Jadwiga z Woyciechowskich Prendowska (ur. 1831 w Łomnie, zm. 16 marca 1915 w Czyżowie Szlacheckim) – kurierka oddziału Mariana Langiewicza, organizatorka Stowarzyszenia Niewiast w powiecie iłżeckim. Więziona w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej od września 1863 do grudnia 1864. Zesłana do KunguruStefan Król, Cytadela Warszawska, Warszawa 1978..
Młodość i życie przed wybuchem powstania Od dziecka wychowywana w duchu głębokiego patriotyzmu. Gdy miała 10 lat, matka czytała jej „Dziady” Adama Mickiewicza, których nastrój silnie poruszał młodziutką Jadwigę i w którym upatrywała później czynnika kształtującego powstańców 1863 rokuJadwiga Prendowska, Moje wspomnienia, Kraków 1967, s. 21–22..
W 1848 roku, mając 17 lat, wyszła za mąż za Józefa Prendowskiego – dzierżawcę majątku Mirzec.
Formalnie nie należała do żadnego z ugrupowań politycznych tamtego okresu, ale samą siebie określała jako „demokratkę do przesady”Tamże, s. 7.. Jeszcze przed wybuchem powstania styczniowego brała udział w inicjatywach o charakterze patriotycznym, m.in. usypywaniu kopców i stawianiu krzyży upamiętniających poległych po warszawskiej demonstacji 1861 roku. Wraz z dziećmi pomagała przy usypywaniu takiego kopca również w samym MircuTamże, s. 38..
Działalność powstańcza Początkowo Jadwiga nie planowała czynnego udziału w powstaniu, jednak już trzeciego dnia dołączyła do buntu. Dostarczono do niej prośbę, aby udała się do miejscowego proboszcza, ks. Fijałkowskiego, i namówiła go do utworzenia pierwszej stacji poczty narodowej w celu dostarczania wiadomości z Radomia. Od spełnienia owej prośby rozpoczęła się jej działalność kurierska na pełną skalę. Prendowska przewoziła pocztę, przekazywała rozkazy, przeprowadzała wywiady, ponaglała opieszałych urzędników, a także dostarczała żywność, bieliznę i pieniądze walczącymTamże, s. 43–122..
Na zlecenie samego Mariana Langiewicza przygotowała sztandar dla oddziału. W swoich pamiętnikach pisała, że długo służył on powstańcom, a kiedy Moskale zdobyli go w bitwie pod Kowalą, miał on stanowić cenną zdobyczTamże, s. 61.. Dzięki swojej odwadze i poświęceniu dla sprawy polskiej, szybko została nazwana przez ks. Kacpra Kotkowskiego „matką oddziału” Langiewicza, a sam generał uznawał ją za wzór do naśladowania dla innych kobietTamże, s. 100, 119..
Prendowscy działali w zgrupowaniu Langiewicza do marca 1863, a po jego upadku kontynuowali pracę. Pod koniec czerwca 1863 Józef został aresztowany, a Jadwiga, nie przerywając działalności na rzecz ojczyzny, starała się o jego uwolnienie, jednak bezskutecznieTamże, s. 93..
Więzienie i zsyłka Jadwigę schwytano 1 września 1863 roku. Miesiąc później trafiła do X Pawilonu Cytadeli Warszawskej. Zesłana, przybyła do Kunguru w styczniu 1864 roku, dokąd dołączył do niej zwolniony w międzyczasie Józef. Oboje powrócili do Mirca w kwietniu 1866, ale zastali zrujnowany majątek, przekazany później w 1867 roku gen. Konstantemu Eggerowi za zasługi w tłumieniu powstania styczniowegoTamże, s. 11..
Ostatnie lata życia Józef Prendowski zmarł w 1872 roku. Owdowiała Jadwiga została wówczas sama z pięciorgiem dzieci. Wyjechała do Ostrowca Świętokrzyskiego, później do Sandomierza, a w zaawandowanym wieku przeniosła się do najmłodszej córki do Radomia. Jak sama pisała w swoich pamiętnikach, pod koniec życia cieszyła się szacunkiem. Zmarła 16 marca 1915 roku w majątku stryjostwa Józefa w Czyżowie Szlacheckim. Zgodnie z jej wolą pochowano ją na tamtejszym cmentarzuTamże, s. 12.. mały|Rzeźba Jadwigi Prendowskiej, odsłonięta w 2022 roku. Stan na 2025.
Upamiętnienie Gmina Mirzec od lat upamiętnia powstanie styczniowe i jego uczestników. W nawie głownej kościoła pw. św. Leonarda znajduje się tablica ku pamięci Prendowskich, ufundowana w 1998 roku. Przedstawiciele władz oraz mieszkańcy regularnie składają kwiaty w miejscach pamięci. Młodzież szkolna, pod opieką nauczycieli, corocznie przygotowuje występy, dla których inspirację stanowią losy lokalnych bohaterów. Szczególnie dbali o to uczniowie i nauczyciele nieistniejącego już Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi im. Jadwigi i Józefa Prendowskich. W 2018 roku przygotowali ostatni tak rozbudowany program artystyczny przedstawiający dzieje Prendowskich, z którym wystąpili w Mircu oraz w Czyżowie Szlacheckim (powiat sandomierski, ok. 70 km od Mirca). Sztandar wspomnianej placówki posiadał elementy związane z powstaniem – dwie skrzyżowane ze sobą spisy na tle korony cierniowej oraz datę „1863”. Była to również jedyna szkoła w kraju nosząca imię Prendowskich. Natomiast delegacje, w skład których swego czasu wchodzili także mirzeccy gimnazjaliści, regularnie odwiedzają czyżowski cmentarz, aby dbać o grób bohaterki, pomodlić się i zapalić znicz pamięci. W 2017 roku, z inicjatywy wójta gminy Mirzec Mirosława Seweryna, przy udziale dofinansowania z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, odnowiono nagrobek Jadwigi. mały|Tablica ku pamięci Jadwigi i Józefa Prendowskich znajdująca się w kosciele pw. św. Leonarda. W 2022 roku, w okolicy parku otaczającego dawny dworek Prendowskich, odsłonięto rzeźbę Jadwigi Prendowskiej. W Mircu znajduje się również ulica nosząca jej imię.
Zobacz też dwór w Mircu
Przypisy
Kategoria:Kobiety – powstańcy styczniowi Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim (powstanie styczniowe) Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Urodzeni w 1832 Kategoria:Zmarli w 1915