Ruch anarchistyczny na ziemiach polskich pojawił się pod koniec dziewiętnastego wieku w zaborze rosyjskim i austriackim. Anarchiści działali również w II Rzeczypospolitej i w czasie II wojny światowej. W okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej ruch anarchistyczny został zmarginalizowany i zaczął odradzać się dopiero w latach osiemdziesiątych XX wieku. Od tego czasu powstało wiele grup anarchistycznych, m.in. Ruch Społeczeństwa Alternatywnego i Federacja Anarchistyczna.

Bracia polscy i ruch anarchistyczny podczas zaborów Za prekursorów polskiego ruchu anarchistycznego można uznać ruch braci polskich (zwanych też arianami), działający w XVI wieku. Był to jeden z nurtów protestanckich o wyraźnie antypaństwowym, antywojennym i protokomunistycznym nastawieniu. Wśród arian znaleźć można było zarówno przedstawicieli plebsu, mieszczaństwa, jak i szlachty. Wyznawali zasadę braterstwa wszystkich ludzi. Odmawiali służby wojskowej i państwowej, potępiali karę śmierci, odrzucali też możliwość posiadania majątków ziemskich korzystających z pańszczyźnianej pracy chłopów.

Początków polskiego ruchu anarchistycznego można doszukiwać się też w kręgach dziewiętnastowiecznej radykalnej demokracji. Skłaniała się ona ku idei gminowładztwa, a więc samorządności gmin, łącząc demokratyczną wolność i równość z silną więzią moralną. Do zasad gminowładztwa nawiązywał przykładowo Joachim Lelewel. Również Towarzystwo Demokratyczne Polskie odwoływało się do tej idei. Na rozwój teorii gminowładztwa wpływ miały kontakty z europejskim anarchizmem. Polscy demokraci nie interesowali się wprawdzie zbytnio twórczością Proudhona, ale już poglądy słowianofila Michaiła Bakunina spotkały się z gorącym przyjęciem. Wielu polskich emigrantów trafiło do bakuninowskiego Stowarzyszenia Braci Międzynarodowych. Polscy zwolennicy anarchizmu próbowali łączyć tradycje gminowładztwa z nowymi formami działania (np. strajkiem).

W 1864 powstało Ognisko Republikanckie (Republikańskie) Polskie. Założone zostało przez gen. Józefa Hauke-Bosaka, Ludwika Bulewskiego i Leona Zienkowicza. Było ono polską sekcję Alliance Universelle Republicaine (Sojusz Powszechny Republikański), utworzonego przez Mazziniego.

W każdym z zaborów anarchizm przybierał nieco inny kształt. W dosyć liberalnym zaborze austriackim, gdzie dominowały tendencje reformistyczne, wśród anarchistów najbardziej popularny był anarchosyndykalizm. Inaczej sytuacja wyglądała w części rosyjskiej, gdzie możliwa była tylko walka rewolucyjna. W zaborze pruskim ruch socjalistyczny, a więc i anarchizm, mógł liczyć jedynie na niewielkie poparcie.

Daniel Grinberg wskazuje, że pierwszą znaną z nazwy polską grupą odwołującą się do anarchizmu było Towarzystwo Polskie Socjalno-Rewolucyjne, działające w 1872 w środowisku emigrantów polskich w Zurychu. Pod wpływem Bakunina przyjęło ono program anarchistyczny. Gdy jednak w organizacji pojawił się Józef Tokarzewicz, który ułożył nowy program, porzucona została idea o bezpaństwowym charakterze przyszłego społeczeństwa polskiego, obecna w wersji Bakunina.

Kolejną anarchizującą organizacją byli Wolni Bracia. Grupa ta funkcjonowała w 1897 w Galicji, wśród nauczycieli i gimnazjalistów krakowskich. Jej program, oprócz idei anarchistycznych, zawierał też wątki ludowe i narodowodemokratyczne. Wolni Bracia aprobowali terror indywidualny.

W 1903 w Białymstoku z inicjatywy żydowskich tkaczy powstała grupa anarchistyczna o nazwie Walka. Działacze Walki nawiązali kontakt z kółkami rosyjskiej organizacji Chleb i Wolność oraz zachodnioeuropejskimi grupami anarchistycznymi, organizującymi przerzut materiałów instruktażowych, pieniędzy i broni. Walka praktykowała terror ekonomiczny i agitowała wśród bezrobotnych regionu białostockiego. Największymi akcjami Walki były: udany atak na urząd powiatowy w Krynkach, gdzie anarchistom udało się zdobyć duże ilości blankietów paszportowych; postrzelenie szefa policji białostockiej; próbę zasztyletowania w 1904 fabrykanta Kogana zatrudniającego łamistrajków. thumb|200px|Spotkanie Czarnoznamieńców (1906). Wraz z wybuchem rewolucji 1905 roku na ziemiach polskich zaczęły pojawiać się nowe grupy anarchistyczne. Tegoż roku założona została w Białymstoku przez Judę Grossmana-Roszczina organizacja anarchokomunistyczna o nazwie Czornoje Znamia (z ros. Czarny Sztandar). Grupy Czarnego Sztandaru liczyły w samym tylko Białymstoku według niektórych szacunków około 500 osób. W 1906 stworzyły one silną federację, w której składzie znaleźli się polscy i żydowscy tkacze, garbarze, kuśnierze, krawcy i stolarze. Czarnoznamieńcy – jak byli też nazywani – opowiadali się za terrorem ekonomicznym, a przede wszystkim za tzw. terrorem nieumotywowanym skierowanym we wszystkich przedstawicieli burżuazji. Czarny Sztandar działał też przykładowo w Wilnie.

W Warszawie w 1905 działała około 120 osobowa grupa o nazwie Międzynarodówka. Organizacja ta ogłosiła manifest wzywający do strajku powszechnego, prowadziła agitację wśród warszawskich robotników, organizowała sabotaż, podpalała piekarnie, aby rozdać następnie chleb najuboższym. W tym samym roku działała też Warszawska Grupa Anarchistów-Komunistów „Internacjonał”, która dokonywała zamachów bombowych i wymuszała pieniądze od bogatych przedsiębiorców. Grupa „Internacjonał” prowadziła też ożywioną działalność propagandową. W jednej z jej odezw czytamy:

mały|Pieczęć stosowana przez Grupę Rewolucjonistów Mścicieli. W następnych latach działalność podjęły dwie organizacje: Zmowa Robotnicza i Grupa Rewolucjonistów Mścicieli. Pierwsza odwoływała się do poglądów Jana Wacława Machajskiego. Uważał on, że robotnikom nie powinno zależeć na tworzeniu własnych partii politycznych, w których program narzucony jest przez inteligentów, ale na walce ekonomicznej, która ma doprowadzić do zrównania płac pracowników fizycznych i umysłowych. Cel ten – zdaniem Machajskiego – może zostać osiągnięty jedynie dzięki ogólnoświatowej Zmowie Robotniczej, która byłaby w stanie doprowadzić do strajku powszechnego. W związku z niepowodzeniami w zakładaniu komórek Zmowy na terenie Królestwa Polskiego, Machajski przeniósł się do Galicji. Na skutek kampanii oszczerstw przeprowadzonej przez socjalistów przeciw Zmowie, Machajski dostał się do więzienia. Dzięki wstawiennictwu m.in. Stefana Żeromskiego uniknął przekazania w ręce Rosjan i zesłania.

Grupa Rewolucjonistów Mścicieli to działająca w Łodzi organizacja rekrutująca się głównie z byłych członków Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej. Grupa ta odwoływała się do metod terrorystycznych, praktykowała ekspropriacje. W programie grupy czytamy:

W zaborze austriackim działalność prowadził były socjalista Augustyn Wróblewski. Stworzył w Krakowie grupę, której organem prasowym było czasopismo „Sprawa Robotnicza” o charakterze anarchosyndykalistycznym. Galicyjski ruch anarchosyndykalistyczny nigdy jednak znacząco się nie rozwinął.

O ile działające na ziemiach polskich grupy skłaniały się często ku terrorowi, polscy myśliciele kojarzeni z anarchizmem opowiadali się raczej za rozwiązaniami pokojowymi i bardziej konstruktywnymi. Poza Machajskim, który „był raczej zbuntowanym marksistą niż anarchistą sensu stricto”, należy wspomnieć o Edwardzie Abramowskim, Augustynie Wróblewskim i Józefie Zielińskim.

Ruch anarchistyczny w II Rzeczypospolitej thumb|200px|Edward Abramowski w 1886 Wraz z odzyskaniem niepodległości przez Polskę, co było w dużej mierze dziełem socjalistów, anarchiści znaleźli się w trudnej sytuacji. Wspólny sprzeciw anarchistów i komunistów wobec polityki socjalistów i Piłsudskiego pchnął obie grupy ku sobie. Gdy jednak ruch anarchistyczny poróżnił się z III Międzynarodówką, polskie grupy anarchistyczne także zerwały kontakty z partią komunistyczną. Anarchiści byli jedyną lewicową formacją, która potępiła zamach majowy, a każdy rząd po 1926 określała mianem faszystowskiego.

W 1926 powstała Anarchistyczna Federacja Polski (AFP). Organizacja ta działała w konspiracji aż do wybuchu II wojny światowej, gdyż za samo propagowanie anarchizmu karano wtedy kilkuletnim więzieniem. AFP została utworzona przez grupę młodzieży syjonistycznej, która połączyła się z grupą warszawskich robotników drzewnych, którzy wcześniej należeli do Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy. Organizacja działała m.in. w Warszawie, Łodzi, Krakowie, Częstochowie i Tarnowie. AFP brała udział w strajkach i demonstracjach. Wydawała początkowo „Głos Anarchisty”, a od 1931 „Walkę Klas”.

Z powodu represji występowała też emigracja polityczna. W 1923 grupa anarchistów wyemigrowała do Paryża, gdzie założyła Grupę Anarchistów Polskich we Francji oraz wydawnictwo „Nowa Epoka”, publikujące autorów anarchistycznych, m.in. Rudolfa Rockera czy Aleksandra Berkmana. Opublikowane teksty przemycano następnie do Polski.

W 1936 anarchistom udało się uzyskać ideowy wpływ na Związek Związków Zawodowych (ZZZ)Związek Związków Zawodowych powstał w maju 1931 roku w wyniku próby zjednoczenia prosanacyjnych związków zawodowych. Działał do 1939 roku i był jedną z trzech największych central związkowych w kraju. Na początku był prorządowy, ale pod wpływem anarchistów zaczął skłaniać się ku radykalnemu syndykalizmowi. Wkrótce stał się obiektem policyjnych i sądowych represji. – zaczęli nadawać mu anarchosyndykalistyczny charakter, ale ich wysiłki przerwał wybuch II wojny światowej. Głównym działaczem anarchistycznym w ZZZ był Tomasz Pilarski.thumb|200px|Posiedzenie kierownictwa Związku Związków Zawodowych w 1935.

W październiku 1939 powstał w Warszawie Związek Syndykalistów Polskich (ZSP). W 1939 występował pod nazwą Związek „Wolność i Lud”. ZSP odżegnywał się od anarchizmu i reprezentował tzw. polską odmianę syndykalizmu – akceptował instytucję państwa uspołecznionego. Organizacja prowadziła działalność samopomocową, wydawniczą i wojskową. Oddziały ZSP walczyły w powstaniu warszawskim (104 Kompania Syndykalistów), w Puszczy Kampinoskiej, w rejonie Magnuszewa oraz w regionie sandomiersko-opatowskim. ZSP współtworzył Radę Pomocy Żydom – Żegota. Ostatnie zebranie kierownictwa ZSP odbyło się w styczniu 1945 w Brwinowie pod Warszawą. W 1940 w Warszawie powstała Syndykalistyczna Organizacja „Wolność” (SOWa). Utworzona została na bazie anarchosyndykalistów z ZZZ oraz części Związku Polskiej Młodzieży Demokratycznej. W 1941 przystąpił do SOW-y Polski Związek Walki o Wolność NarodówPolski Związek Walki o Wolność Narodów powstał w grudniu 1939 roku w Kielcach. Był organizacją o charakterze internacjonalistycznym i anarchosyndykalistycznym.. SOWa krytykowała tzw. polską odmianę syndykalizmu, którą propagował ZSP. Syndykalistyczna Organizacja „Wolność” opowiadała się za powstaniem Rzeczypospolitej Społecznej – oddolnej federacji samorządów pracowniczych i lokalnych. SOWa była aktywna w Warszawie, Ursusie, Kielcach, Skarżysku, Jędrzejowie i Krakowie. Organizacja zakończyła działalność po upadku powstania warszawskiego. Z SOW-ą współpracowali przedwojenni działacze AFP: Paweł Lew Marek, Konrad Świerczyński, Stefan Julian Rosłoniec.

Lata 1945–1980 Po zakończeniu II wojny światowej AFP została reaktywowana pod nazwą Federacja Polskich Anarchosyndykalistów (FPAS). Organizacja ta dokonała jednak samorozwiązania na początku lat pięćdziesiątych. W 1946 w Łodzi powstała, założona przez anarchistów, spółdzielnia wydawnicza „Słowo”. Z powodu likwidacji spółdzielczości niezależnej od partii komunistycznej zakończyła działalność 1 września 1949.

Anarchizm miał w Polsce swoich zwolenników też w latach sześćdziesiątych. Wątki anarchistyczne były obecne głównie w środowisku artystycznym – przykładowo w działalności Henryka Stażewskiego, Akademii Ruchu, Teatru Ósmego Dnia.

Anarchizm po roku 1980

mały|293x293px|Anarchistki podczas Marszu Tysiąca Zniczy przed budynkiem Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu, 3 listopada 2020. mały|220x220px|Demonstracja anarchistyczna w Warszawie w 2020. Na zdjęciu widoczne flagi Związku Syndykalistów Polski.