Konwencja polsko-gdańska (zwana potocznie „Konwencją paryską”) – konwencja zawarta w Paryżu 9 listopada 1920 przez Rzeczpospolitą Polską i przedstawicieli Wolnego Miasta Gdańska (w organizacji)Konstytucję Wolnego Miasta jego Zgromadzenie Ustawodawcze uchwaliło w sierpniu 1920 (weszła w życie 17 listopada 1920). Wolne Miasto Gdańsk zostało jednak proklamowane dopiero 15 listopada 1920. Było to możliwe dopiero po podpisaniu konwencji z Polską o zakresie jej uprawnień. w wykonaniu postanowień traktatu wersalskiego o ustanowieniu Wolnego Miasta Gdańska i szczególnych prawach Polski w Wolnym Mieście (art. 104–108 traktatu). Konwencja regulowała prawa Polski w Gdańsku i wzajemne stosunki prawne Polski i Wolnego Miasta Gdańska w sprecyzowaniu postanowień traktatu wersalskiego (art. 104 traktatu).
thumb|Polski Urząd Pocztowo-Telegraficzny w Wolnym Mieście Gdańsku, utworzony w wyniku konwencji polsko-gdańskiej Układ, sporządzony w językach miarodajnych angielskim i francuskim, podpisali: ze strony polskiej wysłannik RP do Ligi Narodów Ignacy Jan Paderewski (złożył swój podpis dopiero 15 listopada, w tym dniu ukonstytuowało się Wolne Miasto Gdańsk), zaś ze strony gdańskiej nadburmistrz miasta Gdańska Heinrich Sahm i deputowany do Zgromadzenia Konstytucyjnego Wolnego Miasta Gdańska, Wilhelm Schümmer z Partii Centrum.
Konwencja zarejestrowana została w Sekretariacie Ligi Narodów 25 sierpnia 1925 r.League of Nations Treaty Series vol. 6, s. 189 – 207 Depozytariuszem był rząd francuski (art. 40).
Zgodnie z postanowieniami konwencji, Polska odpowiadała za prowadzenie spraw zagranicznych i ochronę interesów obywateli Wolnego Miasta Gdańska za granicą, zawieranie umów międzynarodowych w imieniu Wolnego Miasta, zgodę na zaciąganie zagranicznych zobowiązań kredytowych przez Wolne Miasto, oraz rejestr statków pływających pod gdańską banderą. Terytorium Wolnego Miasta należało do obszaru celnego Rzeczypospolitej Polskiej, a kontrola celna była prowadzona przez polskich funkcjonariuszy celnych zarówno na granicy Wolnego Miasta z Niemcami, jak i na granicy morskiej. Polska miała zapewnione prawo do bezpośredniego eksportu i importu towarów przez port gdański, posiadania własnej służby pocztowej, telefonicznej i telegraficznej, była właścicielem kolei na obszarze Wolnego Miasta (z wyjątkiem linii tramwajowych). Ustanowiono wspólną polsko-gdańską Radę Portu i Dróg Wodnych Gdańska (z parytetem obu stron – do pięciu przedstawicieli dla każdej z nich i prezydenta mianowanego wspólnie przez Rząd RP i władze Wolnego Miasta Gdańska) z uprawnieniami zarządu portem, urządzeń służących portowi i swobodzie żeglugi na Wiśle. Art. 33 zobowiązywał Wolne Miasto Gdańsk do przestrzegania praw mniejszości rasowych, religijnych i językowych analogicznie do tego, co przewidywał mały traktat wersalski.
Spory miał rozpatrywać Wysoki Komisarz Ligi Narodów w Gdańsku (art. 39).
Układem uzupełniającym konwencję paryską była zawarta 24 października 1921 umowa warszawska, spisana w językach polskim i niemieckim, ratyfikowana ustawą z 17 grudnia 1921Umowa zawarta pomiędzy Polską a Wolnem Miastem Gdańskiem celem wykonania i uzupełnienia polsko-gdańskiej Konwencji z dnia 9 listopada 1920 (Dz.U. 1922 nr 16, poz. 139).
Szczegółowe uprawnienia Polski były sabotowane przez władze Wolnego Miasta Gdańska, które m.in. sprzeciwiały się osiedlaniu obywateli polskich na jego terenie, jednocześnie nie czyniąc w tym względzie przeszkód obywatelom Niemiec, utrudniały zakładanie polskich przedsiębiorstw i spółek handlowych, przywóz towarów polskich, zatrudnianie obywateli polskich i nabywanie nieruchomości.
Przypisy
Kategoria:Traktaty międzynarodowe II Rzeczypospolitej Kategoria:Stosunki Polski i Wolnego Miasta Gdańska