thumb|Odmiany Orderu Krzyża Wolności z podziałem na kategorie i klasy thumb|Kolumna Zwycięstwa w Wojnie o Niepodległość w Tallinnie z centralnym motywem w kształcie Orderu Krzyża Wolności thumb|Estoński pułkownik Voldemar Karl Koht odznaczony Orderem Krzyża Wolności II kat. III kl. Order Krzyża Wolności (est. Vabadusrist) – najwyższe estońskie odznaczenie wojskowe ustanowione w 1919.

Historia Order Krzyża Wolności został ustanowiony 24 lutego 1919Robert Werlich: Orders and Decorations of All Nations: Ancient and Modern, Civil and Military, wyd. 2. Waszyngton 1974, str. 124 roku przez ówczesnego premiera Estonii Konstantina Pätsa w celu uhonorowania osób zasłużonych w wojnie o niepodległość Estonii i dzielił się na trzy kategorie: I kategoria – nadawana za służbę wojskową II kategoria – nadawana za bohaterstwo i odwagę w boju III kategoria – nadawana osobom cywilnym

Każda z kategorii dzieliła się na trzy klasy. Projektantem odznaczenia był artysta estoński Nikolai Triik. Pierwsze nadania miały miejsce 2 sierpnia 1919 kiedy 7 krzyży nadano zasłużonym brytyjskim marynarzom. W okresie międzywojennym Orderem Krzyża Wolności zostały odznaczone 3 224 osoby, m.in. wielu Polaków, Anglików, Duńczyków, Estończyków, Finów, Łotyszy, Niemców bałtyckich, Rosjan, Szwedów i innych. Odznaczonym Orderem Krzyża Wolności przysługiwało w okresie międzywojennym wiele przywilejów.

19 czerwca 1925 Parlament Estonii, Riigikogu, zatwierdził ustawę kończącą nadawanie Orderu Krzyża Wolności, ponieważ uznano, iż wszystkie osoby, które zasłużyły się podczas wojny Estonii o niepodległość zostały już uhonorowane. Zachowano jednak możliwość dalszego wręczania Orderu Krzyża Wolności, ale wyłącznie jako odznaczenia wojennego. Możliwość taka została utrzymana do czasów obecnych. W okresie okupacji sowieckiej (1940–1991) odznaczenie nie było nadawane. Ostatnim żyjącym kawalerem orderu był Karl Jaanus zmarły 6 października 2000 roku w Estonii. W 1998 Poczta Estonii wydała znaczek pocztowy z wizerunkiem Krzyża WolnościMichel Europa-Katalog. Nordeuropa (Estland), Schwaneberger Verlag GMBH, Unterschleissheim 2009, , a na wiosnę 2005 Parlament Estoński postanowił, że zostanie wzniesiony pomnik ku czci poległych w wojnie Estonii o niepodległość. Pomnik ten powstał w 2009, a jego głównym elementem jest wyobrażenie Krzyża Wolności.

Opis odznaki Odznaką Orderu Krzyża Wolności jest krzyż łaciński, na końcach ramion laskowany (krukiewny), z umieszczonym pośrodku medalionem wyobrażającym zbrojne w miecz ramię i literę „E” (w wersji dla osób cywilnych tylko literę „E”). Kolor krzyża różni się w zależności od kategorii: border|60px kategoria nadawana za służbę wojskową: kolor emalii biały, medalion czarny, kolor wstążki czarny z niebieskim i białym paskiem wzdłuż obu brzegów wstążki border|60px kategoria nadawana za bohaterstwo na polu walki: kolor emalii czarny, medalion czerwony, kolor wstążki niebieski z czarnym i białym paskiem wzdłuż obu brzegów wstążki border|60px kategoria nadawana cywilom: kolor emalii niebieski, medalion biały, kolor wstążki biały z niebieskim i czarnym paskiem wzdłuż obu brzegów wstążki.

Każda z kategorii dzieliła się na trzy klasy: I klasa: obramowanie krzyża złote II klasa: obramowanie krzyża srebrne III klasa obramowanie krzyża czarne.

Rewers krzyża był identyczny z awersem, tyle że w medalionie znajdowała się data ustanowienia odznaczenia (24/II/1919).

Odznaczeni

Pomiędzy odznaczonymi Orderem Krzyża Wolności byli: Albert I, król Belgów Chrystian X, król Danii Winston Churchill Georges Clemenceau Gustaw V, król Szwecji Jerzy V, król Wielkiej Brytanii Józef Piłsudski Władysław Sikorski Kaarlo Juho Ståhlberg, prezydent Finlandii Kārlis Ulmanis, prezydent Łotwy.

Odznaczono także miasto Verdun we Francji i groby nieznanego żołnierza we Francji, Wielkiej Brytanii i we Włoszech w uznaniu bohaterstwa żołnierzy alianckich podczas Wielkiej Wojny.

Lista Polaków odznaczonych Orderem Krzyża Wolności

I kategoria – nadawana za służbę wojskową I/1: Józef Piłsudski I/2: Kazimierz Porębski, Józef Dowbor-Muśnicki, Józef Haller, Tadeusz Rozwadowski, Władysław Sikorski, Kazimierz Sosnkowski, Stanisław Szeptycki, Konstanty Ablamowicz, Stanisław Prus-Bogusławski, Edmund Kessler, Michał Bajer, Tadeusz Kutrzeba, Edward Rydz-Śmigły I/3: Stanisław Haller, Wacław Iwaszkiewicz, Edward Rydz-Śmigły, Leon Piskor, Józef Rybak, Romuald Brzozowski, Bronisław Żuk, Stanisław Laudański, Ignacy Matuszewski, Aleksander Myszkowski, Wacław Jędrzejewicz, Wiktor Drymmer, Eugeniusz Hinterhoff, Michał Talikowski, Jan Stankiewicz III kategoria – nadawana osobom cywilnym III/1: Wacław Tadeusz Dobrzyński, Władysław Grabski, Stanisław Haller, Józef Piłsudski, Maciej Rataj, Władysław Sikorski, Aleksander Skrzyński, Stanisław Thugutt, Wojciech Trąmpczyński, Stanisław Wojciechowski, Leon Wasilewski III/2: Franciszek Charwat, Juliusz Łukasiewicz, Władysław Neumann, Henryk Stefan Étienne Przeździecki III/3: Marian Szumlakowski

Przypisy

Bibliografia [dostęp 10.XII.2010] Estonian State Decorations [dostęp 10.XII.2010]

Kategoria:Estońskie odznaczenia wojskowe