thumb|200px thumb|200px|Pomnik Grzegorza z Ninu
Kościół św. Krzyża w Ninie (chor. crkva Sv. križa) – przedromański kościół z ok. 800 r. w Ninie, w północnej Dalmacji (Chorwacja).
Uważany niegdyś za najmniejszą katedrę świata (40 m obwodu), ponieważ w IX w. był najprawdopodobniej siedzibą biskupa Ninu.
Historia Kościół powstał w miejscu rzymskiej bazyliki. Jego budowę datuje się na przełom wieków VIII i IXFlorin Curta, Paul Stephenson, Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250, Cambridge University Press, 2006, s. 102 .. Świątynia była najprawdopodobniej siedzibą biskupa Ninu w IX w.
Architektura Architektura zewnętrzna Kościół powstały na planie krzyża greckiego ma dwie absydy, a nad jego centralną częścią wznosi się wydłużona, owalna kopuła, zwężająca się ku górze. Fronton budowli zdobi rząd ślepych nisz. Nad drzwiami wejściowymi znajduje się kamienna listwa dekoracyjna pokryta charakterystycznym motywem przeplatającej się wstęgi. Na dole listwy umieszczona jest inskrypcja z IX w. wzmiankująca chorwackiego żupana Godečaja (Godesława).
Budowla przypomina inne świątynie powstające w owym czasie w okolicach Rawenny czy oktogonalne kaplice Karolingów (np. kaplica pałacu Karola Wielkiego w Akwizgranie)Florin Curta, Paul Stephenson, Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250, Cambridge University Press, 2006, s. 142 ..
Według jednej z teorii bryła kościoła oddaje pozycje słońca z okresu przesilenia wiosennego i jesiennego. Budowla spełniała najprawdopodobniej funkcje kalendarza lub zegaraTony Fabijancic, Croatia: Travels in Undiscovered Country, University of Alberta, 2003, s. 111–112 ..
Architektura wnętrz Obecnie kościół nie ma żadnego wyposażenia.
Uważa się, że sześciokątna kamienna chrzcielnica księcia Ninu Wiszesława (785–802) (obecnie w Muzeum Archeologicznym w Splicie, kopia w Muzeum Archeologicznym w Ninie) została wykonana dla kościoła św. Krzyża w NinieAntun Travirka, Dalmatia: history, culture, art heritage, Forum, Zadar, 2008, s. 33 .. Chrzcielnica powstała z jednego bloku wapienia, a jej boki zdobi charakterystyczny motyw przeplatającej się wstęgi. Na brzegu chrzcielnicy znajduje się łacińska inskrypcja wzmiankująca księcia Wiszesława.
Pomnik Grzegorza z Ninu Nieopodal świątyni znajduje się brązowy posąg biskupa Grzegorza z Ninu autorstwa chorwackiego rzeźbiarza Ivana Meštrovicia.
Przypisy
Bibliografia John Van Antwerp Fine, John V. A. Fine, Jr., The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, University of Michigan Press, 1991 . Florin Curta, Paul Stephenson, Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250, Cambridge University Press, 2006 . Tony Fabijancic, Croatia: Travels in Undiscovered Country, University of Alberta, 2003, . R. Prikryl, Dimension Stone 2004 – New Perspectives for a Traditional Building Material, Taylor & Francis, 2004, s. 30 . Antun Travirka, Dalmatia: history, culture, art heritage, Forum, Zadar, 2008 . Andre Vauchez, Richard Barrie Dobson, Adrian Walford, Michael Lapidge, Encyclopedia of the Middle Ages, Routledge, 2000 .
N Nin Kategoria:Żupania zadarska Kategoria:Zabytkowe kościoły w Chorwacji