Buzdyganka nasięźrzałowa, maczużnik nasięźrzałowy (Tolypocladium ophioglossoides (J.F. Gmel.) C.A. Quandt, Kepler & Spatafora) – gatunek grzybów z rodziny maczużniczkowatych (Ophiocordycipitaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Tolypocladium, Ophiocordycipitaceae, Hypocreales, Hypocreomycetidae, Sordariomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go w 1792 r. Johann Friedrich Gmelin, nadając mu nazwę Sphaeria ophioglossoides. Obecną, nazwę nadali mu C. Alisha Quandt, Ryan M. Kepler i Joseph W. Spatafora w 2014 r. Niektóre synonimy naukowe: Cordyceps ophioglossoides (Ehrh.) Link 1833 Cordyceps parasitica (Willd.) Henn. 1904 Elaphocordyceps ophioglossoides (J.F. Gmel.) G.H. Sung, J.M. Sung & Spatafora 2007 Sphaeria ophioglossoides J.F. Gmel. 1792 Torrubia ophioglossoides (Ehrh.) Tul. & C. Tul. 1865. Nazwę maczużnik nasięźrzałowy podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda, przyjmując systematykę zaliczającą ten takson do rodzaju Cordyceps (maczużnik) w obrębie rodziny maczużnikowatych (Cordycipitaceae). Obecnie jednak według Index Fungorum należy od do rodzaju Tolypocladium i rodziny Ophiocordycipitaceae, przez co nazwa ta stała się niespójna z nazwą naukową. Ponadto w 2003 r. Wiesław Fałtynowicz nazwał maczużnikiem inny rodzaj grzybów – Sphinctrina W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego nadała nową polską nazwę buzdyganka nasięźrzałowa.
Morfologia Owocnik jest maczugowaty, o wysokości do 10 cm. Ma cylindryczno-jajowatą główkę i długi trzonek. Młode owocniki mają żółtą i gładką główkę, która z czasem czernieje. Zarodniki Zarodniki nitkowate, długości do 200 μm, rozpadają się na eliptyczno-cylindryczne zarodniki wtórne, o wymiarach 2,5-5×2 μm.
Występowanie i siedlisko Jest pasożytem podziemnych owocników grzybów jeleniaków. Gatunek spotykany w Europie, w północnych stanach USA i Kanadzie.
W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych.
Zastosowanie Z owocników wyizolowano polisacharydy, które in vitro wykazywały działanie hamujące wzrost komórek nowotworowych linii Sarcoma 180. Jeden z wyizolowanych związków, pochodną kwasu tetramowego, nazwano ofiosetyną (ang. ophiosetin).
Przypisy
Linki zewnętrzne Cordyceps ophioglossoides
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Ophiocordycipitaceae