Powiat krośnieński – powiat graniczny w Polsce, w województwie lubuskim. Funkcjonował w latach 1945–1975 oraz po reformie administracyjnej od 1999 r. Jego siedzibą jest miasto Krosno Odrzańskie, a najludniejszym miastem Gubin. Powierzchnia powiatu wynosi 139 125 ha, co stanowi 9,9% obszaru województwa lubuskiego.
W granicach powiatu znajduje się także miasto Gubin, które w latach 1945–1961 było centrum administracyjnym powiatu gubińskiego. Decyzją Rady Ministrów z 1961 powiat ten został zlikwidowany, a gminy wchodzące w jego skład podzielone pomiędzy powiat krośnieński i lubski. Decyzja weszła w życie z dniem 31 grudnia 1961. W 1975 r. zlikwidowano powiaty, a przywrócono je dopiero w październiku 1998 r. W latach 2015–2016 władze Gubina przy wsparciu mieszkańców miasta i gminy, podejmowały próby zmiany nazwy na krośnieńsko-gubiński. Jednak po przeprowadzeniu konsultacji społecznych i sprzeciwie większości mieszkańców, Rada Ministrów nie przychyliła się do wniosku.
Granice powiatu Na zachodzie graniczy z Republiką Federalną Niemiec, krajem związkowym Brandenburgia, powiatami: Sprewa – Nysa (niem. Landkreis Spree-Neiße, dolnołuż. Wokrejs Sprjewja-Nysa) i Odra – Sprewa (niem. Landkreis Oder-Spree, dolnołuż. Wokrejs Odra-Sprjewja). Od północy z powiatami: słubickim i sulęcińskim, od północnego wschodu z powiatem świebodzińskim, od wschodu z powiatem zielonogórskim (ziemskim), od południa z powiatem żarskim.
Położenie geograficzne Powiat krośnieński leży w centrum przewężenia rozległego Niżu Europejskiego, w dorzeczu środkowego biegu Odry, między 14°30′ i 15°30′ długości geograficznej, a 51°10′ i 52°10′ szerokości geograficznej. Kształtem przypomina nóżkę kurczaka. Zachodni wierzchołek opiera się o Nysę Łużycką. Kraina zlokalizowana jest w licznych zróżnicowanych regionach fizycznogeograficznych. Należą do nich: Wzniesienia Gubińskie, Dolina Środkowej Odry oraz Dolnego Bobru, Wysoczyzna Czerwieńska i Równina Torzymska z Puszczą Rzepińską. Najwyższym wzniesieniem jest Trzebulskie Pogórze (135 m n.p.m.). Dzięki temu zarówno krajobraz, jak i szata roślinna są malownicze i pełne dymorfizmu. Niewątpliwymi atutami są: duże zalesienie (62% obszaru) i występowanie licznych cieków oraz zbiorników wodnych. Przez powiat płyną 3 z 15 najdłuższych polskich rzek: Odra (2), Bóbr (11) i Nysa Łużycka (13), znajdują się dwa sztuczne zbiorniki wodne w Raduszcu Starym i Dychowie. U ujścia Nysy Łużyckiej do Odry znajduje się utworzony w 1998 r. Krzesiński Park Krajobrazowy, a we wschodniej części gminy Bytnica niezwykle malowniczy, utworzony w 1996 r. Gryżyński Park Krajobrazowy.
Podział administracyjny W skład powiatu wchodzą: jedna gmina o statusie miejsko-wiejskim, jedna gmina o statusie miejskim i pięć gmin o statusie wiejskim.
+ Gminy w powiecie krośnieńskim /dane na dzień 31.12.2019/ Herb Gmina Status Siedziba Sołectwa Obszar km² Obszar % Ludność Ludność % Osób/km² center|30px Krosno Odrzańskie miejsko-wiejska ul. Parkowa 1,
66-600 Krosno Odrzańskie 19 212,4 (8,2)/uwaga/ 15,2 (0,6) 17670 (11238) 32,2 (20,5) 85 (1396,1) center|30px Gubin miejska ul. Piastowska 24,
66-620 Gubin – 20,7 1,5 16614 30,3 806,9 center|30px|link=Special:FilePath/POL_gmina_Gubin_COA.svg Gubin wiejska ul. Obrońców Pokoju 20,
66-620 Gubin 46 379,6 27,3 7138 13,0 19 center|30px Bobrowice wiejska Bobrowice 131,
66-627 Bobrowice 16 184,9 13,3 3178 5,8 17 center|30px Bytnica wiejska Bytnica 52,
66-630 Bytnica 7 208,7 15,0 2507 4,6 12 center|30px Dąbie wiejska ul. Szeroka 4,
66-615 Dąbie 16 170,9 12,3 4923 9,0 29 center|30px Maszewo wiejska Maszewo 71,
66-614 Maszewo 15 214,0 15,4 2799 5,1 13 /Uwaga/ – W nawiasie zawarto dane dla miasta Krosna Odrzańskiego.
Historia Pomysł utworzenia powiatu krośnieńsko-gubińskiego po raz pierwszy pojawił się już w czerwcu 1945 r. Wówczas do Krosna Odrzańskiego przybyła grupa osadników z Legnicy. Mieli oni za zadanie stworzyć administrację w Gubinie, ale z uwagi na znaczne zniszczenie miasta zamieszkali w sąsiednim Krośnie. Liderem grupy był Czesław Zalewski, który 6 czerwca ogłosił się starostą i fakt utworzenia powiatu krośnieńsko-gubińskiego.
W 1945 polskie władze z uwagi na mnogość problemów z odbudową państwa, jak również wdrażaniem nowego, narzuconego systemu politycznego przyjęły początkowo podział administracyjny, zbliżony do przedwojennego, niemieckiego. Wynikało to z pragmatycznego podejścia, które miało na celu zachowanie powiązań gospodarczych i komunikacyjnych. W tej wczesnej fazie powiat Krosno nad Odrą przypisano do okręgu północno-zachodniego tzw. Ziem Odzyskanych. Jego siedzibą była Piła. Obejmował on miasto Lubsko (wówczas Zemsz) oraz dziewięć gmin wiejskich: Bobrowice, Bytnica, Dąbie, Górzyn, Korczyców, Kosierz, Nietkowice, Toporów i Wężyska. Ogółem w skład wchodziło 102 miejscowości. Chaos, zwłaszcza w zachodniej części Polski sprawił, że początkowo niejasna była przynależność niektórych regionów. W jednym ze sprawozdań Urzędu Informacji i Propagandy w Poznaniu, w czerwcu 1945 roku informowano, że „województwo poznańskie powiększyło się o 9 powiatów (…), o Krosno nad Odrą toczy się spór czy przypadnie Wielkopolsce czy Dolnemu Śląskowi”. W mieście trwały przepychanki o władzę nad powiatem pomiędzy osadnikami przybyłymi z trzech ośrodków: Poznania, Piły i Legnicy. Ostatecznie na mocy Uchwały Rady Ministrów z 7 lipca 1945 r. powiat znalazł się w granicach województwa poznańskiegoMonitor Polski 1945, nr 29, poz. 77., a do życia, zarówno powiat krośnieński, jak i gubiński powołało – rozporządzenie Wojewody Poznańskiego, jako Pełnomocnika Okręgowego R. P. dla Ziem Odzyskanych [Dr Wida – Wirski] z dnia 28 lipca 1945 r. w sprawie utworzenia powiatów: krośnieńskiego i gubińskiego. mały|lewo|328x328px|Zaświadczenie z dnia 22 maja 1945 r. tymczasowego powierzenia obowiązków starosty krośnieńskiego Józefowi Kaseji. Powiat krośnieński, podobnie jak kilkanaście innych powiatów granicznych, został wyznaczony na cele osadnictwa wojskowego. Tym samym wykorzystano pomysł z okresu II Rzeczypospolitej, kiedy to zasiedlano wschodnie połacie terenu zdemobilizowanymi żołnierzami, którzy mieli stanowić ewentualne wzmocnienie ochrony i zabezpieczenie granicy. W listopadzie 1945 r. Głos Wielkopolski tak zachwalał walory regionu: „Powiat Krosno n/O. wyznaczony na teren osadnictwa wojskowego jest uroczo położony i zdrowotny. (…) Krosno woła Ciebie osadniku i zdemobilizowany żołnierzu na osiedlenie”. mały|lewo|329x329px|Pierwsza pieczęć urzędowa Starostwa Powiatowego w Krośnie nad Odrą – 21 stycznia 1946 r.
W Powiatowej Radzie Narodowej, która ukonstytuowała się 31 grudnia 1945 r. zasiadło: 12 radnych z PPR, 4 z PPS i 8 bezpartyjnych. Szczególną uwagę zwraca liczba radnych, którzy określili się, jako bezpartyjni. Była to największa liczba radnych bez przynależności partyjnej spośród powiatów wchodzących później w skład województwa zielonogórskiego. Według stanu na dzień 1 stycznia 1946 r. członkami prezydium PRN byli: Wilhelm Kisielewski, Piotr Ludyga (górnik, jeden z grupy pierwszych siedemnastu pionierów), Marian Szczygieł, Lucjan Ratyński. Pierwszym starostą z nominacji wojewody poznańskiego Feliksa Widy – Wirskiego został późniejszy burmistrz miasta Józef Kaseja, którego 22 maja 1945 delegowano w trybie tymczasowym do pełnienia obowiązków tymczasowego starosty powiatu Krosno n/ Odrą (Crossen). Sprawował on urząd krótko, bowiem w listopadzie tego samego roku został odwołany. Po nim starostą wybrano Jana Ociepkę, który jak wspominano „(…) zabierał się do pracy poważniej (…)”. Władze i społeczeństwo zmagało się z wieloma trudnościami, które spowodowane były ogromnymi zniszczeniami wojennym, jak i stratami wśród ludności. "Głos Wielkopolski" w 1947 sygnalizował liczne problemy pisząc: "Skromne wyposażenie finansowe samorządu krośnieńskiego napotyka na najrozmaitsze trudności w zaspokojeniu potrzeb życia zbiorowego". Odczuwalny był brak wykształconych i doświadczonych urzędników. Za materiał piśmienny służyły często urzędowe druki niemieckie. Nie ułatwiały sprawy problemy zaopatrzeniowe, a także wielomiesięczne zaległości płacowe. Ze względu na duże migracje ludności zalecano, aby starostwo było czynne całą dobę, a raz w miesiącu miał być dostarczany raport z działalności do urzędu wojewódzkiego. W marcu 1950 r. dokonano kolejnych zmian w funkcjonowaniu terenowej administracji lokalnej. Wprowadzono na wzór radziecki rady narodowe, likwidując m.in. starostwa powiatowe. Na czele powiatów stanęli przewodniczący powiatowych rad narodowych, a organem wykonawczym stały się prezydia. Rady były wyłaniane w wyborach, a nadzór nad nimi sprawowała Rada Państwa. Pierwszym przewodniczącym krośnieńskiej PRN został Jan Koleńczuk. Oba powiaty znalazły się w nowo utworzonym województwie zielonogórskim. W październiku 1954 r. na fali kolejnej reformy z części dotychczasowego powiatu krośnieńskiego (Lubsko, Górzyn), gubińskiego (Biecz, Mierków) i żarskiego (Jasień, Brody) utworzono nowy powiat – lubski. Z uwagi na „ludowy” charakter, władza przywiązywała wagę do podkreślenia istotnej roli rad narodowych. Przykładem tego była uroczysta inauguracja sesji Powiatowej Rady Narodowej w Krośnie Odrzańskim, która odbyła się 18 grudnia 1954 r. Otwarcia dokonał poseł na sejm PRL, członek ZSL – Franciszek Dembowski.
W grudniu 1961 r. zlikwidowano powiat gubiński. Gubin, Chlebowo i Wałowice wcielono do powiatu krośnieńskiego, a pozostałe gromady do powiatu lubskiego. Potencjał gospodarczy i społeczny, zwłaszcza nadgranicznego Gubina był z pewnością wzmocnieniem dotychczasowej struktury powiatu. mały|lewo|327x327px|Starosta krośnieński Wincenty Karuga w otoczeniu chłopów z okolic Krosna Odrzańskiego (lato 1949 r.). Kolejne wielkie reformy zostały wdrożone w latach 1972–1975. Utworzenie w 1972 r. silnych gmin doprowadziło do marginalizacji powiatów. W roku 1973 zmieniono formy zarządzania powiatem – pracami administracji tego szczebla kierował Naczelnik Powiatu (w powiecie krośnieńskim u schyłku funkcjonowania funkcję tę pełnił Jan Krompiewski). Ostateczna likwidacja powiatów w PRL nastąpiła na podstawie ustawy z 28 maja 1975 r., która od 1 czerwca 1975 r. wprowadzała dwustopniowy podział administracyjny.
W roku 1990 na mocy rozporządzenia Ministra Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. (w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zasięgu działania Urzędów Rejonowych) powstały urzędy, które pod koniec wieku stanowiły podstawę formowania starostw powiatowych. Stanowisko kierownika krośnieńskiego UR, na prośbę ówczesnego burmistrza Krosna Odrzańskiego Bolesława Borka, objął Jarosław Tyc, późniejszy prezes spółki z grupy PKN Orlen – Orlen Paliwa, a następnie Regina Olek. Na podstawie ustawy z 5 czerwca 1998 r. przywrócono trójstopniowy podział administracji samorządowej.
Zgodnie z art. 131 Ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. nowo uchwalonej ordynacji wyborczej, w powiecie krośnieńskim wybierano 30 radnych. W wyniku przeprowadzonych 11 października 1998 r. wyborów samorządowych do rady powiatu wybrano następujących radnych I kadencji:
Sojusz Lewicy Demokratycznej
Wojciech Białek – Gubin Józef Chaba – Gubin Andrzej Domagała – Krosno Odrzańskie Jan Klimek – Gubin Józef Kubiszyn – Gębice Krystyna Kulbaka – Krosno Odrzańskie Józef Kuta – Gubin Wiesław Leśko – Bobrowice Dariusz Jarociński – Rybaki Jerzy Maciąg – Krosno Odrzańskie Włodzimierz Rogowski – Gubin Leonard Tumiłowicz – Gubin Andrzej Zaborowicz – Krosno Odrzańskie
Akcja Wyborcza Solidarność
Kazimierz Barczuk – Dąbie Teresa Barnaś – Budachów Małgorzata Brodzińska – Krosno Odrzańskie Jerzy Dębicki – Radnica Roman Dzydzan – Radnica Maciej Naglik – Grabice Grzegorz Perlak – Gubin Elżbieta Strońska – Gubin Antoni Ślipko – Wężyska Katarzyna Zyzak – Bobrowice
Akcja Twój Powiat /lokalny/
Kazimierz Jędrasiak – Gronów /uwaga/ Zdzisław Leśko – Skórzyn Wiesław Mackowicz – Krosno Odrzańskie
Unia Wolności
Jolanta Olszewska – Gubin Anna Szcześniewicz – Gubin
Przymierze Społeczne: PSL, UP, KPEiR /lokalny/