego kompetencje stopniowo powiększały się, zyskał m.in. pewne uprawnienia sądownicze. Duża liczba spraw w kompetencji rady powodowała wykształcanie się w jej ramach dalszych funkcji, m.in. lonerów zarządzających finansami miasta. Podlegali jej też urzędnicy kancelarii radzieckiej (pisarze, sekretarze), syndycy (reprezentujący interesy miasta na zewnątrz) oraz hutman ratuszny (wykonujący przede wszystkim funkcje policyjne). W XVI w. pojawiła się kontrola gospodarki finansowej rady – zobowiązano ją do corocznych rozliczeń przed delegacjami pospólstwa. Z czasem delegacje te zyskały też prawo zabierania głosu w najważniejszych dla miasta sprawach.

W 1776 Komisja Dobrego Porządku zaprowadziła reformę ustroju miasta, m.in. zmniejszając liczbę radnych do 12, spośród których jedynie czterech kolejno (przez kwartał) pełniło funkcję burmistrza. Zasadnicza reforma ustroju nastąpiła jednak w 1791 na mocy ustaw Sejmu Czteroletniego. Powołano wówczas tzw. zgromadzenie miejskie ogólne (złożone z 60 „gminnych” pochodzących z wyboru, przede wszystkim wypowiadało się w kwestii ustanawiania opłat miejskich) i zgromadzenie wydziałowe oraz wybierany przez to ostatnie magistrat, który miał się zająć bieżącym zarządem miasta (składał się z prezydenta, wiceprezydenta, 8 radnych i kasjera). Nowy porządek zaprowadzono w Krakowie wiosną 1792, ale jeszcze w tym samym roku upadł i przywrócono poprzednią radę miejską. Już w 1794 dokonano jednak kolejnej reformy (powołano zgromadzenie gminnych i ławników, pochodzących z wyboru, które wybierało magistrat i kontrolowało jego działalność).

Po 1795 funkcjonowanie rady miejskiej zostało ograniczone. W 1802 powołany został tzw. „wydział miejski”, pochodzący z wyboru. W okresie, gdy Kraków znajdował się w granicach Księstwa Warszawskiego funkcjonowała „rada municypalna”, złożona z członków mianowanych przez króla spośród przedstawionych mu przez zgromadzenia gminne kandydatów. Po Kongresie Wiedeńskim i powstaniu Wolnego Miasta Kraków funkcje rady miejskiej przejęły organy Wolnego Miasta (głównie Senat Rządzący). Po wcieleniu Wolnego Miasta do monarchii Habsburgów w 1846 ponownie utworzono radę miejską (1848, pochodząca z wyboru, pełniąca funkcje uchwałodawcze i wykonawcze). W 1853 rada jako organ samorządu została jednak rozwiązana, a w jej miejsce powołano wydział miejski, którego członkowie pochodzili z nominacji.

Odrodzenie rady miejskiej nastąpiło w 1866 wskutek odchodzenia od centralnego modelu zarządzania państwem (efektem tego było również przyznanie autonomii Galicji). Rada ta była organem samorządu stanowiącym prawo lokalne, decydującym o finansach i mieniu gminy itp. Początkowo liczyła 60 osób, wskutek jednak rozszerzania granic miasta liczba ta stopniowo się powiększała (przed I wojną światową było 103 radnych). Prawo wyboru radnych ograniczone było cenzusem majątkowym i stanowym aż do odzyskania niepodległości w 1918. W 1911 do rady zostało wybranych 83 radnych.

Kolejna reforma (1934) przyniosła m.in. ograniczenie liczby radnych ze 124 do 72. Podczas II wojny światowej rada miejska przestała działać. Jej namiastką była Rada Przyboczna Miasta Krakowa (1939–1941).

1945–1990 Po II wojnie światowej rada miejska została odrodzona jako Rada Narodowa Miasta Krakowa (od 1957, w związku z wydzieleniem Krakowa z województwa krakowskiego, Miejska Rada Narodowa w Krakowie). Pierwsze posiedzenie odbyła w styczniu 1945 – jej 12 członków pochodziło z PPR i jej stronnictw sojuszniczych. Stopniowo jej skład poszerzano poprzez powoływanie nowych członków przez partie polityczne zdominowane przez PPR, a następnie PZPR. Rada funkcjonowała wówczas jako organ samorządowy (stanowienie prawa miejscowego, dysponowanie majątkiem i finansami miejskimi, powoływanie prezydenta i zarządu) oraz administracyjny (kontrola urzędów, przedsiębiorstw, instytucji państwowych i samorządowych). Po zniesieniu samorządu terytorialnego w 1950 rada stała się już wyłącznie organem władzy państwowej, zaczęła też koordynować działalność powstałych wówczas rad dzielnicowych. Od 1954 członków Rady wybierano w wyborach powszechnych. Prezydium Rady, kierowane przez przewodniczącego stało się organem zarządzającym i wykonawczym w mieście; w 1973 przywrócono jednak funkcję prezydenta miasta.

Po reformie administracyjnej w 1975 Miejska Rada Narodowa objęła swoim działaniem obszar całego województwa miejskiego krakowskiego, a prezydent przejął także funkcję wojewody.

Po 1990 mały|Sala obrad Rady Miasta Krakowa w Pałacu Wielopolskich W 1990 doszło do odrodzenia samorządowej Rady Miasta Krakowa – zlikwidowana została Rada Narodowa, 27 maja odbyły się wybory samorządowe, a 8 czerwca odbyła się pierwsza jej sesja. Początkowo Rada składała się z 75 radnych, od 2002 składa się z 43 radnych. Radni wybierani są na pięcioletnie kadencje (do 2018 były one czteroletnie). Pracami Rady kieruje wybierany spośród jej członków przewodniczący; Rada powołuje także komisje, do których składu zaprasza też ekspertów z zewnątrz. Rada posiada uprawnienia uchwałodawcze w zakresie prawa lokalnego oraz dysponuje majątkiem i finansami gminnymi, udziela absolutorium prezydentowi miasta. Początkowo także powoływała i odwoływała prezydenta i zarząd miasta (od 2002 prezydent wybierany jest w wyborach powszechnych).

Rada Miasta Krakowa przyznaje honorowe obywatelstwo miasta oraz medal Cracoviae Merenti.

Kadencje Wyniki wyborów do Rady Miasta Krakowa I kadencji Komitet wyborczy20 lat odrodzonego samorządu Krakowa, Urząd Miasta Krakowa, Kraków 2010 Głosy Mandaty Liczba % Liczba % Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność” 73,84 73 97,33 6,33 2 2,67 Blok Wyborczy Lewicy 4,40 – – 2,64 – – Blok Wyborczy Młodych – Solidarność 2,36 – – Blok Centro-Prawicowy 1,82 – – Wspólnota Mieszkańców Krakowa 1,63 – – Blok Prawicy Niepodległościowej „Kontra” 1,06 – – Krakowskie Forum Demokratyczne 0,65 – – Stowarzyszenie Ochrony Praw Lokatorów Mieszkań Spółdzielczych w Krakowie 0,62 – – Kazimierz Czekaj 0,46 – – Małgorzata Stochel 0,34 – – Kandydaci Mieszkańców 0,32 – – Samorządy Mieszkańców Wiśniowa – Wieczysta – Prądnik Czerwony 0,27 – – Lista Obywatelska Samorządu Mieszkańców Osiedli 0,27 – – Samorząd Mieszkańców – Nasz Dom 0,24 – – Franciszek Grabczyk 0,18 – – Porozumienie Komitetów Osiedlowych Samorządu Mieszkańców Osiedli… 0,16 – – Stanisław Bania 0,15 – – Jan Dziedzic 0,10 – – Janusz Gajda 0,06 – – Jerzy Bartke, Leszek Mróz 0,09 – – Szkolny Związek Sportowy 0,07 – – Andrzej Łazanowski 0,08 – – Samorząd Mieszkańców Osiedla Kostrze 0,07 – – Izba Rzemieślnicza 0,07 – – Towarzystwo Polska-Czechosłowacja i Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Francuskiej 0,07 – – Polski Związek Motorowy 0,05 – – Bez dokonania wyboru 1,63 – – Ogółem 100,00 75 100,00 Głosy nieważne 6952 2,64 Frekwencja 49,23

Radni I kadencji Nr Radni wybrani z list poszczególnych komitetów wyborczych (w nawiasach liczba zdobytych głosów) 1 Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”Bogusław Krasnowolski (5716)Andrzej Komorowski (4189)Zbigniew Fijak (2182)Mikołaj Kornecki (2153)Jan Okoński (1977)Stanisław Sobolewski (1805)Małgorzata Walczak (1666) 2 Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”Kazimierz Rabsztyn (3558)Jan Paluch (3037)Krzysztof Pakoński (2736)Zbigniew Dadak (2610)wakatW miejsce Aleksandra Böhma (2433 głosy). 3 Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”Krzysztof Görlich (5337)Jerzy Szmid (3131)Piotr Kleczkowski (2532)Ewa Bukład (802)Urszula Węglowska (675) 4 Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”Władysław Majcher (2600)Wiesława Łukaszewska (1978)Stanisław Więcek (1826)Czesław Niemczyński (1513)Antoni Jasiński (1302) 5 Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”Stanisław Handzlik (5654)Józef Adamczyk (1710)Cezary Kuleszyński (1511)Barbara Pawluś (1265)Marta Hlawaty (461) 6 Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”Jan Żelazny (2982)Władysław Wyka (2976)Barbara Bubula (2928)Kazimierz Wójcik (1222)Wanda Zacharewicz-Białowąs (1206) 7 Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”Janusz Kutyba (7378)Tadeusz Matusz (2199)Zbigniew Przygoda (2028)Piotr Nitecki (1993)Zbigniew Ferczyk (1721)wakatW miejsce Zbigniewa Miksztala (1353 głosy). 8 Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”Jerzy Ronikier (6332)Jerzy Tarnawski (3573)Bogusława Wcisło (2581)Kazimierz Cholewa (1877)Aleksander Braś (1372)Andrzej Załuski (1216)Zastąpił Jana Skórę (1572 głosy). Ryszard Bocian (1138) 9 Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”Michał Garapich (3169)Mieczysław Łabuś (2312)Jerzy Petrus (1859)Janusz Krawczyk (1545)Jerzy Lackowski (1164)Grzegorz Zapiec (884) 10 Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”Joanna Golec (3277)Wojciech Gawarecki (3171)Kazimierz Barczyk (3043)Krystyna Sieniawska (2760)Wojciech Sojka (1904)Marek Cholewka (1880)Stanisław Sroka (1343)Barbara Mirek-Mikuła (1173) 11 Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”Tadeusz Kołaczyk (4095)Marek Rostworowski (3785)Kazimierz Trafas (2996)Tomasz Schoen (2887)Marek Czerski (2035) 12 Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”Stanisław Kuta (5305)Leszek Dzierżanowski (3585)Antoni Dawidowicz (2881)Barbara Hołyńska (1289)wakatW miejsce Elżbiety Morawiec-Węgrzyn (2513 głosów). 13 Krakowski Komitet Obywatelski „Solidarność”Andrzej Olesiak (4787)Krystyna Czarniecka (2964)Janusz Płoszaj (2555)Marek Fydrych (2041)Jan Motyka (1466) Grzegorz Hajdarowicz (1257)

przewodniczący: Kazimierz Barczyk (1990–1993), Tadeusz Kołaczyk (1993–1994)

Wyniki wyborów do Rady Miasta Krakowa II kadencji