Aleksander Klemens Gabszewicz ps. „Hrabia Oleś”, „Gabsio” (ur. 6 grudnia 1911 w Szawlach, zm. 10 października 1983 w Hanley Swan) – podpułkownik pilot Polskich Sił Zbrojnych, as myśliwski Polskich Sił Powietrznych, pułkownik (ang. Group Captain) Królewskich Sił Powietrznych, mianowany przez władze RP na uchodźstwie generałem brygady, dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Absolwent Miejskiego Gimnazjum Koedukacyjnego w Otwocku (1931), członek Otwockiego Klubu Sportowego, gdzie uprawiał koszykówkę. W latach 1931–1934 był podchorążym Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej. Mianowany podporucznikiem ze starszeństwem z dnia 15 sierpnia 1934 roku i 61. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W latach 1934–1935 ukończył Centrum Wyszkolenia Pilotów, po czym służył w 1 pułku lotniczym w Warszawie. W 1937 roku ukończył kurs wyższego pilotażu w Grudziądzu. W okresie od 1937 do sierpnia 1939 roku pełnił obowiązki dowódcy 113 eskadry myśliwskiej. Mianowany porucznikiem ze starszeństwem z dnia 19 marca 1938 roku w korpusie oficerów lotnictwa. Od sierpnia do 18 września 1939 roku był oficerem taktycznym IV/1 dywizjonu myśliwskiego. 1 września po godz. 6.45 wystartował z lotniska polowego Poniatowa koło Jabłonny jako dowódca klucza 114 eskadry myśliwskiej. Razem z kapralem pilotem Andrzejem Niewiarą zestrzelił pierwszy samolot Luftwaffe nad Warszawą. Tego dnia sam został zestrzelony w kolejnej walce powietrznej, w obronie stolicy. Ranny w rękę i poparzony, ratował się skokiem ze spadochronem.

Ewakuowany do Rumunii. Następnie przedostał się do Francji, gdzie do kwietnia 1940 roku pełnił służbę w eskadrze treningowej. W czerwcu 1940 roku klucz lotniczy pod jego dowództwem (podwójny klucz frontowy nr 10 „Ga”) wziął udział w walkach w składzie francuskiego dywizjonu myśliwskiego GC III/10. Od 9 października 1940 roku w składzie brytyjskiego 607 dywizjonu myśliwskiego „Durham” walczył w bitwie o Anglię.

Od 13 listopada 1940 roku był zastępcą dowódcy eskadry w 303 dywizjonie myśliwskim warszawskim. 2 lutego 1941 roku został przeniesiony do 316 dywizjonu myśliwskiego warszawskiego na stanowisko dowódcy eskadry. 1 września 1941 roku został awansowany na kapitana. Od 15 listopada 1941 roku do 4 czerwca 1942 roku dowodził 316 dywizjonem myśliwskim warszawskim. Następnie był oficerem łącznikowym w dowództwie 11 Grupy RAF. 1 września 1942 roku awansował na majora. 25 września tego roku objął funkcję komendanta 58 Ośrodka Szkolenia Bojowego. 28 stycznia 1943 roku został dowódcą 2 Polskiego Skrzydła Myśliwskiego. Od 21 czerwca do 12 grudnia 1943 roku dowodził 1 Polskim Skrzydłem Myśliwskim. 20 lutego 1944 roku objął dowództwo 18 Polskiego Sektora Myśliwskiego, największej polskiej jednostki lotnictwa myśliwskiego. 1 września 1944 roku awansował na podpułkownika. Od 12 lipca 1944 roku do 31 maja 1945 roku dowodził 131 Polskim Skrzydłem Myśliwskim. W czasie wojny wykonał 183 loty operacyjne i 201 lotów bojowych.

Po demobilizacji osiadł w Wielkiej Brytanii, gdzie zajmował się działaniami kombatanckimi – był m.in. prezesem Światowego Stowarzyszenia Lotników Polskich. 1 października 1966 Prezydent RP na Uchodźstwie August Zaleski mianował go pułkownikiem, a 1 stycznia 1974 – generałem brygady. 26 maja 1977 i 24 stycznia 1980 był powoływany na członka Głównej Komisji Skarbu Narodowego.

Zmarł 10 października 1983 roku w Hanley Swan, w hrabstwie Worcestershire. W 1992 roku jego prochy zostały przywiezione do Polski i – zgodnie z jego życzeniem – rozsypane nad Dęblinem i Poniatowem.

Jako pierwszy w historii polski lotnik został odznaczony Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti MilitariAndrzej R. Janczak Ostatni lot, Warszawa 1979, s. 94.. Łącznie tylko 7 lotników polskich otrzymało to odznaczenie.

Lista zwycięstw Aleksandra Gabszewicza Został sklasyfikowany na 8. pozycji na „liście Bajana”. Przyznano mu 9 i 1/2 pewnych (8 indywidualnych i 3 zespołowe) i 1 i 1/3 prawdopodobnych zestrzeleń oraz 3 uszkodzone samoloty nieprzyjaciela. Zestrzelenia pewne 01.09.1939 – 1/2 He 111 (wspólnie z kpr. pil. Andrzejem Niewiarą) 01.06.1940 – He 111 (z 1/KG 55, rozbił się w rejonie Dagneux) 01.04.1941 – 1/2 He 111 (wspólnie z ppor. pil. Bohdanem Andersem) 24.07.1941 – 1/2 Bf 109 (wspólnie z kpt. pil. Juliuszem Frey) 24.07.1941 – Bf 109 10.04.1942 – Fw 190 25.04.1942 – Fw 190 27.04.1942 – Fw 190 04.04.1943 – Fw 190 04.07.1943 – Fw 190 06.07.1943 – Fw 190 Zestrzelenia prawdopodobne 05.05.1942 – Fw 190 06.05.1942 – 1/3 Fw 190 (wspólnie z ppor. pil. Jerzym Radomskim i por. pil. Władysławem Walendowskim) uszkodzenia 24.07.1941 – Bf 109 27.03.1942 – Fw 190 19.08.1943 – Fw 190

Ordery i odznaczenia Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 29 – 13 marca 1944 „w uznaniu niezwykłego męstwa oraz pełne inicjatywy i odwagi dowodzenie pierwszym Skrzydłem Lotnictwa Myśliwskiego na terenie Wielkiej Brytanii w latach 1943 i 1944” – jako pierwszy polski lotnik w historii Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 9425 – 28 sierpnia 1942 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 10 grudnia 1973 Krzyż Walecznych czterokrotnie – 31 października 1947 francuski Croix de Guerre 1939-1945 – 7 lipca 1943 brytyjski Distinguished Service Order dwukrotnie – 15 maja 1944 brytyjski Distinguished Flying Cross – 20 sierpnia 1942 niderlandzki Order Oranje-Nassauu – 1947

Przypisy

Bibliografia

H. P. Kosk Generalicja polska, t. 1, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 1998.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Asy myśliwskie Polski II wojny światowej Kategoria:Członkowie Głównej Komisji Skarbu Narodowego (1949–1991) Kategoria:Generałowie brygady mianowani przez władze RP na uchodźstwie po 1947 Kategoria:Ludzie urodzeni w Szawlach Kategoria:Ludzie związani z Otwockiem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Podpułkownicy Polskich Sił Powietrznych Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Wybitnej Służby Lotniczej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Wybitnej Służby Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Oranje-Nassau Kategoria:Polacy – uczestnicy bitwy o Anglię 1940 Kategoria:Polacy – uczestnicy kampanii francuskiej 1940 Kategoria:Polscy lotnicy w kampanii wrześniowej Kategoria:Porucznicy lotnictwa II Rzeczypospolitej Kategoria:Sportowcy Startu Otwock Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Zmarli w 1983 Kategoria:Żołnierze Polskich Sił Powietrznych we Francji Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej Kategoria:Oficerowie Dywizjonu 303 Kategoria:Dowódcy Dywizjonu 316 Kategoria:Oficerowie dowództwa 1 (131) Polskiego Skrzydła Myśliwskiego Kategoria:Oficerowie dowództwa 2 (133) Polskiego Skrzydła Myśliwskiego