– miasto w woj. łódzkim, w powiecie sieradzkim, położone nad rzeką o tej samej nazwie. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Warta. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. sieradzkiego.

Warta leży w historycznej ziemi sieradzkiejStanisław Zajączkowski: O przejściach przez Błota Łęczyckie w średniowieczu w: Ziemia i ludzie dawnej Polski. Studia z geografii historycznej, red. Adam Galos, Julian Janczak. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1976, s. 103.. Uzyskała lokację miejską w 1255Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 80–81.. Była miastem królewskim Korony Królestwa PolskiegoMagazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 14. w tenucie warckiej w powiecie sieradzkim województwa sieradzkiego w końcu XVI wiekuWojewództwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 65..

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 miasto miało 3242 mieszkańców. Lokalny ośrodek usługowy dla rolnictwa; drobny przemysł.

Historia Początkowo Warta istniała jako osada rolnicza, jednak korzystna lokalizacja w pobliżu szlaków handlowych oraz korzystne warunki klimatyczno-glebowe przyczyniły się do szybkiego rozwoju miasta. W 1255 zostały nadane osadzie prawa miejskie. W 1331 r. Warta została doszczętnie spalona przez wyprawę krzyżacką. 28 października 1423 Władysław II Jagiełło wydał tu tzw. statut warckiRoman Grodecki, Stanisław Zachorowski, Jan Dąbrowski, Dzieje Polski średniowiecznej, t. 2, Kraków 1995, s. 316.. W 1465 miasto ponownie padło ofiarą pożaru, a od 1482 w mieście wybuchła zaraza trwająca kilkanaście lat. Z 1507 r. pochodzi pierwsze świadectwo istnienia osiedla żydowskiego w WarcieMaurycy Horn, Najstarszy rejestr osiedli żydowskich w Polsce w , w: Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego 1974, nr 3 (91), s. 15.. W 1507 r. miasto płonie po raz kolejny. Pomimo tych klęsk miasto rozwijało się. W 1467 r. założono klasztor Bernardynów istniejący do dziś i mający znaczny wpływ na życie kulturalne i duchowe Warty. W mieście dobrze rozwinęło się rzemiosło i usługi min. tkactwo, krawiectwo, kuśnierstwo, garbarstwo, kowalstwo, złotnictwo, młynarstwo i ceramika. Pozycję swą miasto zaczęło powoli tracić w XVIII wieku na skutek ogólnie pogarszającej się sytuacji kraju i dodatkowych lokalnych problemów. Z gospodarczego upadku miasto podniosło się dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.

W 1939 r. miasto wcielone zostało w granice Rzeszy Niemieckiej. W lutym 1940 władze niemieckie utworzyły getto dla ludności żydowskiej (w 1921 ludność żydowska liczyła 2025 osób, czyli 49% mieszkańców). Nakazały również rozebranie synagogi, spalonej we wrześniu 1939. Getto zlikwidowane zostało w sierpniu 1942, a ogromną większość warckich Żydów wymordowano w obozie zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem.

W sobotę 20 stycznia 1945 do miasta weszły jednostki Armii Czerwonej 9 Korpusu Pancernego pod dowództwem gen. Iwana Kiriczenki z 1 Frontu Białoruskiego kończąc tym samym okupację niemiecką podczas II wojny światowej.

Do 1954 r. siedziba gminy Bartochów.

Zabytki Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty: kościół parafialny pw. św. Mikołaja, , nr rej.: 497-IV-38 z 1949 oraz 295 z 28.12.1967 zespół klasztorny bernardynek, : kościół pw. Narodzenia MB, nr rej.: 858 z 28.12.1967 klasztor, nr rej.: 859 z 28.12.1967 dzwonnica, nr rej.: 860 z 28.12.1967 zespół klasztorny bernardynów, , : kościół pw. Wniebowzięcia MB, nr rej.: 855 z 28.12.1967 klasztor, nr rej.: 856 z 28.12.1967 kaplica cmentarna (przy kościele), nr rej.: 857 z 28.12.1967 kaplica cmentarna, 1 poł. , nr rej.: 861 z 18.12.1967 ratusz, 1842, nr rej.: 296 z 18.12.1967 jatki, obecnie kino „Lutnia”, 1 poł. XIX, , nr rej.: 862 z 18.12.1967 park, nr rej.: 294 z 8.02.1979 dom, ul. Kaszyńskiego 1, 1840–1845, nr rej.: 284 z 2.01.1978 (spalony) dom, ul. Kaszyńskiego 9, drewniany, poł. , nr rej.: 865 z 28.12.1967 dom, Rynek 24, poł. , nr rej.: 864 z 28.12.1967 dworek, ul. Sieradzka 2, 1 poł. , nr rej.: 863 z 28.12.1967 (nie istnieje?) kamienica, ul. 20 Stycznia 26, nr rej.: 356 z 5.01.1988 młyn „Tradycja”, ul. Cielecka 12

Demografia thumb|left|650x450px|Piramida wieku mieszkańców Warty w 2014

Transport W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie: DK83: kierunek Turek – Warta – Sieradz droga wojewódzka nr 710: kierunek Łódź – Warta – Błaszki

Turystyka W mieście funkcjonuje Muzeum Miasta i Rzeki Warty. Do najciekawszych miejsc można zaliczyć m.in. odrestaurowany Nowy cmentarz żydowski, ratusz i jatki (w których mieści się obecnie biblioteka publiczna). Stara część miasta zachowała swój historyczny układ urbanistyczny.. Przez Wartę przebiega turystyczny Szlak im. Władysława Reymonta.

Na miejscu dawnego basenu odkrytego powstał Nowy Amfiteatr.

Od 2023 r. przy rynku znajduje się mural upamiętniający Stanisława Szukalskiego, artystę urodzonego w 1893 w Warcie.

Wspólnoty wyznaniowe Kościół rzymskokatolicki (dekanat warcki): parafia św. Mikołaja Biskupa parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Świadkowie Jehowy: zbór Warta – (sala królestwa ul. Długa).

Ludzie związani z Wartą

Miasta partnerskieWspółpraca zagraniczna; gimwarta.pl. Lengerich – miasto w Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia; prawa miejskie od 1147 Szécsény (słow. Sečany) – miasto na północy Węgier, położone na skraju gór Czerhat w komitacie Nógrád; miejscowość jest ośrodkiem administracyjnym powiatu Szécsény, znajdują się w nim liczne zabytki i muzea Jamboł – miasto w południowo-wschodniej Bułgarii, Obwód Jamboł

Zobacz też Stary cmentarz żydowski w Warcie Nowy cmentarz żydowski w Warcie Synagoga w Warcie Statut warcki Zbiornik Jeziorsko

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo sieradzkie) Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku Kategoria:Miasta w województwie łódzkim Kategoria:Ziemia sieradzka