thumb|right|350px|Przekrój czołowy kości skroniowej prawej – widok od przodu. Widoczne liczne komórki powietrzne wypełniające wyrostek sutkowy oraz łuskę kości skroniowej Układ pneumatyczny kości skroniowej – system komórek powietrznych wypełniających wnętrze kości skroniowej, pochodzących z wpuklania się ścian jamy sutkowej oraz jamy bębenkowej. Rozwija się po urodzeniu i wykazuje dużą zmienność osobniczą. Komórki wzajemnie łączą się ze sobą i są podzielone na 5 stref, w których znajdują się odpowiednie grupy komórek.
Podział Zawiły system komórek powietrznych kości skroniowej został usystematyzowany i opisany przez otolaryngologów głównie dla potrzeb otochirurgii. Znajomość topografii poszczególnych komórek ma duże znaczenie w ocenie rozprzestrzeniania się procesów zapalnych ucha środkowego oraz chirurgii ucha i kości skroniowej. Pierwszy podział przestrzeni powietrznych kości skroniowej zaproponował w 1969 roku AllamAllam AF. Pneumatization of the temporal bone. Ann Otol Rhinol Laryngol 1969; 78:49–64. Anatomia topograficzna przestrzeni pneumatycznych kości skroniowej była też przedmiotem zainteresowań SchuknechtaSchuknecht HF Pathology of the ear Harvard University Press, 1974: 79–92. Obecny podział wyróżnia 5 stref (obszarów) powietrznych kości skroniowej: obszar ucha środkowego – stanowi go jama bębenkowa. Dodatkowo wyróżniono w niej następujące przestrzenie: część środkowa jamy bębenkowej () – w rzucie błony bębenkowej część górna czyli zachyłek nadbębenkowy lub attyka (epitympanum) część dolna czyli zachyłek podbębenkowy (hypotympanum) część tylna (tympanum posterior) część przednia (protympanum) obszar sutkowy – obejmuje obszar części sutkowej kości skroniowej. Wyróżniono w nim między innymi: komórki pokrywkowe – które znajdują się na podstawie czaszki i oddzielają strop jamy bębenkowej od jamy czaszki komórki progowe pod progiem jamy sutkowej komórki zatwarzowe – znajdują się przyśrodkowo od odcinka zstępującego nerwu twarzowego komórki okołozatokowe – otaczające zatokę esowatą komórki kąta zatokowo-oponowego – komórki znajdujące się w kącie Citelliego komórki szczytu wyrostka przyśrodkowe komórki szczytu wyrostka boczne komórki dwubrzuścowe – w okolicy przyczepu sutkowego mięśnia dwubrzuścowego thumb|right|350px|Przekrój prawej kości skroniowej – widok od strony przyśrodkowej. Komórki powietrzne otaczają od tyłu, dołu, a także częściowo od góry jamę bębenkową oraz jamę sutkową
obszar okołobłędnikowy odpowiada obszarowi masywu kostnego błędnika kostnego. Znajdują się w nim 2 grupy komórek: komórki nadbłędnikowe komórki podbłędnikowe obszar szczytu piramidy – odpowiada obszarowi części skalistej kości skroniowej. Można w nim wyróżnić: komórki okołotrąbkowe – towarzyszą trąbce słuchowej komórki szczytowe – to spneumatyzowana część szczytu piramidy kości skroniowej obszar dodatkowy komórki jarzmowe komórki potyliczne Dodatkowo poszczególne grupy komórek oprócz zgrupowania w 5 obszarów anatomicznych podzielone są na tzw. szlaki komórkowe. Podział na szlaki wiąże się z obserwacją, że poszczególne grupy komórek układają się w łańcuchy, których przebieg można prześledzić podczas frezowania kości skroniowej. Najważniejszym szlakiem komórkowym jest główny szlak komórek sutkowych.
Rozwój Czynniki zapoczątkowujące proces pneumatyzacji nie został dokładnie poznany. Wiadomo, że o jego rozległości decydują czynniki dziedziczne. Duże znaczenie ma także rozmiar czaszki. Wpływ prawidłowej funkcji trąbki Eustachiusza na stopień upowietrznienia kości skroniowej pozostaje przedmiotem dyskusjiSethi A, Singh I, Agarwal AK, Sareen D. Pneumatization of mastoid air cells: role of acquired factors. Int J Morphol 2006; 24(1): 35–38. Obszar ucha środkowego rozwija się już w trakcie ciąży. Komórki sutkowe rozwijają się po urodzeniu. Pierwszy etap pneumatyzacji następuje do 2 roku życia, a drugi kończy się w okresie dojrzewania płciowegoEby TL, Nadol JB. Postnatal growth of the human temporal bone: implications for cochlear implants in children. Ann Otol Rhinol Laryngol 1986; 95: 356–364. Niekiedy proces pneumatyzacji może być bardzo rozległyHasnaini M, Ng S. Extensive temporal bone pneumatization: incidental finding in a patient with temporomandibular joint dysfunction.Dent Update 2000; 27(4): 187–189, a komórki mogą wypełniać nie tylko wnętrze kości skroniowej, ale także okoliczne kościRebol J, Munda A, Tos M. Hyperpneumatization of the temporal, occipital and parietal bones. Eur Arch Otorhinolaryngol 2004: 261(8): 445–448,Martin ML, Bhargava R, Ashforth RA, Russell DB. Mastoid pneumocele causing atlantooccipital pneumatization. AM J Neuroradiol 1998; 19(7): 1231–1233..
Znaczenie Znaczenie upowietrznienia kości skroniowej nie jest dokładnie ustalone. Jedna z teorii głosi iż system powietrzny kości skroniowej stanowi zbiornik wyrównawczy, który zapobiega wahaniom ciśnienia w uchu środkowymArs B, Piret N. Middle ear pressure balance under normal conditions. Specific role of the middle ear structure. Acta Otolaryngol Belg 1994; 48(4): 399–402. Układ ten tym samym zabezpiecza w pewnym stopniu błonę bębenkową i ucho środkowe przed urazem ciśnieniowym.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Czaszka