Województwo małopolskie – jedno z 16 województw Polski. Województwo zajmuje powierzchnię 15 183,63 km² i jest jednym z mniejszych w Polsce (12. miejsce w kraju). Województwo ma 3 429 342 mieszkańców (stan na 31 grudnia 2025), zajmując pod tym względem 4. miejsce w Polsce. Gęstość zaludnienia jest drugą najwyższą w kraju po woj. śląskim (małopolskie – 226 osoby/km², śląskie – 346 osób/km², średnia krajowa – 119 osoby/km²). W obecnym kształcie powstało 1 stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej. Siedzibą wojewody i sejmiku jest Kraków.
Historia województwa thumb|left|Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa małopolskiego
Województwo małopolskie zostało utworzone w 1999 roku, obejmując mniejszy fragment Małopolski historycznej i geograficznej oraz fragmenty Spisza i Orawy. Stworzono je z województw poprzedniego podziału administracyjnego, mianowicie z: mały|Krainy historyczne województwa małopolskiego i Polski na tle współczesnych granic administracyjnychkrakowskiego – w całości, nowosądeckiego – w całości, tarnowskiegoGmina wiejska Szerzyny z woj. tarnowskiego znalazła się początkowo w powiecie jasielskim w woj. podkarpackim. 1 I 2003 została przeniesiona do powiatu tarnowskiego w woj. małopolskim. – oprócz gmin powiatu dębickiego i gmin Radomyśl Wlk. i Wadowice Grn. z powiatu mieleckiego, bielskiego – tylko gminy powiatów suskiego, wadowickiego i oświęcimskiego, katowickiego – tylko gminy powiatów olkuskiegoGmina miejska Sławków znalazła się początkowo w powiecie olkuskim. 1 I 2002 została przeniesiona do powiatu będzińskiego w woj. śląskim. i chrzanowskiego oraz gmina Brzeszcze z powiatu oświęcimskiego, kieleckiego – tylko gminy powiatu miechowskiego oraz gminy Pałecznica i Koszyce z powiatu proszowickiego, krośnieńskiego – tylko gminy Biecz i Lipinki w powiecie gorlickim.
Województwo małopolskie jako jedyne ma prawo do posiadania w swoim herbie godła Polski, czyli białego orła w koronie, z głową zwróconą w prawą stronę, na czerwonym tle. Pozostaje więc tradycyjnie jego depozytariuszemWojewództwo Małopolskie..
Geografia Powierzchnia województwa wynosi 15 183,63 km², co stanowi 4,9% obszaru Polski (1 stycznia 2026).
Położenie administracyjne Województwo jest położone w południowej Polsce i graniczy ze: Słowacją (z krajami preszowskim i żylińskim) na długości 301,6 km na południu oraz z województwami: podkarpackim na długości 177,9 km na wschodzie śląskim na długości 273,4 km na zachodzie świętokrzyskim na długości 178,4 km na północy
Położenie fizycznogeograficzne Województwo małopolskie obejmuje fragmenty Karpat Zachodnich oraz Wyżyny Małopolskiej.
Położenie historyczne Teren województwa obejmuje zachodnią część krainy historycznej i geograficznej zwanej Małopolską oraz fragmenty dwóch mniejszych krain historycznych – Spisza i Orawy.
Topografia thumb|Mapa fizyczna województwa|300x300px W wymiarze północ–południe województwo rozciąga się na długości 151 km, to jest 1°21′43″. W wymiarze wschód–zachód rozpiętość województwa wynosi 167 km, co w mierze kątowej daje 2°23′30″.
Współrzędne geograficzne skrajnych punktów: północny: 50°31′13″ szer. geogr. N – działka ewidencyjna nr 382/3 (powiat miechowski), południowy: 49°09′30″N – grań Wołowego Grzbietu pomiędzy słupkami granicznymi nr 210/4 a nr 210/5 (powiat tatrzański), zachodni: 19°04′59″ dług. geogr. E – zach. narożnik działki ewidencyjnej nr 982/1 (powiat oświęcimski), wschodni: 21°25′18″E – wsch. narożnik działki ewidencyjnej nr 17 (powiat gorlicki).
Ukształtowanie powierzchni ma charakter zdecydowanie górski i wyżynny. Najwyższym punktem jest północny wierzchołek Rysów – 2499 m n.p.m.
Klimat Województwo małopolskie leży w strefie klimatu umiarkowanego. Występuje duża amplituda temperatur wynikająca z dużego zróżnicowania wysokości. Maksymalna zanotowana temperatura wynosi +37 °C, a minimalna −38 °C.
Pokrywa śnieżna w Tatrach często utrzymuje się od listopada do połowy maja, ale jego opady są możliwe o każdej porze roku. W innych górskich rejonach śnieg pokrywa stoki do marca, a na sztucznie ośnieżanych stokach narciarskich można czasami szusować nawet na początku kwietnia.
Małopolski klimat ma swoje anomalie. Najbardziej znany jest halny – gwałtowny, ciepły wiatr, który w kilka dni może stopić nawet kilkadziesiąt centymetrów śniegu. Z kolei orawiak jest wiatrem zimnym, wiejącym od Babiej Góry, który temperaturę na Podhalu może obniżyć nawet o kilka stopni.
Stosunki wodne Teren województwa znajduje się w większości w zlewisku Morza Bałtyckiego z dorzeczem Wisły – ok. 90% powierzchni województwa, natomiast południowo-zachodnia część leży na terenie zlewiska Morza Czarnego z dorzeczem Dunaju.
Urbanizacja
W województwie małopolskim są 64 miasta, w tym 3 miasta na prawach powiatu.
Demografia Liczba ludności w podziale na płeć i miasto-wieś Dane z 31 grudnia 2025 roku: Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 3 429 342 100 1 766 390 51,51 1 662 952 48,49Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 225,9 116,3 109,6
Liczba ludności na przestrzeni lat Dane od momentu wprowadzenia reformy administracyjnej z 1999 roku
Wykres zmian liczby ludności
Piramida wieku mieszkańców W. małopolskiego Dane z 2014 roku, na podstawie danych GUS..690x480px
Mniejszości narodowe i grupy etniczne Województwo małopolskie zamieszkują Słowacy, Ukraińcy, Żydzi i Ormianie, będący przedstawicielami czterech mniejszości narodowych.
Według spisu powszechnego z 2002 r., wśród obywateli polskich zamieszkujących województwo byli: Słowacy – 1572 osoby (kraj – 1710), Ukraińcy – 472 osoby, Żydzi – 50 osób, Ormianie – 22 osoby.
Powyższe dane statystyczne, zebrane na podstawie spisu powszechnego, oparte są na subiektywnych czynnikach, takich jak samookreślenie, poczucie przynależności do danej grupy mniejszościowej, a niekoniecznie zależne od takich kategorii jak np. przynależność językowa czy religijna.
Województwo małopolskie zamieszkują również przedstawiciele dwóch grup etnicznych – Łemków i Romów.
Oficjalne statystyki podają, że w województwie małopolskim zamieszkuje 1678 Romów (Cyganów). Pierwsza wzmianka historyczna, którą można odnieść do Cyganów w Polsce pochodzi z 1401 r. i dotyczy mieszczanina Cigana zamieszkującego Podgórze koło Krakowa. Romowie w tym czasie przywędrowali do Polski z południa, od strony Węgier, dokąd dotarli z Bałkanów. Ich praojczyzną są Indie, skąd wyemigrowali ok. X w.
Romowie w Polsce dzielą się, w zależności od stosunku do tradycji koczowniczych, na grupę osiadłą w Karpatach i grupy wędrowne. Karpaccy Romowie (nazwa nadana przez uczonych) nazwani zostali przez innych Górskim Cyganami – Bergitka Roma, Bergare, Bergary. Z czasem sami tę nazwę przyjęli jako własną. Wśród wędrownych (od 1964 r. zaczęto ich osiedlać naciskami administracyjnymi) najliczniejszą grupę stanowią Polska Roma, przybyli do Polski z Zachodu Europy w XVI w. W początku II poł. XIX w. z terenów obecnej Rumunii przybyły grupy Kełderaszy (Kelderari, Kalderari – Kotlarze) oraz Lowarów (Koniarzy).
Religia
Na terenie województwa znajdują się rzymskokatolicka archidiecezja krakowska oraz diecezja bielsko-żywiecka (część), diecezja kielecka (część), diecezja tarnowska (część), diecezja sosnowiecka (metropolia częstochowska, część), diecezja rzeszowska (metropolia przemyska, część), a także greckokatolicka archieparchia przemysko-warszawska.
Działają również Kościoły starokatolickie: Kościół Polskokatolicki, Kościół Starokatolicki Mariawitów (diecezja śląsko-łódzka) i Kościół Katolicki Mariawitów.
W Krakowie znajduje się siedziba prawosławnego dekanatu diecezji łódzko-poznańskiej, a w Gorlicach siedziba diecezji przemysko-gorlickiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Protestantyzm reprezentuje: Kościół Ewangelicko-Augsburski, Kościół Ewangelicko-Reformowany, Kościół Ewangelicko-Metodystyczny, Kościół Chrześcijan Baptystów, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Kościół Boży, Kościół Boży w Chrystusie, Kościół Ewangeliczny „Misja Łaski”, Kościół Zielonoświątkowy w RP, Kościół Wolnych Chrześcijan, Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa, Kościół Ewangelicznych Chrześcijan w RP, Wspólnota Chrześcijańska „Golgota”, Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego, Ewangeliczna Wspólnota Zielonoświątkowa i Kościół Remonstrantów Polskich.
Działają również Świadkowie Jehowy, Świecki Ruch Misyjny „Epifania”, Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego i Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich.
Działalność prowadzi Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie i Beit Kraków oraz Liga Muzułmańska, Szkoła Zen Kwan Um w Polsce, Sanga Zen uczniów Mistrza Kaisena, Wspólnota Buddyjska Triratna, Związek Buddyjski Tradycji Karma Kamtzang i Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu.
Administracja i polityka thumb|Gmach Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie mały|Logo województwa
Samorząd wojewódzki Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Małopolskiego składający się z 39 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Kraków. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.
Podział klubów w Sejmiku Województwa Małopolskiego (lipiec 2024): + Podział mandatów w Sejmiku Woj. Małopolskiego (2024) Klub Liczba radnych Prawo i Sprawiedliwość Koalicja Obywatelska Trzecia Droga - Polskie Stronnictwo Ludowe
Marszałkowie od 1998 do 2002 Marek Nawara od 2002 do 2006 Janusz Sepioł od 2006 do 2010 Marek Nawara od 2010 do 2015 Marek Sowa od 2015 do 2018 Jacek Krupa od 2018 do 2024 Witold Kozłowski od 2024 Łukasz Smółka
Młodzieżowy Sejmik Województwa Małopolskiego Młodzieżowy Sejmik Województwa Małopolskiego jest on organem kolegialnym, mającym charakter konsultacyjny, doradczy i inicjatywny. Składa się z 29 przedstawicieli młodzieży w wieku od 15 do 19 lat z terenu województwa małopolskiego.
Administracja rządowa Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Małopolski wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Kraków(Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. ()., w którym znajduje się Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie przy ulicy Basztowej 22. W ramach urzędu działają także delegatury w Tarnowie i w Nowym Sączu.
Delegatury urzędu wojewódzkiego obejmują swoim zasięgiem obszar działania(§ 3. Statut MUW w Krakowie) Zarządzenie Nr 151/09 Wojewody Małopolskiego z dnia 27 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2009 r., Nr 357, poz. 2560).: delegatura w Nowym Sączu powiaty: gorlickiego, limanowskiego, i nowosądeckiego oraz miasto Nowy Sącz; delegatura w Tarnowie powiaty: bocheńskiego, brzeskiego, dąbrowskiego, i tarnowskiego oraz miasto Tarnów.
Wojewodowie Małopolscy Ryszard Masłowski od 1999 do 2001 Jerzy Adamik od 2001 do 2005 Witold Kochan od 2005 do 2006 Maciej Klima od 2006 do 2007 Jerzy Miller od 2007 do 2009 Stanisław Kracik od 2009 do 2011 Jerzy Miller od 2011 do 2015 Józef Pilch od 2015 do 2017 Piotr Ćwik od 2017 do 2020 Łukasz Kmita od 2020 do 2023 Krzysztof Klęczar od 2023
Wicewojewodowie Małopolscy Andrzej Harężlak od 2001 do 2003 Ryszard Półtorak od 2001 do 2006 Stanisław Sorys od 2007 do 2010 Andrzej Harężlak od 2011 do 2014 Wojciech Szczepanik w 2015 Józef Gawron od 2015 do 2018 Piotr Ćwik od 2015 do 2017 Zbigniew Starzec od 2018 do 2020 Józef Leśniak od 2019 do 2022 Ryszard Pagacz od 2020 do 2023 Mateusz Małodziński od 2022 do 2023 Elżbieta Achinger od 2024 Ryszard Śmiałek od 2024
Polityka Mieszkańcy województwa wybierają łącznie 41 posłów na Sejm w czterech okręgach wyborczych: nr 12, 13, 14 i 15, 8 senatorów w jednomandatowych okręgach wyborczych: 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36 i 37 oraz eurodeputowanych z okręgu wyborczego nr 10, obejmującego także województwo świętokrzyskie.
Współpraca samorządowa Na terenie województwa funkcjonują trzy euroregiony: Euroregion Tatry – na południu Euroregion Beskidy – na południowym zachodzie