Zespół Sheehana, poporodowa martwica przysadki (łac. panhypopituarismus postpartualis, ang. postpartum hypopituitarism, postpartum pituitary necrosis) – niedobór hormonów przedniego płata przysadki mózgowej w wyniku martwicy wywołanej przez krwotok i wstrząs hipowolemiczny podczas lub po porodzie.
Patogeneza Jest to rzadkie powikłanie ciąży, mające miejsce jedynie po znacznej utracie krwi. W czasie ciąży fizjologicznie dochodzi do dwukrotnego powiększenia przedniego płata przysadki, co powoduje jego względne niedotlenienie, tak że jego komórki stają się bardziej wrażliwe na ewentualne niedobory krwi (rozrost w innych narządach np. sutków, macicy jest wyrównywany zwiększonym dopływem krwi). Nadmierna utrata krwi podczas porodu powoduje ogniska martwicy (zawał) w przednim płacie przysadki. Znaczenie ma również to, że obwodowa część przysadki jest unaczyniona przez niskociśnieniową sieć naczyń włosowatych zaopatrywaną przez naczynia kapilarne (dawniej zwane żyłami wrotnymi)Kompendium histologii: podręcznik dla studentów nauk medycznych i przyrodniczych, Tadeusz Cichocki, Jan Litwin, Jadwiga Mirecka Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2002, wyd. 3, strona 282, i stąd łatwiej dochodzi do niedokrwienia (inne narządy również ulegają przerostowi, ale są zaopatrywane układem wysokociśnieniowym)Patologia Robbinsa, Vinay Kumar, Ramzi S. Cotran, Stanley L. Robbins, red. wyd. pol. Włodzimierz T. Olszewski, Urban & Partner, Wrocław 2005, wyd. 1, strona 829, Patologia znaczy słowo o chorobie. / T. 2 cz. 1, str. 890, Patologia narządowa / Jerzy Stachura, Wenancjusz Domagała ; [aut. t. 2 Maria Chosia et al.], Kraków 2005, strona 1063, . Dodatkowymi czynnikami sprzyjającymi może być uwolnienie tromboplastyn tkankowych w czasie porodu sprzyjających rozsianemu wykrzepianiu śródnaczyniowemu, znaczna niedokrwistość, urazy głowy i inne.
Zespół występuje po zniszczeniu ok. 70% masy przysadki, w której oprócz martwicy można zauważyć wylewy krwi. W późniejszym okresie przedni płat jest zastępowany tkanką łączną włóknistą, a zmiany na ogół są nieodwracalne, choć może być obserwowana szczątkowa czynność gonadotropowa tego narządu.
Objawy brak hormonów tropowych przysadki we krwi brak lub szybkie ustąpienie laktacji zanik owłosienia (jeśli położnica była ogolona do porodu, owłosienie łonowe nie odrasta) zanik sutków zmiany zanikowe w obrębie narządów płciowych (zmniejszenie pigmentacji, zmiany zanikowe w błonach śluzowych, itp) spadek libido niepłodność i brak miesiączki ogólne osłabienie fizyczne, senność bladość powłok skóry obniżenie poziomu cukru we krwi obniżenie podstawowej przemiany materii
Historia Zespół ten opisał w 1937 roku angielski patolog Harold Leeming SheehanH. L. Sheehan: Post-partum necrosis of anterior pituitary. The Journal of Pathology and Bacteriology, Chichester 45, 189-214 (1937). Z pojedynczych opisów był on znany wcześniej: pojedyncze przypadki przedstawili Leon Gliński w 1913L. K. Gliński: Z kazuistyki zmian anatomopatologicznych w przysadce mózgowej. Przegląd Lekarski, Kraków 52, 13-14 (1913)., i niemiecki lekarz Morris Simmonds w 1914 rokuM. Simmonds: Über Hypophysischwund mit tödlichem Ausgang. Deutsche medizinische Wochenschrift, Berlin 40: 322-323 (1914).
Zobacz też apopleksja przysadkowa choroba Glińskiego-Simmondsa zespół pustego siodła
Przypisy
Kategoria:Choroby endokrynologiczne Sheehana, zespół Kategoria:Położnictwo