Sąd Najwyższy – naczelny organ władzy państwowej w Polsce, stanowiący organ sui generis („jedyny w swoim rodzaju”) wymiaru sprawiedliwości sprawujący nadzór nad działalnością w zakresie orzekania głównie sądów powszechnych i wojskowych, ponadto niektórych sądów dyscyplinarnych, a także wykonujący inne czynności określone w Konstytucji i ustawach.

Kompetencje mały|upright|Tablica przy wejściu do Kompleksu Urbanistycznego Wymiaru Sprawiedliwości Sąd Najwyższy jest naczelnym organem władzy państwowej, stanowiącym organ sui generis wymiaru sprawiedliwości nieprzynależący do sądownictwa powszechnego ani szczególnego. Działa na podstawie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz uchwalonej z jej dyspozycji ustawy o Sądzie NajwyższymUstawa o Sądzie Najwyższym z 8 grudnia 2017 r. (, dalej jako: ustawa o SN)., która z kolei odsyła ponadto w sprawach nieuregulowanych do przepisów ustaw: Prawo o ustroju sądów powszechnych, o pracownikach urzędów państwowych, Kodeks wyborczy, o referendum ogólnokrajowym, Kodeks postępowania cywilnego (w szczególności w zakresie dotyczącym skargi kasacyjnej oraz skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia), Kodeks postępowania karnego (w szczególności w zakresie dotyczącym kasacji oraz skargi na wyrok sądu odwoławczego), o Krajowej Radzie Sądownictwa (w zakresie dotyczącym odwołań w sprawach indywidualnych), Prawo o ustroju sądów wojskowych (w zakresie dotyczącym odpowiedzialności karnej i dyscyplinarnej sędziów i asesorów sądów wojskowych), Prawo o prokuraturze (w zakresie dotyczącym odpowiedzialności karnej i dyscyplinarnej prokuratorów i asesorów prokuratury), oraz o Trybunale Stanu (art. 20e).

Jego zadania dotyczą: sprawowania pełnego nadzoru nad działalnością orzeczniczą (nadzoru judykacyjnego – art. 183 ust. 1 Konstytucji) sądów powszechnych i wojskowych, sądów dyscyplinarnych przy sądach apelacyjnych i wojskowych sądach okręgowych, Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym, Trybunału Arbitrażowego do spraw Sportu przy PKOl, a także sądów dyscyplinarnych dla członków 12 spośród 17 samorządów zawodów zaufania publicznego (zrzeszających 14 spośród 19 zawodów zaufania publicznego): adwokatów, diagnostów laboratoryjnych, farmaceutów, fizjoterapeutów, komorników sądowych, lekarzy i lekarzy dentystów, lekarzy weterynarii, notariuszy, pielęgniarek i położnych, radców prawnych, ratowników medycznych i rzeczników patentowychZ kolei w przypadku sądów dyscyplinarnych dla członków pozostałych 5 samorządów zawodów zaufania publicznego (architektów, biegłych rewidentów, doradców podatkowych, inżynierów budownictwa oraz psychologów), izb morskich, oraz szeregu innych ustawowych organów dyscyplinarnych, od orzeczeń których przysługuje wyłącznie apelacja do sądu apelacyjnego, zaś kasacja jest niedopuszczalna, nadzór ten ogranicza się wyłącznie do rozpoznawania nadzwyczajnych środków zaskarżenia oraz podejmowania uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne., za pomocą środków służących wykonywaniu tego nadzoru, do których należąhttps://www.gov.pl/attachment/1c5a9473-a93a-4478-a41d-1b388b1c080cŁazarska A: Niezawisłość sędziowska i jej gwarancje w procesie cywilnym, s. 240–249.: rozpoznawanie dopuszczalnych środków zaskarżenia: środków odwoławczych: nadzwyczajnych (kasacji, skarg na wyrok sądu odwoławczego, skarg kasacyjnych i skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczeniaS. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, wyd. 13, Warszawa 2016, s. 330, 331.); zwyczajnych (apelacji i zażaleń); innych środków zaskarżenia: nadzwyczajnych (skarg nadzwyczajnych); zwyczajnychS. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, wyd. 13, Warszawa 2016, s. 330.; podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne: zgodnie z art. 39817 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego – jeżeli przy rozpatrywaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości w praktyce sądowej lub wywołujące rozbieżności w orzecznictwie, wówczas Sąd Najwyższy może odroczyć wydanie orzeczenia i przekazać sprawę do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi tego sądu (skład 7 sędziów, całej izby lub izb połączonych; zagadnienia prawne mogą być także rozstrzygane przez pełny skład Sądu Najwyższego). Uchwały całej izby lub większego gremium uzyskują moc zasady prawnej, natomiast skład 7 sędziów może postanowić o nadaniu uchwale mocy zasady prawnej. Zasady prawne wiążą wszystkie składy SN we wszystkich sprawach, a odstąpienie od takiej zasady możliwe jest wyłącznie poprzez uchwalenie nowej zasady prawnej, z kolei uchwały interpretacyjne Sądu Najwyższego nie mają waloru powszechnego obowiązywania – jeśli nie uzyskały rangi zasady prawnej, to formalnie wiążą tylko w sprawie, w związku z którą zostały podjęte. zgodnie z art. 441 § 1 Kodeksu postępowania karnego – jeżeli przy rozpoznawaniu środka odwoławczego wyłoni się zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy, sąd odwoławczy może odroczyć rozpoznanie sprawy i przekazać zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Sąd Najwyższy może przekazać rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego powiększonemu składowi tego sądu albo przejąć sprawę do swojego rozpoznania. Uchwała Sądu Najwyższego wiąże w danej sprawie; inne orzeczenia SN nie są formalnie wiążące, ale ze względu na autorytet najwyższej instancji sądowej kształtują kierunki orzecznictwa; rozpoznawania w I i II instancji wszystkich spraw dotyczących stosunków pracy wewnątrz Sądu Najwyższego, wszystkich spraw dyscyplinarnych oraz wniosków o zgodę na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej dotyczących sędziów Sądu Najwyższego, a także tych spraw dyscyplinarnych oraz wniosków o zgodę na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, dotyczących sędziów i asesorów sądów powszechnych oraz wojskowych, albo prokuratorów i asesorów prokuratury, dla których właściwe nie są, odpowiednio: sądy dyscyplinarne przy sądach apelacyjnych i wojskowych sądach okręgowych, albo Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym; rozpoznawania odwołań od uchwał Państwowej Komisji Wyborczej oraz protestów wyborczych, dotyczących wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, wyboru Prezydenta Rzeczypospoliteju Polskiej, oraz referendum ogólnokrajowego (w tym konstytucyjnego), a także stwierdzania ich ważności; rozpoznawania odwołań od uchwał Państwowej Komisji Wyborczej oraz protestów wyborczych, dotyczących wyborów do Parlamentu Europejskiego; rozpoznawania odwołań od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa w sprawach indywidualnych innych, niż dotyczące powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego; rozstrzygania nadzorczego w stosunku do uchwał organów samorządów zawodów zaufania publicznego: adwokackiego, komorniczego, notarialnego oraz radcowskiego, na wniosek Ministra Sprawiedliwości jako organu nadzorującego; opiniowania ustaw i innych aktów normatywnych na podstawie których orzekają i funkcjonują sądy, a także innych ustaw w zakresie, w jakim uzna to za celowe; zapewniania Trybunałowi Stanu finansowania, obsługi kancelaryjnej oraz czynności sekretariatu; przedstawiania corocznie Prezydentowi i Krajowej Radzie Sądownictwa, a także Sejmowi RP i Senatowi RP, informacji o swojej działalności oraz o wynikających z niej istotnych problemach (dostępnej publicznie w postaci druków: sejmowego i senackiego); wykonywania innych czynności określonych w ustawachArt. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym..

Ustrój Organizację wewnętrzną Sądu Najwyższego określa regulamin zawarty w rozporządzeniu Prezydenta RPRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2022 r. – Regulamin Sądu Najwyższego ()..

Organy Organami Sądu Najwyższego są: Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Sądu Najwyższego (dla każdej z izb), Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego, Zgromadzenie sędziów izby Sądu Najwyższego (dla każdej z izb, z wyjątkiem Izby Odpowiedzialności Zawodowej), Zgromadzenie sędziów orzekających w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, Zgromadzenie sędziów wyznaczonych do orzekania w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, Kolegium Sądu Najwyższego, Rada Ławnicza Sądu Najwyższego, Rzecznik Dyscyplinarny Sądu Najwyższego.

Aparat pomocniczy W Sądzie Najwyższym działają także: Kancelaria Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Biuro Administracyjno-Gospodarcze; Biuro Finansowe; Biuro Informatyki; Biuro Kadr; Biuro Organizacyjne; Sekretariat Trybunału Stanu; Biblioteka i Archiwum Sądu Najwyższego; komórka organizacyjna do spraw ochrony informacji niejawnych (pion ochrony), Sekretariat Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Biuro Studiów i Analiz Sądu Najwyższego, sekretariaty poszczególnych izb Sądu Najwyższego, Centrum Informacyjne Sądu Najwyższego.

Izby thumb|Sala Sądu Najwyższego Pracami każdej z izb kierują Prezesi Sądu Najwyższego, a izby dzielą się dalej na wydziały. Sąd Najwyższy orzeka na rozprawach i posiedzeniach. Posiedzenia są jawne lub niejawne (§ 88 regulaminu). Sąd Najwyższy orzeka w składzie 3 sędziów, chyba że ustawa stanowi inaczejArt. 77 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym..

Izba Cywilna – do jej właściwości należą sprawy z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, własności intelektualnej, rodzinnego i opiekuńczego, sprawy dotyczące rejestracji przedsiębiorców i rejestracji zastawów, z wyłączeniem skarg nadzwyczajnychArt. 23 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym.. Izba Karna – do jej właściwości należą sprawy (w tym sprawy wojskowe) rozpoznawane na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego, Kodeksu karnego wykonawczego, Kodeksu karnego skarbowego, Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, a także inne sprawy, do których stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego (np. lustracyjne), z wyłączeniem spraw pozostających we właściwości Izby Odpowiedzialności Zawodowej oraz skarg nadzwyczajnychArt. 24 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym.. Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – do jej właściwości należą sprawy z zakresu prawa pracy, ubezpieczeń społecznychArt. 25 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym.. Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych – do jej właściwości należy rozpatrywanie skarg nadzwyczajnych od prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych i wojskowych, rozpoznawanie protestów wyborczych i protestów przeciwko ważności referendum ogólnokrajowego i referendum konstytucyjnego oraz stwierdzanie ważności wyborów i referendum, inne sprawy z zakresu prawa publicznego, w tym sprawy z zakresu ochrony konkurencji, regulacji energetyki, telekomunikacji i transportu kolejowego oraz sprawy, w których złożono odwołanie od decyzji Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, odwołanie od postanowienia Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15, apelację od decyzji administracyjnej Państwowej Komisji do spraw badania wpływów rosyjskich na bezpieczeństwo wewnętrzne Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2007–2022, a także skargi dotyczące przewlekłości postępowania przed sądami powszechnymi i wojskowymi oraz Sądem NajwyższymArt. 26 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym.. Izba Odpowiedzialności Zawodowej – do jej właściwości należą sprawy dyscyplinarne sędziów Sądu Najwyższego, sędziów i asesorów sądów wojskowych oraz powszechnych, prokuratorów i asesorów prokuratury, członków samorządów adwokatów, diagnostów laboratoryjnych, farmaceutów, fizjoterapeutów, komorników sądowych, lekarzy i lekarzy dentystów, lekarzy weterynarii, notariuszy, pielęgniarek i położnych, radców prawnych, ratowników medycznych oraz rzeczników patentowych, sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych dotyczące sędziów Sądu Najwyższego oraz z zakresu przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku, z wyłączeniem skarg nadzwyczajnychArt. 27 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym..

Sędziowie