Bazylika kolegiacka Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Środzie Wielkopolskiej – zabytkowa bazylika znajdująca się w miejscowości Środa Wielkopolska

Historia lewo|mały|Rycina kolegiaty z 1836 r. mały|lewo|Wnętrze Kościół gotycki z początku XV wieku. Rozbudowany na przełomie XV/XVI wieku przez dobudowanie naw bocznych i wieży. W połowie XVI wieku zwieńczenie wieży attyką renesansową. 1598–1602 dobudowano od południa renesansową kaplicę grobową Gostomskich. W nawach sklepienia gwiaździste, w prezbiterium krzyżowo–żebrowe.

W późnorenesansowym głównym ołtarzu sześć renesansowych figur świętych (św. św. Piotra, Pawła, Wacława, Kazimierza, Barbary i Katarzyny) i obraz Wniebowzięcia NP Marii nieznanego malarza, oparty na kompozycji Petera Paula Rubensa, w zwieńczeniu obraz Madonny z Dzieciątkiem włoskiego malarza Catharini z XVI wieku. Na ścianach prezbiterium dwa obrazy ze szkoły flamandzkiej, XVII wiek: Podniesienie Krzyża i Zaparcie się św. Piotra. Stalle późnogotyckie z fundacji biskupa Jana Lubrańskiego wykonane 1519–1522 przez braci Jana i Leona z Wrześni. Na belce tęczowej późnogotycka polichromowana grupa pasyjna z początku XVI wieku. W ołtarzach bocznych włoski obraz Świętej Rodziny z około 1670 i w rokokowej ramie obraz Michała Archanioła 1654, ze szkoły wielkopolskiej. W ścianach trzy renesansowe płaskorzeźby, przypuszczalnie pozostałość ołtarza albo sacramentarium: Bóg Ojciec, Ostatnia Wieczerza i Duch Święty oraz renesansowa płyta nagrobna Ambrożego Pampowskiego, wojewody sieradzkiego (zmarłego 1510). w nawie głównej świecznik-pająk z kryształu weneckiego. W filarze tablica pamiątkowa księdza Augustyna Szamarzewskiego, mansjonarza średzkiego, 1857–1887, jednego z pionierów ruchu spółdzielczego w Wielkopolsce. Renesansowa kaplica Gostomskich, fundacji Hieronima Gostomskiego wojewody poznańskiego, na planie ośmioboku, nakryta ośmiodzielną kopułą. Portal z kratą z brązu, dzieło mistrza gdańskiego Krzysztofa Olendorfa z 1598. W kaplicy znajdują się dwa nagrobki. Pierwszy – przyścienny, wczesnobarokowy, z brunatnego i różowego marmuru, piętrowy nagrobek Anny z Ostrorogów Sieniawskiej (zmarłej 1584); na nagrobku tablica inskrypcyjna jej córki wojewodziny Urszuli Gostomskiej; drugi – nagrobek dziecięcy z brunatnego i różowego marmuru należy do Zygmunta Stadnickiego. Oba nagrobki są puste a zmarli pochowani są w krypcie pod kaplicą. W ołtarzu dwa obrazy szkoły włoskiej: Święta Trójca z XVII wieku i Święta Rodzina z XVI wieku. Kaplica obecnie pełni funkcję Kaplicy Wieczystej Adoracji Najświętszego Sakramentu.

Decyzją Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów 16 grudnia 2021 podniesiono rangę kościoła do bazyliki mniejszej.

Organy Organy wybudowała firma Voelkner w 1910 roku. Instrument przebudował Bronisław Cepka z Popowa. Posiada elektro-pneumatyczną trakturę gry.

Dyspozycja instrumentu: Manuał IManuał IIManuał IIIPedał1. Flet pomorski 16'1. Gedakt 8'1. Prestant 8'1. Pryncbas 16'2. Pryncypał 8'2. Kwintaton 8'2. Flet harmoniczny 8'2. Violonbas 16'3. Holflet 8'3. Pryncypał 4'3. Flet kryty 8'3. Subbas 16'4. Salicet 8'4. Rurflet 4'4. Pryncypał 4'4. Kwintbas 10 2/3'5. Oktawa 4'5. Flet leśny 2'5. Róg 4'5. Oktawbas 8'6. Flet 4'6. Kwinta 1 1/3'6. Pryncypał 2'6. Basflet 8'7. Kwinta 2 2/3'7. Seskwialtera 2 2/3' + 1 3/5'7. Piccolo 2'7. Chorałbas 4'8. Oktawa 2'8. Szarf 4ch8. Tercja 1 3/5'8. Rożek 2'9. Cymbel 2ch9. Krzywy róg 8'9. Oktawa 1'9. Mixtura 3ch10. Cornet 2-5ch10. Mixtura 4ch10. Puzon 16'11. Mixtura 4ch11. Dulcjan 16'12. Trąbka 8'

Przypisy

Bibliografia

praca zbiorowa Kolegiata fotografie, Średzkie Towarzystwo Fotograficzne, Środa Wielkopolska 2009, . Franciszek Jaśkowiak Wydawnictwo poznańskie. Przewodnik, Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, Warszawa 1967.

Linki zewnętrzne Strona kolegiaty

Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo kaliskie) Kategoria:Kolegiaty w Polsce Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej Kategoria:Zabytkowe kościoły w Środzie Wielkopolskiej Kategoria:Architektura gotyku w województwie wielkopolskim Środzie Wielkopolskiej, Kolegiata Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej w Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej Kategoria:Bazyliki w Polsce